trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
20.2.2003
Nguyễn Huy Thiệp
Xin đừng làm chữ của tôi đau
 

[1]

“Nằm nghiêng”, thơ của Phan Huyền Thư (NXB Hội nhà văn 2002) là một tập thơ không phải dễ đọc. Ít nhất cũng là với tôi, mọt người viết văn xuôi. Vì sao? Có lẽ trước hết vì “hình thức” các bài thơ ở đây đều viết theo thể tự do. Thế nào là “thơ tự do”? Tôi không nhớ rõ lắm ý kiến của Nguyễn Ðình Thi (một trong những người đi tiên phong về thể thơ này, ông thực sự là mọt “cây đại thụ” trong nền văn học Việt Nam hiện đại), nhưng tôi luôn “cảm giác” thơ tự do của thế hệ ông vẫn có “sự có lý cổ điển” thế nào đấy. Ở thế hệ Phan Huyền Thư, sau một chút nữa là Vi Thùy Linh và v.v… thơ tự do hình như đã bứt phá ra được “sự có lý cổ điển” ấy và… tự do thật! Ðây là ý kiến của Vi Thùy Linh trong một bài phỏng vấn “nhẹ”:



“Hỏi: Tại sao cô chỉ làm thơ tự do? Ðáp: Trước hết, bởi tôi thích tự do. Tự do ở đây được hiểu là: nói, làm, dám mơ ước và tham vọng tất cả những gì mình muốn, không bị tác động và chi phối bởi ai, bởi bất cứ điều gì… Nếu đi sâu vào đặc điểm thể loại, thì tôi chuộng thơ tự do, vì tôi thấy mình ở đó và khi viết nó, nó là tôi. Các câu thơ giống như hơi thở, hơi thở dài buồn bã, hơi thở yếu lúc đau ốm, hơi thở nồng nàn lúc mơ ngủ, hơi thở gấp gáp của cuộc chạy, của sự hồi hộp, của giao linh… cũng khác nhau. Thơ tự do cho phép tôi bộc lộ cảm xúc một cách nguyên bản nhất, khác với các thể thơ khác, bị quy phạm bởi số âm tiết trong một dòng, bắt vần giữa các câu và số câu trong một bài v.v… Hỏi: Ðiều gì thúc đầy cô viết? Ðáp: Tâm hồn và cơ thể tôi.”[2]

Trong cuộc đối thoại “tầm phào” trên, Vi Thùy Linh tả khá đúng tâm trạng của người làm thơ tự do. Phan Huyền Thư cũng có tâm trạng như vậy nhưng diễn đạt có phần “thơ” hơn:



“Viết

Viết

Viết đi, chữ không còn là chữ

Viết chỉ như ý nghĩ

lách qua khe cửa hẹp trong đầu

…

Viết

Nỗi sống buồn của tôi”.

Ðọc thơ tự do khó vì người đọc phải hình dung ra được tâm trạng, theo được ý nghĩ (dòng tư tưởng) của người viết, thậm chí phải cùng “đẳng cấp”, cùng “cảnh giới” với người viết, tóm lại là phải hiểu người viết. Không phải ai cũng “khinh công” được khi đọc những bài thơ sau đây của Phan Huyền Thư:

Này chị em ơi!

Nhớ ai gầm gào trong cổ họng

rồi cười nửa, rúc mặt đám đông

xanh thì đỏ

tím thì vàng

váy ngắn thì chân phải cong

một mình: đạo đức-cười thầm-sang trọng



Này chị em ơi!

Thích ai nói ngọng thành khinh

thằng này đểu, con kia kinh

con này cởi áo quần nhanh lắm

Không phải ai cũng vén miệng tụt lời



Này chị em ơi!

Yêu đương thì phải giữ gìn

vào sau cửa buồng vần vũ mười lăm phút

ra đường đoan trang chớp mắt thướt tha

yêu không được đánh mất mình

chỉ ăn cắp người ta…

Ðấy chị em ơi!

(Thị mầu 97)



Ðàn ông những năm bốn mươi

da cam

màu lửa

Khủng hoảng giữa đời

Ðàn ông những năm bốn mươi

Không còn yêu mình nữa

lập loè

khinh công

Ðàn ông những năm bốn mươi

tự dưng hối hả

đến rồi đi

Lũ con gái mười lăm

đêm nằm

khóc.

(Ðàn ông những năm bốn mươi)

Ðọc những bài thơ của Phan Huyền Thư, tôi luôn có cảm giác buồn tê tái và thương xót. Ðúng là “những điều trông thấy mà đau đớn lòng”. Trong rất nhiều bài thơ, người ta vẫn thấy có một Phan Huyền Thư khá tinh tế, đức hạnh và “lịch sự”:



Tôi nhường em phản xạ yêu đương/câu thơ gỡ nút áo/Tôi nhường chị sáng sớm bên chồng/cạ mình dụi nách những đêm đông/Cái liếm môi quy hoạch/tôi nhường đàn ông/Cao cả nghĩa hiệp/tôi nhường bè bạn/Truất yêu đương-phế ghen tuông-giáng thù hận/tôi nhường cho anh…/Tôi nhường tôi/giường chiếu cũ/Có chiến binh già/hát câu ca/không bao giờ chia sẻ



Tôi rất thích những quan sát tinh tế của Phan Huyền Thư về “sự đời” (những cô nàng chân cong váy ngắn/lóe xóe tiếng địa phương/những nàng nhâm nhi văn chương/khen nhau cố hớp giọng thị thành… Tôi đi/hàng cây xanh/những nhà thơ uống bia và chửi tục/chị lao công người Hà Nội gốc/lặng lẽ quét đường v.v…).

Những quan sát tinh tế, sự kỹ lưỡng chữ, cùng với những liên tưởng thông minh của Phan Huyền Thư khiến cho nhiều bài thơ đọc rất thú vị. Tôi không nhớ ai đã nói “thơ giáo dục con người phẩm cách”. Những cố gắng “giáo dục phẩm cách” của Phan Huyền Thư hình như bất lực: chúng ta đang sống tồi tệ và khốn nạn quá. Có lẽ chính vì thế mà âm hưởng chung của cả tập thơ “Nằm nghiêng” là một nỗi buồn day dứt khôn tả. Buồn tới mức người viết thậm chí muốn “cáo phó” mình:



Tôi muốn tự mình/lồng ảnh vào khung/”Ðóng vào không/tìm nơi treo trang trọng”/Như đã qua đời.



Thực ra, cũng chẳng tội gì phải thế:



Ngày mai/điềm tĩnh lại/mẹ sẽ tập đi bằng ánh sáng Lập Duy/trong bóng tối câm lặng của lời.



Thơ Phan Huyền Thư được nhiều độc giả trẻ tuổi tìm đọc. Ðiều ấy dễ hiểu vì họ cùng “cảnh giới” với Phan Huyền Thư. Có lẽ các bác “chiến binh già/hát câu ca/không bao giờ chia sẻ” là có phần nào còn hoài nghi, hờ hững và e ngại với những phương pháp “giáo dục phẩm cách” của Phan Huyền Thư. Nhưng tôi tin ở sự độ lượng của bạn đọc, ở lương tâm của họ, “giá trị” của họ. Phan Huyền Thư là một nhà thơ đáng để tìm đọc. Phan Huyền Thư chưa chứng tỏ được mình là “có hạng” vì thơ tự do là một thể thơ cũng dễ lẫn. Thơ của Phan Huyền Thư cũng chỉ mới làm người đọc day dứt xúc động. Về kỹ thuật chữ nghĩa, có lẽ không có gì phàn nàn. Nhưng chỉ có sự xúc động và kỹ thuật chữ nghĩa thì “không đủ để tạo ra văn hoá. Ðể trở thành một yếu tố thúc đẩy tiến bộ trí tuệ xã hội, ngay kỹ thuật cũng đòi buộc phải có sự phát triển song hành của đạo lý” (Baudouin). Thơ của Phan Huyền Thư có nhiều nỗi buồn ám ảnh nhưng chính vẻ đẹp của nỗi buồn sẽ thanh lọc được tâm hồn người ta và “nỗi buồn rồi cũng theo cánh thời gian mà bay đi” (La Fontaine) để tiến tới một ngày mai mới mẻ hơn, lành mạnh hơn, chắc chắn là đẹp hơn rồi.

15.02.2003

© 2003 talawas


[1] thơ của Phan Huyền Thư

[2] Vi Thùy Linh trả lời phỏng vấn trên tạp chí Sông Hương, Nguyễn Vịnh thực hiện

 
© talawas 2026