Thưa ông Ðỗ Kh.

Tôi vừa đọc được bài Ne Conjuge Nobiscum của ông. Mục đích của bài này, nếu tôi không lầm, là để biện hộ cho bài dịch Mãnh cọp cuối cùng của tôi của ông Thường Quán, hay ít ra, là để biện hộ cho cái cách dùng chữ Việt của ông Thường Quán và ông, những “người viết”, những “nhà thơ”.

Trước nhất, ông cho rằng chữ Việt là của chung, và chữ Việt là một “sinh” ngữ, và do đó, phải có tiến hoá, phải có thay đổi. Cái gì bây giờ là lạ, là lố bịch, thì mấy chục năm sau có thể sẽ thành khuôn mẫu. Vậy, dùng “mãnh cọp” không có gì là “sai”, và rất có thể lối dùng này mấy mươi năm sau sẽ được thông dụng! Vấn đề là phải biết “cảm” cái hay của nọ.

Theo ông, để “cảm” được bài Mãnh cọp cuối cùng của tôi, để “nghe rất đã” như ông, thì người đọc phải có cái sự cảm nhận, phải có cái “tình”, cái “tâm”, chứ nếu cứ “khô cứng” thì sẽ chẳng hiểu nổi cái “nghĩa lý” của bài này. Nói tóm lại, theo lý luận của ông thì phải thuộc loại đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu, phải thuộc đẳng cấp “đa cảm” như ông thì mới hiểu được, chứ “thiển cảm” như nhà ông cán bộ miền Bắc thì chẳng thể nào mà cảm nổi bài Mãnh cọp cuối cùng của tôi.

Lý luận như thế thì có vẽ rất an toàn, vì “cảm”, “tình”, “tâm” là những điều mơ hồ, chủ quan chứ không “objective” một tí xíu nào hết. Có anh nào không đồng ý thì chỉ việc đem những thứ này ra là hết cãi, vì làm gì có thước đo chúng. Mỗi người mỗi khác chứ đâu ai giống ai!

Nhưng mà ông Ðỗ Kh. ạ, biện luận như thế không thuyết phục được ai cả. Mà ông, xuyên qua bài kể trên, rõ ràng có mục đích là để bênh vực cho (thơ) ông Thường Quán. Biện hộ, thuyết phục người đọc khác với viết tùy bút hay làm thơ. Có nghĩa là khi viết bài này thì ông không viết với tư cách thi sĩ Ðỗ Kh. nữa mà ông viết với tư cách “luật sư” Ðỗ Kh. Thì ông phải giải thích và chứng minh cụ thể cho người đọc hiểu thế nào là có “tình”, có “tâm” được như ông chứ!

Và thật ra thì ông cũng đã có thí dụ thế nào để có được “tâm”, “tình” rồi . Tức là ông đã xa rời cái an toàn khu chủ quan của “tình”, “tâm” của riêng ông để bước vào vùng cụ thể của bằng chứng, của thí dụ. Cái thí dụ về ông cán bộ và hoả châu của ông hay lắm, tôi hiểu được ngay! Ông cán bộ không ở trong miền Nam mà ở trong rừng, thì đối với ông hoả châu chỉ có tác dụng làm “lộ diện” thôi chứ làm sao được “hoa đăng ngày cưới”! Tức là vì ông không có kinh nghiệm sống ở nơi đó để hiểu được tình cảm của người sống nơi đó, ông không thể có được cái “tình” đó, cái “tâm đó để mà cảm được tại sao hỏa châu lại là “hoa đăng”. Ðại khái như vậy. Rõ ràng vô cùng!

Vậy thì, xin ông đi thêm bước nữa mà cho những độc giả như tôi hiểu tại sao ông Thường Quán và ông cảm được “mãnh cọp” mà đại đa số như tôi, thú thật là không “cảm” nổi”? Có cái gì khác nhau ghê gớm trong kinh nghiệm sống của chúng tôi ở một bên, và ông với ông Thường Quán ở phía bên kia, ít ra là với con cọp, hay với việc trộn lẫn ngôn ngữ, để dẫn đến việc một bên không “cảm” được và một bên thấy rất là “đã”? Ðể nếu có thể thì tôi sẽ “phấn đấu” để đạt tới mức có cái “tình”, cái “tâm này để mà “cảm được “mãnh cọp” chứ!

Xin cám ơn ông.

© 2003 talawas