Nhà thơ Lê Đạt ảnh: Đinh Bá Anh

“… Tôi xin phép được mở ngoặc để nói thêm về từ chơi chữ vì từ này do bị sử dụng quá nhiều đã xuống cấp nghiêm trọng và thường bị nhiều người coi như một trò kỹ xảo đơn thuần có tính lý trí. Người chơi chữ dễ dàng được coi là một người thông minh. Như tôi đã trình bày ở trên, chơi như vậy là chơi đùa. Nhà nghệ sĩ cũng như đứa trẻ không chơi đùa mà chơi thật khiến trò chơi chữ không còn là một trò chơi đơn thuần dựa trên óc thông minh của một người tỉnh táo mà dựa trên toàn bộ trí năng cũng như cảm năng của một kẻ đam mê bị thánh ốp trong một cơn thượng đồng của chữ…”

“… Tôi đã nỗ lực rất nhiều để trở thành một kẻ rồ chữ. Tôi xin được phép nhắc lại một lần nữa. Người làm thơ hoạt động ở những vùng biên ngôn ngữ rất giống một người điên. Cái khác biệt giữa họ nằm ở chỗ người điên thì vượt biên đi thẳng tới cõi vô thức hoàn toàn của đêm tối mù mịt và ở lại đó, còn người làm thơ thì loạng choạng bước một vài bước sang cõi vô thức thì ngừng lại và biết đằng sau quay, trở về với cõi ngày của ý thức sau khi đã lượm dăm mảng đêm của vô thức để mở rộng địa giới của cõi chữ. Làm thơ không chỉ đòi hỏi sự buông lỏng mà còn một cảnh giới thượng thừa…”

(Trích “Đường chữ”, bài viết của Lê Đạt nhân dịp giới thiệu tập thơ Ngó lời trên talawas chủ nhật)

 

Lê Đạt

Ngó lời

(Thơ Haikâu)

 

Ngó lời tim thổ ngữ chữ chim chim

NGỎ LỜI

1.



Ngó lời: mới thơ Haikâu

Thường trực: thư tình

2.



Hình như cổ nhân đã lập ngôn:

“Trong tình yêu cái ta được là cái ta mất.”

Hay bản thân tình yêu chính là sự thất tình

Ngôn ngữ Việt ưa xài “ghen bóng” thưa dùng “yêu bóng”

Anh tình nguyện yêu bóng em, tự do yêu thất tình em suốt đời, hơn suốt đời

May sóng liễu đèn mây ghen bóng

Mưa bóng lông mày yêu bóng ai

3.

Phụ nữ đều bậc thầy ảo thuật. Họ đánh cắp tim ta lúc nào giấu đâu, cả thám tử lừng danh cỡ Sherlock Holmes đành thúc thủ

Em tay xoè một con chim cánh thắm

Cắp tim anh vù nghìn dặm thiên di

Yêu tha thẩn đi trường kỳ trang vắng

Dõi bóng chim tìm một bóng tim

4.

Tình yêu mãi day dứt tôi âm vị cố hương

Sao xưa người ta thường biết nhau biệt nhau mùa thu

Lòng lửa bùng năm xung mùa gió nổi

Tro tình lên chùa bão thổi mười phương

Thơ tôi vỏ ốc nằm lẻ bãi cát già ú ớ tên một Giáng Hương đi

Vỏ ốc u u gọi thu miền cát ngủ

Trách người tên trùng âm gió tương tư

5.

Em dẫn tôi đường Phan Đình Phùng hai hàng cây sấu rợp lá tuổi học trò còn chập chờn bóng ma những ước mơ rồ dại ngày xưa

Đưa anh lần những vùng quên tuổi dại

Thuở trăng sim soi bãi ú tim khờ

Đến giờ em phải về. “Em còn hai chậu quần áo chưa giặt”. Con đường Hàng Da hun hút bụi mưa mơ

Cuối kỷ XX 

bồng bềnh cò vỡ tổ tha hương

biển độ


Có phải quê tượng thần loang lổ

chữ cũ dối lừa


trăng xưa tình phụ


Sóng bạc địa cầu

XXI bờ đâu

Tất cả hương sấu đã theo em về phía đó. Vẫn dáng đi nhanh cằm hơi vênh trời thân thon thẳng hệt con số I La Mã. Tôi cảm giác em đương đi về phía cuối thế kỷ

Hương sấu chân em phố đầu mưa trắng

Xuân vớt mùa hoa đi vắng chữ già nua

Liệu tôi còn đủ sức đi với em đến XXI?

6.

Người ta có thể làm thơ tình vì yêu một người

Người làm thơ tình hay nhất có lẽ là kẻ yêu tình yêu, yêu bội tình – như bội thu – nên rụt rè, nên lo sợ ấp úng, nên “ngu lâu” (?)

Đừng mắng anh ngu lâu bạc đầu vụng dại

Dẫu được yêu lòng quá tải vẫn thất tình

Người đam mê là diễn viên xiếc dây oan nghiệt buộc phải trường kỳ đi. Dừng lại là té ngã

Sống cuộc tình chung chiêng không thắt lưng an toàn. Luôn bắt đầu những ngây thơ cũ, không ngừng bị dối lừa. Không chừa cả tim

Ngoan cố thất tình xuân vẫn mải

Khờ biết bao giờ hết dại yêu.

Cầu trời tình chung thân khờ khạo và đừng bao giờ thạo yêu

7.

Một nhà thơ sắp già báo trước một người đàn bà chưa hết trẻ:

“Anh bảo đảm không làm phiền em ở cõi đời, không dám hứa không làm phiền em cõi chữ, ở đó hai ta đều bất lực.”

Thơ là kết quả sự làm phiền đó chăng?

8.

Đời người thơ hạnh phúc có lẽ là lần tìm những lời tinh mơ nhất để tỏ tình

Ngỏ lời bằng những ngó lời

Bạn đọc nữ yêu thân đừng bao giờ đặt câu tọc mạch nguy hiểm:

“Ngỏ lời với ai?”

Ai đó có thể là chính bạn

Tháng 10.1995

Lê Đạt

MẮT ĐÁP CẦU

Màu kỷ niệm

mắt Đáp Cầu đuổi bướm

Số tình

Nắng bay chuyền chim đầu dây điện thoại

Số tình a lô mãi gọi đôi xuân

Vắng

Vắng em rồi ai dẫn anh đôi phố

Sấu vàng đường trăng trở úa chân thu

Tàu nhanh

Xuân bắt đầu tàu nhanh

xanh thức ngủ


Tình tăng bo toa đỗ đoạn bạc đầu

Xin lửa

Lúm má xoan toan cậy nhờ hạt lửa

Độ nhật hường qua nửa trường đông

Lãnh đủ

Em ô một lạnh mình anh lãnh đủ

Ngoại dù vùng mưa nhỏ hoá mưa to

Tuổi chín

Ngực dự hương thơm đêm mùi tuổi chín

Mắt lá tre đằng ngâm mộng ba giăng

Đầu thu

Mi liễu mắt đừng sao sắc nữa

E biếc đầu thu lỡ giết người

Tìm trầm

Lòng rừng già mà hoa thì con gái

Tóc dư hương

cho thương ngậm ngải tìm trầm

Cao tần

Cánh sóng cao tần biếc quét

Cầu mày cong một nét ăng ten

Bến nổi

Mắt hải đăng soi đường xanh bến nổi

Ngực triều non phao nõn tuổi bềnh bồng

Lời hương

Điện tắt thu tàn trăng cuối tháng

Lời thầm hoa phát sáng thư hương

Thức

Thức chợt mới hay mơ rằng thực

Hoa đền tên nở nức hương đêm

Xổng ngà

Lòng biển triều xa con sóng

Lồng xổng ngà tim ướm giọng

ngực tình ca

Vải Thanh Hà

Tàu ú còi tu hú kêu vườn đỏ

Tuổi vào ga mùa ủ lửa má vừa

Ú tim

Ngỡ trốn đùa

đâu ngờ em trốn thật

Rừng ngàn tìm lạc giọng

hu… ú tim

Phả Lại

Vườn nắng mắt gió bay mùa hoa cải

Bóng lá răm ngày Phả Lại đắng cay

Lạy trời

Yên lành xuân mắt nguồn xanh vần vụ

Lạy trời em đừng họ với cơn dông

Vô đề

Vòng buộc cổ chim thư thả nắng

Hẹn quê ai xoá trắng tên đề

Ngâu

Vào yêu mồng ba chia xa mồng bảy

Tình hăm mốt ngày xúi quẩy may ngâu

Mộng cũ

Tình đổi tiền quầy tim xưa đóng cửa

Mộng cũ dăm đồng âm phủ gió xua

Ngủ muộn

Sớm nào cũng mưa cho mơ em ngủ muộn

Thư ngũ sắc về bong bóng có đưa nhanh?

Thất nghiệp

Em bố trí lịch tim tuần một buổi

Ca đôi tình thất nghiệp hỏi sáu ngày

Máy nhắn tin

Máy nhắn chim tin tìm mê lộ phố

Lòng khác tình tim đổi số lặng thinh

Vũng Tàu

Mắt nước con triều thu lên xuống

Mà tàu mắc cạn vũng tình trăng

Bờ găng

Tình nhà đây nhà đấy

Găng một bờ cách hai

Hoa không cho bên ấy

Nở chòi thơm bên này

Tối để anh về qua

Gai rào đâm thủng áo

Anh không còn mẹ già

Ai rách vá cho anh

Tuổi sớm đi trồng xanh

Áo rách cho nên gió

Tình trách người cách ngõ

Găng bờ xui lắm gai

Xuân đắng lòng măng trúc măng mai

Trung du

Tháp gô-tích núm đồi trưa thở nắng

Chuông ngân chim

thân trắng


bướm cựa mình


Lửa gạo thắp hoa đèn soi cỏ lạ

Mây Sơn Tinh

nước cả


ngã ba tình

Đôi bờ

Cầu bắc liên thôn

đôi bờ liền một


Việc đôi nhà vẫn đấy

vẫn đây nơi


Nắng giải chiếu lối đường ngôi cỏ mượt

Có ý mời người bên ấy sang chơi

Dấu chân

Nhú nhựa mơ măng

xổ căng


ngực trẻ


Bạch đàn se sẻ nốt

bước chim thon


Dấu in thương

vằng vặc sáng đường trường

Phà Đen

Công trường nắng tháng Năm bụi khát

Chiều Phà Đen

môi bến cặp em hồng

Má nồng thơm vị lá mơ lông

Gội đầu

Em đãi sỏi chân cầu

Tóc xanh dầu bụi lấm

Đừng mượn sông gội đầu

Tội lòng xuân vương vấn

Mình anh

lĩnh án


gầu sòng


tát quạnh


Biển Đông

Trái mù u

Xuân tự bao giờ

Mà hoa tuổi mở

Xuân tự bao giờ

Mà hoa ngực nở

Cho mùa dạ hương

Để má mấy thương

Để hường mấy nhớ

Mấy vườn liêu trai

Đèn phải hơi ai

Mà đèn đỏ mặt

Nhà ngổn ngang đường

Dây điện nhện vương

Lối sữa lộc măng mẩy nhựa

Trăng tròn thêm trái nhớ mù u

Mắt Đáp Cầu 

Đương nắng

đường rùng lạnh


Mi rừng em gió lùa

Hay nỗi tím mùa xưa

Bằng lăng động

bước hoa cà


em vào tuổi


Chớp đầu sông

con dông tím giải nồng


Mây bồng bầy mơ trắng rỉa lông

Màu kỷ niệm

mắt Đáp Cầu


đuổi bướm

Tranh hoạ đồ

… như tranh hoạ đồ


(Ca dao)

Đất lành

Nứt xanh

Mới tranh hoạ đồ

Bụi lồ ô câu lấp ló

Trăng nguyên tiêu

xuân tú ụ cỗ rằm

Đây đấy có mời chăng?

THƯ BẰNG LĂNG

Bằng lăng thư hoa lộ tím tin gì

Bãi Ngà

Trưa nhiệt đới Bãi Ngà em ẩn nắng

Sóng bềnh lênh láng trắng phố nổi nênh

Thoại huyền

Tóc phong lan cổ bạch đàn tích sóng

Mắt thoại huyền sông chén ngấn hò khoan

Nhận họ

Phố nguyện má nguyên đào hoa ngỏ

Tình khai sinh thơ nhận họ Từ

Phòng hộ

Trảng nắng tóc cồn xanh biển hát

Phi lao mày phòng hộ cát bay

Rẻo cao

Hoa váy xoè lưng ngựa

Rừng hồi bổi hổi hội kèn môi

Vận hội

Mưa phân vân tuổi chuyển vần cơ mới

Đường bay môi đào vận hội má ngày

Áo

Áo vẽ nét kỳ hình tranh hang động

Mật đồ đảo tình cổ ngữ Óoc-eo

Cuối mùa

Vé độc đắc nhầm quẩn quay gió tiếc

Thu cầm canh xanh biệt phố sấu già

Vỡ hụi

Tình bạc thắm phá sản màu thương cũ

Mộng vỡ hụi hường

hoa chạy nợ hương

Tái giá

Mạ tái giá đồng xanh

Bỏ hoá thửa bạc đầu

Xuân vội

Lịch chưa xuân lửa Nhật Tân bùng má

Đất tốc hành

mùa hối hả tàu nhanh

Tinh lạc

Tinh lạc mắt triều phà mưa vội

Sông Hồng chân sóng nổi phù sa

Mưa rươi

Trung Tự mưa rươi cầu lòng lạc lạ

Lũ tràn bờ răm lá thả đò ngang

Qua cầu 

Ương bước dấn thương cầu bất trắc

Em mắt Sa-tăng

mặt Phật bà

Sang sợi

Tất gót thủng mộng mấy đời đế mới

Lòng đợi lành ai mạng sợi sang xanh

Chót

Chữ ai xui vườn đào em tìm ngải

Tóc bụi trần tình chưa chót dại xuân

Lọ Lem

Bước hài gấm hội đèn hoa vương miện

Bụt lầm tàu tình cắt điện

phố lọ lem

Ảo đăng

Mắt ảo đăng giải tần xanh bước mộng

Hoạt hình phim màn ảnh rộng kênh xuân

Mưa mau

Hẹn cũ của rơi không người nhặt

Tiền lẻ tình quá đát mưa mau

Chồi xanh

Hồ liễu mới nắng mời chim hót gọi

Tình héo rồi xuân dối nói chồi xanh

Dị ứng

Mặt bừng hồng má đồi ban phát ửng

Môi trường tình hay dị ứng môi xinh

Lũ

Lũ phi mã tình cường con nước tấy

Đò vớt người sào lỡ đẩy tim trôi

Phải xanh

Đại lộ trắng những điều con gái

Lòng phải xanh quên đèn đỏ sang đường

Chim gõ mõ 

Tim lặng lạnh gốc bồ đề mưa cũ

Chim gõ mõ kiếp xưa

chưa hết rũ lụy tình

Nhụy lời

Liễu líu lo tình chim dịch biếc

Nhụy lời râu bướm tiếp âm hương

Thư xưa

Trang thiên thanh ấp xanh mùa cốm tiếc

Thư ủ tình thu ép biếc hơi hương

Xanh

Đất người yên giấc đồi

Thân xanh tình động bóng

Thương muộn

Hương nhu thương tóc tuổi thu rụng lá

Mưa nửa ngày tình cả gió vun cây

Cỏ nhắc

Bia bụi lấp tuổi đá mòn chữ nhạt

Lỗi thầm ba thước nhắc cỏ thì xanh

Mìn nổ

Lửa chiến lịm rồi

A9 em mìn nổ


Mộng tan tình

lòng mấy độ thương binh

Địa lý

Nước cả thương đầu hỏi thăm con nhớ

Sông Hương hay quê lũ nợ Đáp Cầu

Bằng lăng

Áo gió nổi cây đầy mây lạc phố

Bằng lăng thư hoa lộ tím tin gì

Nợ tình

Lối cũ bước một đi hoá lạ

Nợ tình xanh cỏ trả vô danh

Plastic

Mặt plastic ảnh nguyên màu phông thắm

Nhoẻn tươi tình chiều bạc nắng sầu đông

Mây trắng

Biết nhau đầu mưa

tương tư tà nắng


Lững lờ mây trêu trắng phố lửng lơ

Già

Tình sớm đến chiều cho qua mộng trẻ

Gương chột già

trăng mặt lẻ


mưa ga

Màu của tuổi

Áo Sài Gòn sắc ngọt mắt Hồ Gươm

Ngực chín nắng xoài thơm

Má Hôn-đa hồng mi-ni gió

Bến ngược thời hương

Hoa giáng đỏ

lúm đầu

Phố chợt giác màu của tuổi

Vườn vỡ lòng xuân

môi lạc lối đào

Men trần

Trăng sáng hay nước da em sáng

Thân nêông sông sóng tuôn ngần

Vò nội phủ gốm men trần vân nắng

Có điều buồn

em chẳng trắng cho anh

Nhớ

… vô lộ nguyệt mang mang

(Đường thi)

Mây tóc gió ngân chiều kỳ ngộ

Tình đầu thơ cổ mộng ngày xưa

Thu áo trượt tà bay hương nắng nhạt

Mùa động mây chim hát dục về trời

Sao bời bời

đường giải thắm trăng phơi


Lông ngỗng phố ngoài tinh lạc

Thuyền nhân

Cho anh làm thuyền nhân Bích Hải

Lòng đung đưa

sóng ngải Vịnh Lông – mày


Cảng nước xanh tàu xứ lạ còi ăn mộng

Kè mi dừa

cờ yếm lộng


âu bay

Ngõ trắng

Mây thu mắt rừng chớp rộ

Cơn nguồn tóc đổ phố muôn chim

Một đàn con chữ lội xanh sông tìm

Chiều phơi đòng

đôi búp chữ lim dim


Ngõ trắng hoa đồi rạng đỏ

Rừng nguyên xuân

Mộng thổ dân rừng nguyên xuân em cấm

Dương xỉ trường thân sơ thuỷ nương tân

Vùng bảo hộ măng nhung tuần lộc nắng

Chim môi xinh hoa hé trắng mơ trần

Ai đốt lòng rừng

cho gỗ tiêu tâm

Thuốc nước I

(Hoà Bình)

Xanh bỗng xanh bình thường

Mây cởi trắng mình sông

Như trời xoan chưa chồng

Ớt chỉ thiên hồng

điểm nhỡn


ụ phòng không

Thuốc nước II

(Hoà Bình)

Đôi cun cút bom bi lìa cụt cẳng

Tập tễnh xoè tình vùng trắng xuân sang

Vườn cao xạ ngồng xanh cò thả nắng

Muộn màng

sông làng trưa lắng đò ngang

Biên tim

Em đóng cửa biên tim

anh miền đất lạ


Lạ phố lạ hoa lạ lá lạ nhà

Chuông nguyện

bước bõ già


chân gió xoá


Chùa Bộc mưa oà

Láng Hạ quá xa

Năm nhuận

Động ngà thạch nhũ trăng tranh cổ

Lũng nhuần năm nhuận ổ dôi đôi

Mơ nụ tâm bầu sự sữa

Trồng cơm xôi

chùa tuổi mụ chuông đồi

Gốc cây đa

be nghé gọi ồi ồi

Sao chổi Haley

Em gác hai bên kia đường

số chẵn


Anh bên này

nghìn lẻ dặm heo may


Mắt viễn vọng cửa trùng trùng

mây trắng


Chớp cuối mày

đuôi sao chổi lay bay

Thánh thể

Anh hành hương Bethlehem

12 gác Hàng Phèn


Chuông lễ trăng non phố bể

Thuở giáng trần

em ban thánh thể


Táo thiên đường

quên rửa tội tổ tông

Mực hoá học

Mực hoá học

tim lẩn chìm khe chữ


Lệ bạc đầu

thơ muộn tỏ Bích Câu


Lòng lênh đênh lần lạc thuở bòng đèo

Môi cốm mùi hoa tình gửi

Dột

Mong mượn mớ tóc mây tình giọi mái

Mun rợp hương chìm dại giấc hoa về

Mây sang sông lòng lều đông dột mãi

Mưa rừng xa

bong bóng nổi giữa nhà

Ngã tư

Cửa mắt đợi tâm đèn chưa ừ biếc

Trời ùn mây xanh miết ứ lòng đường

Thập tự xuân

ngưỡng đinh


tình khổ nạn


Phố buông buồn

angélique chuông thương

Rét “Nàng Xa”

Hoa gạo xuống đất bà già cất chăn

(Ca dao)

Hoa gạo cất chăn rồi

mà em lại đi


Mặt bóng độc song

lòng lẻ lạnh


Rét “Nàng Xa”

đơn mảnh nắng bà già

Nô-em

Nô-en

Nô-em

tháp nổi tin đòng


Bước giáng động lòng xuân

Lưng én chuyển mùa

Áo cộm đường xanh nỗi biển

Tuổi đổi chiều ngã tư

Phố bướm truyền thơm thư má

Cửa thời trân mâm đầy

Mưa liễu phây phây tình rét ngọt

Chuông rền

năm em một


kỷ nguyên

Hiên em

Mưa buồn về

Góc đứng hiên em hai mái

Nắng vườn non nai nải chuối đồi

Mộng khép tán ngực đôi chim hót ngọt

Dao bồ câu

vừng


cơm trắng muốt


tuổi nàng hương

Vườn má nợ

Đường vắng gió lay đèn đảo phố

Hè sương bay lòng bụi lạnh mưa hơi

Ghế đá lở gốc si đôi hẹn lỡ

Chuông giờ xưa

vườn má nợ


bóng ngồi

Tình tính sổ lá rơi

Lễ xuân

Cây nhà nắng chín mưa vừa tới

Của thảo thơm mơ mới trái mùa

Giống nguyên chủng oản chùa hoa nếp cái

Em lễ xuân

quả xuân lại em

Tài trợ

Xuân cháy rừng trọc trơ lòng đất trống

Bòn tro tình chăm xác mộng lên xanh

Quỹ lục lành

ai tài trợ hạt long lanh

Nguồn: Nhà xuất bản Văn Học, Hà Nội 1997. Bản đăng trên talawas có sự hiệu đính của tác giả