Xưa, có anh đồ già, xuất thân là toan tú tài¹, gia sản một mẻ chữ Nôm, cũng khủng khỉnh cọ đít nồi viết câu đối Hán. Học dù chưa hết Tam tự kinh, mở miệng ra là chi hồ giả dã, thấy chỗ đông người nào cũng cố chen vào để giả dã chi hồ. Người ta thương tình cất cho một nóc nhà hôm trước, hôm sau đã nhanh chân rước bài vị to đùng của bác Hai Khổng về đặt trên bàn thờ tổ. Từ đó nhang thơm đèn thắp, cáo mượn oai hùm, phỉ sức để móng lá lan, sắm đồ tứ bảo. Rồi cũng vuốt râu thả thơ, vén mồm nếm cuộI². Mỗi khi niên chung nguyệt quí³, lại cảo mực đề văn, nghĩ mình như Lý, Ðỗ⁴.

Xưa, có anh đồ già, một bữa đang chi hồ giả dã, giả dã chi hồ, trong đám ngủ gật, có kẻ không chịu được che miệng ngáp thành tiếng⁵. Anh về nhà nghĩ câu hữu thù vô báo⁶ mà không ăn khó ngủ, nghe chuyện xẻ thịt lột da mà trằn trọc không yên. Hận chẳng kiếm ra gươm đoạn sầu, buồn không làm được thơ trục muộn. Một buổi, buồn đi thơ thẩn, thấy sách kẻ kia bán bên đường, anh cầm một cuốn thuận tay giở xem. Về nhà đọc kỹ, bất đồ cả mừng, lập tức lấy bút lông, vạch năm sáu chỗ. Tới trang cuối cùng thì thét lớn một tiếng, mạnh tay viết ngay bốn chữ đại nghịch vô đạo. Viết rồi sực tỉnh, quăng bút ôm đầu, than mình sinh bất phùng thời, giận thân chui không đúng lỗ. Giá lùi lại vài trăm năm trước, sống nhờ nhà Ðại Thanh, lại làm một gã họ Ngô, may cũng gây nên một “văn tự án”⁷. Mưu sâu há chẳng cửu tộc tru di, kế hiểm công thành vu oan giá hoạ.

Xưa, có anh đồ già, xuất thân là toan tú tài, gia sản có một khoẻn chữ Nôm, nhưng lúc nào cũng ra vẻ ta đây khủng khỉnh cọ đít nồi viết câu đối Hán. Ðau chẳng viết được Thất trảm điều, đành gọi người ta là mèo là chó. Tự nhận mình là Thành Hoàng làng, lại ví kẻ kia như mõ. Vốn chẳng đọc hết cụ Nguyễn cụ Cao, đã toan núp váy nàng Kiều, che cho kín võ. Quanh đi quẩn lại, vẫn một khoẻn chữ cỏn con. Hết bắt Kiều tô son, lại đem ông bạc tình lang⁸ ra điểm phấn. Giận người nói Tây nói U, cố tìm ra hai ông mũi lõ. Học phường bán cá, chửi chẳng ngượng mồm. Theo lũ buôn tơ, ăn không nói có. Vu người mại quốc vong nô, chẳng phải giống da vàng máu đỏ. Nuốt câu bớt chữ, gọt cốt vừa giầy. Thêm dấm thêm tương, Sơn Ðông mãi võ…

Xưa, có anh đồ già, kiến thức lỗ mỗ lơ ngơ, văn chương tú tài cho có. Sách dù in Ðông in Tây, vẫn khăng khăng “tau nỏ chộ”⁹. Văn có người thuộc nằm lòng, vẫn một mực “rằng không có”. Phùng mang trợn mắt, học nghề phù thuỷ nhát ma. Lao tứ khổ tâm, quyết thành sư ông bắt chó.

Lại, có anh đồ già…

10.12.2002

¹ Tú tài chua-chỉ người học trò kiết, không có kiến thức

² Xem Vang bóng một thời của Nguyễn Tuân

³ Tháng tận năm cùng, chỉ Tết

⁴ Lý Bạch, Ðỗ Phủ

⁵ Xin đọc bài tường thuật hội thảo thơ “Những chuyển động trong thơ Việt nam hiện đại”, bài “Ðám ma bác giun” đăng trên Talawas ngày 23.09.2002

⁶ Hữu thù vô báo phi quân tử/Vô thù hữu báo đại trượng phu (đùa)

⁷ Ngô Chí Vinh đời nhà Thanh, vu cho Tra Y Hoàng và Cố Viêm Võ, những người chấp bút cuốn Minh Sử, là có ý đồ phản nghịch, gây nên “văn tự án” trong lịch sử Trung Quốc. Vụ án văn tự này khiến hai dòng họ Tra, Cố bị nhà Thanh tru di cửu tộc.

⁸ Xem Ông Phạm Quỳnh là bạc tình lang-Ngô Tất Tố

⁹ Trong bài viết của mình, do hạn chế về ngoại ngữ, anh Nguyễn Hoàng Sơn cho rằng người ta chỉ đọc được cuốn Linh Sơn bằng tiếng Việt mà quên mất rằng, người ta còn có thể đọc sách qua bản tiếng Anh, vốn đã in ở Úc từ lâu. Dòng đầu tiên của Thiên Sứ ghi rõ: “Cuốn sách bắt đầu từ một điển tích của nhà văn G.G và những chuyện khó tin của nhà thơ F”. Bây giờ, tức 14 năm sau, anh Nguyễn Hoàng Sơn mới kịp hiểu ra G.G là ai. Thôi thì muộn còn hơn không, nhưng đừng nghĩ ai cũng chậm hiểu như mình.