Thái Kim Lan

„… Thái Kim Lan không giản đơn chỉ là người chuyển tải tư tưởng Á đông đến với nước Ðức, Thái Kim Lan cũng không đơn thuần chỉ là người phiên dịch giữa các nền ngôn ngữ và văn hóa, mà thật ra Thái Kim Lan đang thực hiện một động tác quân bằng (Balanceakt), biểu hiện một tổng hợp riêng tư, rất cá biệt nhưng đầy sáng tạo hướng đạo. Tổng hợp này không phải là động tác giản đơn choàng lên những ý niệm Á đông bằng tấm áo Ðức quốc, cũng như không phải là cuộc phiên dịch những bài thơ tiếng Việt sang tiếng Ðức mà chính là cuộc thử nghiệm khởi từ nỗi căng thẳng thường trực mà tác giả đã trần thân giữa giòng sống hiện tại. Chính trong sự căng thẳng này tác giả tìm cách phác hoạ (entwerfen) nên một điều gì đó và điều ấy không đơn giản chỉ là sự khơi dậy cái „bên kia“ (Heraufbeschwören des „Dortigen“) cũng không là sự ngụp lặn vào trong cái „bên này“ (Eintauchen in das „Hiesige“), mà là một căng thẳng giữa hai đầu thế giới, chính từ đó nảy sinh đặc điểm riêng tư và nét tân kỳ của tác phẩm.“

Irmgard Ackermann

Thái Kim Lan

Lạnh hơn xứ mình

(tập thơ song ngữ Đức – Việt)

tiếng Việt
tiếng Đức

Dành cho con gái Mai Lan Minh Hạnh Tường Nhi

Lời cám ơn dành cho:

Người bạn gái quá cố E. Weinberg, mà sự lắng nghe chăm chú của chị đã cho tôi niềm vui, tiếp tục viết,

Nữ giáo sư I. Ackermann đã viết lời nói đầu đầy hiểu biết và thông cảm,

Tiến sĩ W. Böhme, người đã khuyến khích cho tôi tự tin và mạnh dạn đưa những bài thơ này xuất hiện với bạn đọc.

Lời dẫn của Irmgard Ackermann ^[1]

Thái Kim Lan làm thơ bằng tiếng Ðức, điều đó không có nghĩa đơn giản rằng, tác giả đã diễn dịch từ tiếng Việt sang tiếng Ðức, cũng không có nghĩa tác giả đang thuần tuý chuyển mình đi đứng trong những hình thức diễn tả Ðức ngữ. Ở đây quả thực ta nghe được một âm điệu mới mẻ và cá biệt mà mãi đến bây giờ ta chưa từng được nghe.

Ðiều gì làm nên thể cách riêng tư của những bài thơ này? Và làm thế nào giải thích được sự thu hút đến từ những ý thơ ấy?

Trước tiên, ở đó là ngôn ngữ, một thứ ngôn từ để cho ta lắng nghe. Ngôn ngữ ấy không rắc rối nhưng lại thật cô đọng, hoàn toàn khác lạ với lối diễn tả khiên cưỡng hay thử nghiệm âm lời cũng như xa hẳn tính thường nhật khuôn sáo. Có lẽ chính do sự kiện „viết trong một ngôn ngữ xa lạ“ làm cho sự cân nhắc dò dẫm những phương tiện sử dụng tiếng nói được ý thức rõ hơn, đồng thời những khả năng bất ngờ, bất thường tự bộc phát, trong lúc người nói tiếng mẹ đẻ thường thường lại không bắt gặp được một cách tự nhiên như thế. Khi „cô đơn trở nên dược đơn“ (die Ein-samkeit zur Heil-samkeit), khi „cây già trong sân u tối bừng nở hoa tuyết“ (der alte Baum im dunklen Hof schneeblumig aufblüht), khi „tất cả – chỉ một-mình-thôi“ (all-ein-sein) – „cô đơn“ – đang được khao khát hay khi „chú chim giật mình bắt đầu kể chuyện theo nhịp nhỏ giọt“ (der verschreckte Vogel fängt an, tropfenrythmisch zu erzählen), thì chính tính bất thường của những thuật ngữ diễn tả làm cho người đọc dừng lại, đọc thêm một lần nữa, và có lẽ đọc thêm hơn một lần, cho đến khi ý nghĩa đàng sau bừng sáng, ý nghĩa thường dễ bị đọc lướt qua trong cấu trúc chữ nghĩa quen thuộc. Không chỉ những kết cấu từ ngữ khác lạ mà ngay cả lối sắp đặt các chữ trong câu („xin đừng dùng quá nhiều khái niệm tuyệt đối từ kho tàng tiếng Ðức“) hay những tương quan cú pháp (syntaktisch) còn để ngỏ („đi nát chân một nửa vòng trái đất chừ ở nhà“) có thể gây nên những tác động ấy, nếu người đọc chịu đi vào cuộc thử nghiệm đặt mình nằm trong trạng thái lơ lửng và từ khước những đóng khung chặt chẽ minh xác.

Cũng thế bên cạnh nhiều dấu hiệu của thế giới quen thuộc và thường nhật, ngôn ngữ tượng hình trong thơ đã đem đến sự nới rộng các hình ảnh hơn chính hình ảnh. Những hình ảnh này thật sự không phải là hiển nhiên đối với người đọc Tây phương, ví dụ những cây long nhãn, những tàu lá chuối hay con chuồn chuồn đỏ, những hình ảnh nêu bật tính „exotique“ và vẻ tráng lệ, cũng như những đóa hoa sen cho ta thấy thế giới quan của đạo Phật. Nhưng không chỉ những ảnh tượng thay thế „exotique“ ấy biểu thị cho ta biết bối cảnh tối hậu „xa lạ“, mà chính ngay cả những hình ảnh có vẻ quen thuộc và thường ngày đối với chúng ta, như cơn mưa hay những đoá trà mi cũng đều gây ấn tượng như thế. Chỉ khi lắng nghe một cách kỹ càng hơn, ta mới ý thức được rằng những hình ảnh này hoàn toàn không báo hiệu các sự vật quen thuộc nào, mà lại nhận ra rằng trong các hình ảnh ấy, thật sự những ý tưởng phương Đông đã tìm được một lối diễn tả đậm đặc, cô đọng: cơn mưa, được tác giả nêu ra trong nhiều bài thơ, có một thế đứng giá trị khác hẳn với khung trời trong vĩ độ của chúng ta: cơn mưa được cảm nhận như sứ giả của quê hương, làm cho người đi xa có thể chịu đựng được sự xa nhà. Nước mưa đem đến an lành và tươi mát và có thể trở thành một sự truy nhận mà ta có thể hiểu được trong nhiều ý nghĩa như là „về-nhà“ (zuhausesein). Cũng thế, đóa trà mi không chỉ là một đóa hoa nào đó mê hoặc ta bằng vẻ đẹp và hương thơm, mà là ảnh tượng (Bild), trong đó „hương thơm quen thuộc của đóa trà mi nhỏ bé kín đáo“ trở thành kẻ dẫn đường trở về thời trẻ dại, một xác nhận của hạnh phúc „ở-nhà“ („vườn bà nội“).

Và cuối cùng là thế giới ý tưởng trong các bài thơ; cũng như ngôn ngữ và thế giới ảnh tượng, thế giới ý tưởng thoạt tiên khởi đầu bằng những ý niệm quen thuộc đối với người Tây phương: những khái niệm có tính triết học và khoái cảm thích lý luận, một mặt đã tạo nên một mũi tên hướng dẫn cho nhịp cầu thông cảm, nhưng mũi tên kia lại chỉ về một hướng khác, hướng của thế giới quan Phật giáo, dẫn đến cuộc sống theo ý niệm „nghiệp“ trong „trở lại với Thiền“. Thật dễ dàng để cho rằng những động lực thúc đẩy thật sự nơi các lời bày tỏ trong thơ đều đến từ thế giới quan đạo Phật, nhưng cũng tương tự như trong cuộc cộng sinh ngôn từ (in der sprachlichen Symbiose) và trong sự quyện lẫn vào nhau của những thế giới ảnh tượng Ðông – Tây nói trên, sẽ rất ngắn ngủi nông cạn khi nói về ý tưởng của các bài thơ nếu chỉ muốn hiểu những bài thơ này đến từ bối cảnh tối hậu Á Đông của chúng:

Thái Kim Lan không giản đơn chỉ là người chuyển tải tư tưởng Á đông đến với nước Ðức, Thái Kim Lan cũng không đơn thuần chỉ là người phiên dịch giữa các nền ngôn ngữ và văn hóa, mà thật ra Thái Kim Lan đang thực hiện một động tác quân bằng (Balanceakt), biểu hiện một tổng hợp riêng tư, rất cá biệt nhưng đầy sáng tạo hướng đạo. Tổng hợp này không phải là động tác giản đơn choàng lên những ý niệm Á đông bằng tấm áo Ðức quốc, cũng như không phải là cuộc phiên dịch những bài thơ tiếng Việt sang tiếng Ðức mà chính là cuộc thử nghiệm khởi từ nỗi căng thẳng thường trực mà tác giả đã trần thân giữa giòng sống hiện tại. Chính trong sự căng thẳng này tác giả tìm cách phác hoạ (entwerfen) nên một điều gì đó và điều ấy không đơn giản chỉ là sự khơi dậy cái „bên kia“ (Heraufbeschwören des „Dortigen“) cũng không là sự ngụp lặn vào trong cái „bên này“ (Eintauchen in das „Hiesige“), mà là một căng thẳng giữa hai đầu thế giới, chính từ đó nảy sinh đặc điểm riêng tư và nét tân kỳ của tác phẩm.

*

Thay lời nói đầu

Hôm nay mưa thu trở lại sau những ngày nắng chói, như một niềm an ủi bời bời cảm xúc buồn vui. Trái tim phập phồng nhói đau theo từng nhịp mưa hối hả đập vào cửa kính.

Mưa! Làm mưa, ước là mưa đã theo tôi từ thuở gặp mưa, quên mình đi trong dòng vô thức, ru mình trong chuỗi rơi, rơi xuống mãi hoài, mà chẳng có một tiếng „để làm gì?“ xa lạ với từng giọt mưa vọng lên trong triền miên ấy.

Mưa, hè nghiêng cơn sốt man man, tôi thấy mình mơ, mơ đạp cương trên cuộc đời dong duổi từ muôn kiếp đến đây. Trong cơn mưa này cũng như trong mỗi cơn mưa kia giữa cõi đời, tôi ngồi nhìn mình đội mưa, đi vào cõi lênh đênh, vẽ tròn một vòng trái đất, tròn và trong như mỗi giọt mưa đang rơi vào biển rộng, không lời… như mỗi giọt mưa từ trời chạm đất, ngân vọng tiếng vang vũ trụ đời đời…

Mưa từng giọt, thời gian chảy vào không gian, mưa từng giọt… gần xa quấn quýt, mưa từng giọt… dìu nhau già-trẻ, mưa từng giọt… chan chứa buồn-vui.

Cùng với tiếng mưa rào rạt, tôi chập chờn trong cảm giác hạnh phúc gặp lại cố tri, ngỡ như mưa từ hàng triệu năm hối hả đến bên, ngỡ như mưa chạy cùng trái đất rơi về, cũ như hơi đất mùa mưa, mới như thoáng gió mưa xuân. Trong mưa tôi không chỉ gặp riêng thời non dại, mà còn thấy được nguồn cơn mọi nẻo địa cầu. Trong mưa ôm hoài nhớ nhung, trong mưa đắng cay xởi lởi ngọt bùi, trong mưa luyến lưu hồn đợi, muội mê long lanh chợt tỉnh, trong mưa bỗng thấy ngày xưa, bồi hồi chưa xong đã tràn mộng mị…

Chìm lỉm trong tiếng lao xao, tôi ngỡ mình đang ôm trái đất vào lòng, quay theo trái đất, rảo bước trên đất, theo mưa mà bay, theo mưa mà rơi, theo mưa mà vô cùng trời đất… Để rồi, một mai, chẳng có nơi đâu là chốn xa nhà…

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Gặp gỡ số 1

đêm đầu tiên

ở xứ lạ

trước bức tường lạ

trong chăn chiếu lạ

thao thức

bôi

trắng

đêm

dài

…

sớm mai

cơn mưa

chợt đến

có phải tiếng chân ai

rảo bước

từ

chốn quê xa?

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Nói với người bạn Đức

từ từ, từ từ

anh yêu

xin đừng

lớn tiếng

trong ngôn ngữ yêu thương

xin đừng

dùng quá nhiều

khái niệm tuyệt đối

từ kho tàng tiếng Đức

bởi vì

em vẫn còn là

đứa trẻ

trong tiếng của anh

và rất thích

bắt nọn anh

từng lời.

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Mưa sáng ở xứ người

Con chim nào bơ vơ

hát không nhà

đón buổi sáng nhạt nhòa

ướt giọng

thở than

làm tôi giật mình

tỉnh giấc mơ

đoàn viên

để khổ thân

tôi

lại

chèo queo

nằm đếm

thêm

một

ngày

mưa

nữa

ở

xứ

người.

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Xuân sớm

Mặt trời

đã xuống

bên kia núi

Đêm lưa thưa

Bay lên

tận trời vàng.

Còn lại

chú chim nhỏ trong sân

mải mê hát

ấm-thời-gian

vào

mùa xuân

bất tận

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Mùa xuân

Mùa xuân

đã nảy mầm từ đất

Cỏ non xanh

sờ nhẹ

chân trời xanh

Khu rừng thưa

run mình

trong ánh hồng

trăng non

bừng chuyển nghiệp.

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Buổi sáng bên hồ

Sao hôm

Ngái ngủ

Lơ lửng

Trong hồ

Mờ sương

Chuồn chuồn

Đỏ cánh

Nhẹ lay

Hoa súng

Giật mình

Tỉnh giấc

Mơ đêm.

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Chiều bên hồ

Gương mặt hồ

lành

như mặt Phật

Hoa súng

còn ngậm trên môi ướt mọng

nụ cười Mona Lisa.

Con chim én

trễ đàn

chao vội đầu vào nước trong

múc theo ánh sáng

chòng chành cánh

lướt nhanh

về nhà.

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Hạ mưa

Mưa chiều

xanh mướt

trong vườn Ăng-lê

cỏ nhạt nhoà

rưng rưng giọt nắng cuối

trên đầu ngọn gió

bên bờ suối

cặp tình nhân

ru nhau

êm ái

trong

vòng tay

mải mê

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Mùa hè I

Một nửa đời

vu vơ đồng nội

mặt

ngửng

đón nắng trong

bỏ lỏng

con tim

chìm mất tăm

vào màu xanh tháng Sáu

và

nghe

tất cả-một-

mình ta

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Mùa hè II

Quả xơ-ri tháng Sáu

nửa xanh

nửa đỏ

ánh sáng lục

lá say mặt trời

ngại ngần

khổ

vui

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Thu mưa

Những nụ hồng cuối mùa

gục đầu

thương nhớ

hè qua

– mưa

rơi

trên

mưa –

bỗng

nghe

mùa trở

lạnh hồn

thu không

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Tiết thu

Ngọn lá đỏ

bay

trở lại

bầu trời xanh

trong hồ

hân hoan –

– an lành

đưa tôi

qua bờ

bên kia

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Lại mưa thu

Này em

có nghe

màu xanh

xao xuyến

trên cành

còn say nắng hạ

mưa thu về

rào rạt

cho trọn tình

hè đi

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Thời gian

Thời gian

lay động

màu vàng

lồng lộng

chảy tràn

lá xanh

hoà thành

khúc ngân

mùa thu

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Ca vịnh* mùa xuân

I.

Của năm

đêm dịu dàng

nàng trăng non

đúng hẹn

tô nét cong đầu tiên

cho đôi mày thanh tao

chào đón

xuân sang.

II.

Của ngày

vừa thức dậy từ đêm đông dài

bỗng

nghe màu đỏ nứt ra

trên cành

làm đẹp

gương mặt

trẻ măng

hồng

xuân sớm

III.

Vào giờ trời

hạnh ngộ

đất hạ sinh

bướm bay về

trên cây

thêu hoa

tấm áo

xuân xanh

IV.

Vào trưa

trong nắng

tưng bừng lân tinh

Chú chim hồi hương

hối hả tìm

dấu vết tổ ấm xưa

trên mái rêu phong

ngoài ngõ

mùa xuân

reo chuông

báo giờ

đến rồi!

* Từ tiếng Đức „Frühschoppen“: người Đức có tục lệ rủ bạn bè đi uống bia hay rượu vào buối sáng trong nhà hàng, gọi là „Frühschoppen“. Tác giả dùng chữ này trong liên tưởng đến các buổi thưởng xuân của các nhà nho xưa tại Việt Nam, vừa uống rượu vừa làm thơ, các bài thơ được sáng tác liên hoàn về một đề tài.

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Tuyết đầu tiên

Trong đêm sâu

máu trào lồng ngực

tim bồi hồi

chẳng hiểu vì sao

hoá ra

cây già –

trong sân u tối –

bừng nở hoa tuyết

lặng lẽ sáng ngời

buổi sớm mai

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Một bức thư không bao giờ gửi

Anh có biết, khi

nấu món

chi ngon,

là mỗi lần

em tiếc

anh không còn thưởng thức,

tiếc không bao giờ nữa

nấu cho anh,

em nhớ

nỗi thích thú, niềm vui trong mắt anh

mỗi khi nhìn thấy món ăn ngon bày sẵn.

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Hoài niệm

Tháng Sáu nghiêng đi

cơn nóng dậy thì

hâm hấp nồng dưới mái

trời đất gần nhau

ý bỗng quay về

thời ấy.

Một buổi trưa

tháng 11

tuyết bay

trên đường Theresien

bầu trời mất đi

trong hư vô mù mịt.

Một người quen còn lạ

lên đường

Còn mình

trở lại nhà,

đục vào chăn,

mơ mộng, vấn hỏi, đợi chờ

bơ vơ và bình an và hạnh phúc

và khổ sở và cô đơn.

Ngoài kia

trời tối mau

như thường

vào buổi xế trưa

tháng Mười Một

Chuông điện thoại reo

từ xa

nghe có tiếng:

„Em, anh yêu em!“

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Bài thơ tình

Những ngày

tình yêu chúng ta

Em đếm

nơi những bức điện tín phát nhanh

„Chào em, em yêu,

một nghìn cái hôn…

Anh của em“

„Em, Anh nhớ em

một nghìn lần hôn.

Anh của em“

„Em, Anh nhất định phải cưới em,

một nghìn lần hôn.

Anh của em“

„Em, lúc nào chúng ta cưới nhau?

một nghìn cái hôn.

Anh của em“…

Thế rồi có lần

tiếng bấm chuông

của người phát thư

im bặt

và tôi bắt đầu

ngồi đếm

những nụ hôn

không khí

chưa đếm kịp

cho đến khi

hình ảnh Anh

nhạt mờ…

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Viết cho những người bà con di tản

Người láng giềng mới ngồi ngủ gật đối diện

hôm qua bà ta vừa nhập trại

rõ ràng bà ấy

còn nhầm lẫn ngày

bên Tây

với đêm bên Đông

bởi vì tối nay

trong đêm khuya khoắc

nghe lục đục mãi sau tường bên kia

tiếng đóng mở va li liên tục

người đàn bà trẻ khóc nức nở

trên từng món mang theo

đầy kỷ niệm

Và cùng với bà

trong giường bên này

tôi đã lại trải qua

cái đêm thức trắng đầu tiên

nơi xứ người.

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Thiên luận về một câu chuyện tình

Trước đây nhiều năm,

thuở ấy,

phòng giảng số 101

lần đầu tiên

thấy nhau

trẻ

xa lạ

trong mây mù khói thuốc

và tiếng rì rầm của những người sinh viên khác

trước mặt

ông giáo sư già với mắt kính dày cộm

vẽ trên tấm bảng xanh

những vòng tròn kỳ lạ

giảng giải môn

tri thức luận…

Chúng ta gặp nhau

hướng tri thức ấy

Và khi tôi, người nữ sinh ngoại quốc duy nhất

trong phòng giảng,

ngoái lui nhìn,

như tình cờ

tôi bắt gặp

nụ cười ấm áp

trên gương mặt hiền có chút khổ đau

từ đó

gặp nhau thường hơn

trong các phòng giảng

trong Aula, và còn ở đâu nữa trong trường

thỉnh thoảng

tình cờ ngồi bên nhau

đọc chung quyển sách

trong giờ nghỉ ngắn

dần dà

biết thêm

anh là ai và

tôi từ đâu đến

còn rất ít

nhưng cũng thật nhiều.

Như những con suối nhỏ gặp nhau, như những mẫu tự làm nên lời nên câu…

trong quyển sách

chúng ta cùng đọc

Đó là

„Hiện hữu và hư vô“

đưa chúng ta vào sâu

câu chuyện

quán cà phê

gần Siegestor ấy

quanh ta thế nào nhỉ?

Chỉ nhớ

khí trời hôm ấy là „bayerisch“*

– Föhn –

nắng quái lạ lùng

sáng thủy tinh

pha nỗi nhớ

nhói thần kinh

nắng nhức đầu hoài cảm

Em hỏi tôi

Sau này muốn thành gì

Và Anh?

Anh cười e ngại

Tương lai

Ai biết

Em sợ

Tương lai

Xa quá, khó tiên tri

Anh không

Tôi cũng không

Cả hai còn trẻ quá

Đang ở trên đường dài học biết…

miệt mài môn triết…

Hôm nay

lại ngồi trong quán cà phê

– một quán cà phê sinh viên nào đó –

Chúng giống hệt nhau…

Nhiều năm đã trôi qua

Em vừa thi xong môn cuối.

Tương lai em chừ rõ ràng

phơi ra ánh sáng

– quái thật, mùi cà phê này!

Chén trà, tiếng ồn ào, những người,

những cử động

những bóng dáng quanh tôi – hầu như cũng thế

ngay cả ánh nắng nơi cửa sổ –

cái thứ nắng trong vắt lạ kỳ kia –

những ngày Föhn* – vĩnh viễn giống nhau –

làm cho ta ngỡ

đang ở quá khứ

dù ngồi hiện tại

Bí mật tương lai

gương mặt ẩn dấu

đã có lần làm tim tôi

rung động

nay lộ hình

Chừ tôi biết „cái ấy“ là…

chúng ta ở đoạn cuối bài tri thức

Tri thức! Đó!

Trong phòng Aula nhỏ

tôi ngồi

ngày phát bằng

cái phòng này, cửa sổ này –

những con mắt linh hồn thời sinh viên –

Em đến trễ

– như ngày trước, em đóng cửa đàng sau

quay nhanh đầu

tìm chỗ

– chắc chắn không tìm tôi như ngày xưa –

chúng ta đã xa nhau lâu rồi

Em tiến đến gần tôi

– lần này vẻ thờ ơ

như đến với một người xa lạ

– lạ không thể tả –

Nhưng tôi thì tôi

hôm nay

tôi muốn

nhìn tận mắt

Tương lai của Em và của cả tôi

đã làm cho chúng ta ham mê một thời

thời trẻ ấy

bây giờ già

tương lai, một hiện tại xanh xao

trong mắt Em

tôi thấy

lơ đãng một tương lai mới

quá lạ cho tôi có thể nhìn vào.

Lúc giã từ

Tôi nói – ngược thói quen –

„servus“*

Bỗng một giây

trong tôi

trải ra

nỗi yên lặng

nghìn đời…

* bayerisch: thuộc tính cách của vùng Bayern, miền Nam nước Đức

* servus: tiếng dùng để chào hỏi hay nói tạm biệt thân thiện của người Áo và người xứ Bayern

* Föhn : tiếng Đức, chỉ cơn gió nóng do thời tiết đặc thù của vùng Bayern

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Tại sao?

anh muốn buộc em

tại sao

chúng ta không thể yêu

như hai người yêu nhau

không biên giới, không sở hữu

như những đứa con của Olymp?

– hay giận hờn mà cứ mãi bền lâu –

nhưng

anh nhất quyết buộc chặt em

và gửi

tình chúng ta

vào địa ngục.

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Mâu thuẫn và đồng nhất

kỳ lạ

tôi bỏ đi

đi xa

khỏi vòng tay anh

để nhớ anh

quay quắt

tôi sục sạo

ở đâu đâu

xa lạ

để tìm được anh

trong mình thật rõ

nhưng khi tìm được

anh trong tôi

thì đã

mất anh

vĩnh viễn.

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Triết lý ba xu cho tình yêu*

Tình yêu của người Đức thì…

Như một cái hồ tuyệt diệu

Anh (hay Em) nhảy ùm vào

Và… đụng sỏi nơi… đít…

Tình yêu của người Việt Nam thì…

Như một con sông bí ẩn

Anh (hay Em) lặn vào

Và… không bao giờ nữa

Anh (hay Em) cứu mình ra khỏi con sông

* Hôm nay triết lý này đã bị lỗi thời!

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Người ta tìm thấy em bị giết

Tôi còn nhớ

Năm nào

buổi chiều

tháng Bảy nóng oi

chúng tôi tìm thấy em

trên tầng cấp

đường München

như một con chim bé xíu

rời tổ mẹ lần đầu

em đáp tới

nước Đức

tràn hi vọng

và niềm tin

và đam mê.

Hôm nay tôi như thấy em

vẫn còn ngồi đó

một búp hoa non

nồng nàn, tươi tắn, sáng và trong

trên vai lấp lánh nắng quê hương

trong mắt sáng hửng bầu trời vời vợi

nơi mà em mơ bay đến

tự do và say sưa

bởi vì em có giờ

có sức

có lòng tin.

Em đến nước Đức

em đi đại học.

nhưng thay vì học

Em làm quen đời sống „thực“

đời sống ở nước ngoài

xa nhà ba má

xa hẳn quê hương

Em nhất quyết muốn hưởng tự do

tự do – và cái tự do gì –

tự do của con đom đóm

trong ánh sáng hộp đêm.

Ôi em, cô gái ngây thơ non nớt

Em thích cười

và cười quá đẹp

tại sao em tìm nụ cười

trong các hộp đêm?

nơi những người ham em

lạm dụng hơn yêu.

Em bị lừa đi lừa lại

Em, sinh vật nhiệt tình và nhân ái

Em tưởng, có thể sống với người lạ

như ở nhà em

và ở nhà

Em thấy mình như trong hoang đảo?

Em ơi, em không nhớ

Câu ca dao Việt Nam

„Thân em như hạt mưa sa

Hạt rơi xuống giếng, hạt sa ruộng đồng?“

Tên Sở Khanh nào đã dẫn em đến cuộc sống này?

cuộc sống nhẹ dạ nơi xứ người?

Tại sao em thích gánh trên đôi vai nhỏ

số phận nàng Kiều?

trong thế kỷ hôm nay?

Đóng vai Kiều

nơi đất khách

nơi không có một ngôi chùa

đề linh hồn rách nát

có lần được chở che

nơi không có con sông Tiền Đường

chảy qua giữa cuộc đời trôi nổi

để trái tim trinh nguyên

khoảnh khắc tìm lại được mình

nơi không có nụ cười Quan Âm thị hiện

cứu vớt Em ra khỏi trầm luân?

Thì Em ơi,

Em chỉ có thể tìm thấy tên sát nhân

của chính mình mà khôn phương giải cứu.

thì Em chỉ còn quị ngã

trần truồng trên giường

„đầy thương tích tìm thấy Em bị giết“

Tin Em mất

Cái chết tàn nhẫn

đã xuyên suốt người tôi

như một tia chớp

Tim dại tê

và hồn tôi mê sảng

Thế là

Em đến đây,

nơi miền đất lạ

để gặp kẻ sát nhân à?

– thật phi lý ý nghĩ này –

– mà lại kinh hoàng xiết bao, cái chết này –

Làm sao tôi có thể

đoán trước được

vào buổi chiều hôm ấy

trên gương mặt sáng rỡ của Em

dấu hiệu này?

Em, người con gái nhỏ bé

tội nghiệp EM! Thương EM!

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Việt tính

Tôi ước ao

sẽ có

một ngày

mời tất những bạn Đức

thời thanh xuân

rồi nấu cho mỗi người một món

họ đã thích một lần

– chả giò dòn với rau húng thơm

– thịt ba chỉ kho với nước màu Karamel

– gà chiên dòn với mật ong

thêm vào nước mắm tuyệt ngon

vài giọt chanh chua

và ớt thật cay

rồi

với giọng trìu mến

tôi mời:

„Hãy ăn đi, bé thương

Hãy làm vui

bằng ăn ngon miệng

thiệt tình“

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Ở Bá Linh

Mưa tháng Tư

bên bờ Spandau

làm ướt mi

kẻ chia tay

ngày mai

mưa theo người đi

qua biển

để người ở lại

cùng với giọt mưa rơi

chết đuối

trong hồ

nhớ nhung

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Ở nhà

Đi nát chân

nửa vòng

trái đất

chừ về nhà

rửa lành

với

nước

mưa

trong

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Mưa sáng ở Huế

Ngoài song

mưa hát

sẽ sàng

trên tàu chuối

đong đưa

trong sân

con chim sâu

thủ thỉ

bên người trở về

chuyện mái nhà

mười năm

xa cách.

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Vườn bà nội

Giây phút

gặp lại nhau

Em đứng đó

trong bóng mây bay trên cao

lặng yên và bất động

Em chưa chịu chỉ cho tôi

những nét dễ thương của thời xưa

những nhãn, vải, xoài, ổi

thường xào xạc vẫy chào tôi

từ vòm ngõ

chúng đã bị đốn rồi bao năm trước

cả chanh leo, đu đủ, thơm và chuối

cũng bị bom tàn phá và chết vì chất độc

chỉ còn những vết sẹo

trên thân thể màu nâu

mà ngày xưa tôi đã thích mặc áo

bằng lá dừa và tàng đu đủ

hay với lá trong vườn tuỳ mùa cây

Hôm nay

Em đứng đó. Xác xơ…

câm nín và trống vắng

như những đám mây bay hững hờ

chỉ còn con nhện giăng tơ

che tấm thân trần trụi bằng vỏ ve sầu

ngay cả chú nhện cũng làm lơ

không tiết lộ

cho tôi lối cũ

đã từ lâu cỏ dại mọc tràn

mất dấu

nếu

không có

mùi hương quen thuộc

của đóa trà mi bé nhỏ

kín đáo

chỉ cho tôi

lối đi về thời thơ dại.

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Tóc sâu của mẹ

Mười ba năm

nhịn tình mẹ

ở xa

về nhà

nhổ tóc sâu cho mẹ

trong sân im

thủ thỉ

tóc thơm

mới tiếc

đã ham đi

để mất

bao năm

trong đời

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Nhớ chị

Tấm gương cũ

thời con gái

còn treo

nơi đó

phòng xưa

mà chừ đây

nét chị cười

hiền ơi

trong ấy

thôi… mãi

không còn…

 
tiếng Việt
tiếng Đức

Thư từ quê nhà gửi bạn Đức

Trong thư bạn hỏi

Tôi đã làm gì

Từ ngày

Trở lại quê hương?

Thưa ở đây

Trời mưa

Mưa mãi suốt ngày

Một tháng đã trôi qua…

Chừ tôi mới quen

Thức dậy thật sớm

Dành trước mẹ

Lò mò ra sân trong

Tìm cách nhen lửa

Với củi ướt mèm

Trong lò đất cũng ướt nhem

Ở Huế trời mưa đến mọi thứ chảy ra thành nước

Nhen lửa thật chẳng dễ dàng

Nhất là cho một kẻ vụng về

Quen thói Tây phương là tôi

Sặc sụa khói tro

Phồng má với ống thổi lửa

Nhưng rồi thật vui

Khi lửa bén bừng lên

Trong bóng mờ buổi sáng mùa đông

tôi đi lấy nước mưa

đổ vào ấm

bắc lên lò

chờ mẹ dậy

pha trà cho mẹ

tôi ngồi yên

như thế

chờ

nước sôi reo

lò lửa hồng ấm đến thích!

ngồi bó gối

thu hai tay lạnh cóng giữa khuỷu chân

nhìn

rất lâu

thật lâu

mưa rơi hoài

hiên trống trải

buổi sáng nhạt nhòa

ôi chao mưa mãi

mái ngói rêu phong

âm thầm

hứng mưa

cơn mưa Huế

nặng nề

như đến từ nghìn xưa

chưa có lần ngưng lại

còn tôi,

ngồi,

nhìn mưa rơi

lòng vui

được có lại một điều

bao năm đánh mất:

Thời gian

 
tiếng Việt
tiếng Đức

TOẠ THIỀN KHOÁ I

Về tiếng vỗ của một bàn tay

(Nguyên bản: Đàm thoại)

Trên cầu tuyết

những hoa tuyết

rơi…

tới tấp ^[2]

thành lời ^[3]

Dạo đêm với Hàn Mặc Tử

(Đêm đông lạnh buốt, trăng sáng ngời đến vỡ thủy tinh!)

Ngay cả trong

đêm đông

lạnh giá

ả Hằng

vẫn đi tắm trần

nơi thác nước

Suối mùa đông

Để đừng

đóng băng

suối mải miết

bỏ bờ tuyết giá

chảy mau

Công án

Bờ rong rêu

nỗi lòng suối chảy

Tuyết

trinh bạch

nằm nghe

 
tiếng Việt
tiếng Đức

TOẠ THIỀN KHOÁ II

Giải công án

Mặt trời thủy tinh của muà đông buốt giá này

làm chín

chùm tuyết nở hoa năm ngoái

thành

quả kim cương

Viết về Thiền

Nơi người ^[4]

Cô đơn

Biến thành

Dược đơn

…

Cái ấy

Rỗng

Ý

Chẳng*

Thiền

* Rỗng ý: „non sens“ = vô nghĩa, tiếng âm đọc sai của „Non Zen“ = chẳng thiền, đây là một lối chơi chữ để diễn tả tính vô nghĩa, dụng ý vất bỏ mọi khái niệm trong Thiền học.

Quán tưởng I

Sấm! Chớp!

Rách toạc lá sen

Choàng tỉnh

Giọt nước mưa tái sinh

Long lanh

Quán tưởng II

Mềm như hơi thở

bóng người và núi

chạm nhau

trong đáy sâu tĩnh lặng

của hồ nước ban mai

đang chú tâm

ngồi thiền

Trở về với thiền

Chết khát vì ước ao

Hao mòn vì tham ái

Héo hon vì tình đời

Tác hại và dại điên

Ta trở lại

Với Người

Hớp ngụm

Trà xanh

Trở về Đức

Ngày đi

mày ngài

tê lạnh

chìm sâu

mất hút

sau đồi tuyết

…

Ngày về

hoa trắng

đã cười

bên cửa sổ

đón trời xanh.

Một bài thơ hài cú cho bé Tường Nhi

Ô

Tuyết trắng tinh

Con đút vào

Trong túi

Để dành

Mẹ hỉ?

Ngày mưa ở chùa Trúc Lâm

Ngay cả chú gà

cũng thấy

ướt chân

trong

ngày mưa ấy.

Hạnh phúc tuổi thơ

Trưa chủ nhật

Yên lặng trị vì

những toà nhà đại học

Phân khoa Triết

và những nhân vật quan trọng của nó

đang nghỉ trưa

Từ hành lang

các tư tưởng hão huyền

như bóng ma

rút lui

vào đám sách mốc meo

Những tiếng ba xàm lý thuyết

bỏ đi

hướng

Mensa.

Chỉ còn đứng một mình

cái cây non vừa trồng

kẻ lạ duy nhất

trong cung đình suy tưởng

hắn uống cơn nắng nhục cảm

chuếnh choáng gió vuốt ve

hắn lắc lư cái đầu con nít

chòng ghẹo bóng lá lao xao

đùa vui với những giọt nắng lốm đốm

chơi trò sáng – tối

không biết ranh giới

cũng nỏ biết phân chia

không kiêu ngạo cũng không vâng phục

không buồn mà cũng không khổ

Hắn giản đơn là – thế

như hồn trẻ con

vào một ngày hè nọ

hắn vào đời

chơi…

Hò hẹn

Đêm trăng tròn

Sông Isar*

hẹn hò

Sông Hương

nơi

vòng eo

mộng mơ.

* Isar: tên con sông chảy qua thành phố München

Nguồn: Tuyển tập thơ song ngữ của Thái Kim Lan, Hội Giao lưu Đức Á, Reichenbachstr. 3, 8000 München 5, München, tháng 6.1989. Bản đăng trên talawas có sự đồng ý của tác giả. Phần tiếng Việt có vài thay đổi nhỏ so với bản in. Tái bản lần thứ hai 2007 do tạp chí Văn hoá Phật Giáo tại TP Hồ Chí Minh (Sài Gòn) tuyển chọn.

^[1]Prof. Dr. Irmgard Ackermann: nữ giáo sư tiến sĩ thực thụ về khoa học ngôn ngữ (Ðức ngữ) của L. M. Universität, München. Nguyên Phó giám đốc viện „Ðức ngữ như là ngoại ngữ“ (Institut für Deutsch als Fremdsprache) của Ðại học München. Trong những năm 1980/90 ngoài những hoạt động hàn lâm đa dạng, bà là đồng chủ biên tuyển tập „Người ngoại quốc sáng tác bằng Ðức ngữ“ (Als Fremder in Deutschland: Làm người lạ trên nước Ðức).
^[2]„Dichten“: nghĩa đen: „làm đậm đặc“, „làm cô đọng lại“, nghiã bóng là „làm thơ“
^[3]Khóa Thiền bắt đầu với chút ít xa lạ giữa các sinh viên, nhưng trên cầu tuyết những hoa tuyết đã bay thành „lời“ trao đổi, đầm ấm dù trời lạnh tê.
^[4]Tiếng Đức „dir“ chỉ ngôi thứ hai đại danh từ có nghĩa: anh, ngài, chị, em, người