Hoàng Đình Hưng
Ngày 01-8-2006 website Chính phủ nước CHXHCNVN đăng một bài nhan đề “Về một số quan điểm chính trị trong tập sách Thời cơ vàng của chúng ta” do VietNamNet và NXB Trẻ ấn hành và ngay sau đó được VietNamNet và nhiều trang web khác đăng lại, talawas cũng dẫn trong mục spectrum.
Lời chú của toà soạn website Chính phủ cho thấy bài này nằm trong số các tài liệu mà Văn phòng Trung ương gửi đến các uỷ viên Trung ương Đảng để nghiên cứu, tham khảo.
Tôi hoàn toàn không rõ bài nói trên đã được ông Trần Thanh Đạm công bố ở đâu, khi nào, mặc dù ông ký tên từ ngày 28 tháng 3 năm 2006. Khi nó xuất hiện ở website Chính phủ thì đã muộn tới 4 hay 5 tháng so với ngày hoàn thành bài viết.
Tôi không thể nào tin rằng ông Trần Thanh Đạm viết ra một bài dài đến thế mà chỉ để gửi riêng cho Văn phòng Trung ương, để nơi này gửi đến các uỷ viên Trung ương nghiên cứu, tham khảo. Ít có nhà báo, nhà nghiên cứu hay nhà giáo nào có cách làm như vậy, có lẽ chỉ trừ khi được đặt hàng riêng. Ở đây, không phải chỗ để đặt vấn đề tại sao website Chính phủ lấy tài liệu của Văn phòng Trung ương để đăng mà lại không nêu rõ xuất xứ (lấy qua con đường nào – ví dụ qua link nào – như quy định chung của luật pháp về sử dụng bài viết không thuộc quyền mình). Chả lẽ cơ quan Đảng và cơ quan chính phủ chỉ là một? Dù như vậy, thì khi phô bầy ra ngoài vẫn nên dàn dựng như chúng tách biệt nhau.
Tôi đã vào Google và Yahoo search để cố công tìm xem nơi và thời điểm ông Trần Thanh Đạm công bố bài viết này (để được bàn dân thiên hạ cho ý kiến), trước khi Văn phòng Trung ương (Đảng) có được nó. Rất tiếc, tôi đã rất tốn công mà vẫn chưa thấy. Trong dịp tìm kiếm này, tôi còn thấy nhiều đồng bào ta cũng có tên Trần Thanh Đạm, có lẽ đây là cái tên nhiều ý nghĩa, nhưng được độc giả nhớ lâu, nhớ mãi, có lẽ chỉ có ông Trần Thanh Đạm – tác giả của bài viết đăng trên website Chính phủ nói trên.
Để biết thêm về ông, tôi kiên nhẫn đọc các bài trong danh sách mà internet cung cấp, và từ đó chú ý tới 3 bài viết cùng ký tên Trần Thanh Đạm, cùng một tính chất là bàn luận về các bài của người khác. Các bài được ông Đạm bàn tới là bài của Hoàng Tuỵ (viết với tư cách nhà giáo), của Nguyên Ngọc (viết với tư cách nhà văn) và của Nguyễn Khoa Điềm (với tư cách uỷ viên Bộ Chính trị ĐCSVN, mà không lấy tư cách nhà thơ). Cứ theo khẩu khí mà suy, thì ông Trần Thanh Đạm mà chúng ta đang nói đây với ông Trần Thanh Đạm “phản ứng” lại giáo sư Hoàng Tuỵ và nhà văn Nguyên Ngọc chỉ là một ông. Văn phong bài ở website Chính phủ với văn phong hai bài này hết sức giống nhau. Còn bài của Trần Thanh Đạm “bình” bài nói của ông Nguyễn Khoa Điềm – nếu dựa vào khẩu khí – lại là một ông Trần Thanh Đạm khác chăng? Ba bài này rất dễ tìm trên internet nên tôi không cần nêu địa chỉ ở đây. Tôi không tìm được bài nào ký tên Trần Thanh Đạm góp ý trực tiếp và công khai cho văn kiện Đại hội 10 Đảng.
Bỗng dưng tôi nhớ tới một kịch bản đã đọc ở đâu đó, nêu lên sự xu nịnh lố bịch, trong đó vai chính là một gia nhân – của một nhà quyền quý – đã tâng công với chủ bằng cách xăng xái quát nạt những ai mon men tới vùng cấm thuộc dinh cơ chủ nhà, nhưng lại đổi giọng ngay khi thấy đó là người cũng thuộc giới chủ. Ai đã xem hay đã đọc vở kịch này xin kể lại chi tiết. Tôi trân trọng cảm ơn.
Tôi cũng có những nhận định riêng về cuốn sách Thời cơ vàng của chúng ta, có thể khác (nhiều hay ít), có thể giống (ít hay nhiều) với nhận định của ông Đạm, đó là quyền riêng của mỗi người. Tất cả chỉ là ý kiến cá nhân, không thể áp đặt cho nhau. Tuy nhiên, mỗi cá nhân một khi đã suy nghĩ kỹ và công bố công khai ý kiến của mình là có ý để mọi người đánh giá và tìm kiếm sự đồng thuận. Và cũng là để bàn dân thiên hạ thấy những góp ý của mình được tiếp thu đến đâu.
Tôi nghĩ, một người đã vào được Trung ương Đảng để có thể làm bí thư tỉnh uỷ bất cứ tỉnh nào cũng giỏi, làm bộ trưởng bất cứ bộ nào cũng tốt… thì hẳn cũng đủ khả năng, điều kiện và bổn phận đọc trực tiếp các bài góp ý công khai cho Đại hội Đảng (và cho Đảng nói chung), và tự suy nghĩ, tự rút kết luận. Bài của ông Đạm không hiểu có tác dụng giáo dục cho các đồng chí uỷ viên Trung ương đến đâu, quả là tôi không thể biết. Tuy nhiên, đến nay bài này đã công khai hoá, có thể coi là một bài trong vô số các bài của bạn đọc đã công khai hoá trước đây.
Mức độ công khai tự do tranh luận (cố nhiên, phải tuân thủ những nguyên tắc của tranh luận văn minh) là thước đo trung thành nhất của dân chủ. Đó là quan điểm nhất quán mà tôi vẫn sử dụng để xét đoán mức độ dân chủ của các thể chế khác nhau. Do vậy, tôi đánh giá cuốn sách mà ông Đạm bình luận là có tính dân chủ. Xin hỏi ông để học thêm: dân chủ – nói ở dạng ai cũng hiểu – theo ông là gì; và thước đo dân chủ dễ sử dụng nhất – ai cũng sử dụng được – là gì?
Điều thấy rõ: nội dung cuốn Thời cơ vàng của chúng ta là sự cố gắng tập hợp các ý kiến tiêu biểu nhất đã đóng góp trên truyền thông khi Đảng ta tỏ ra thành tâm kêu gọi toàn dân đóng góp ý kiến cho dự thảo văn kiện Đại hội 10, kèm theo sự nhấn mạnh “tôn trọng các ý kiến khác biệt”. Nếu mỗi người sở hữu một bộ óc thì ai dám mong các ý kiến sẽ chỉ có một chiều? Nhân dịp trọng đại (và được phép) này, nếu người ta nêu những ý kiến “khác biệt” và “ngoài lề” cũng là bình thường, như ý kiến cụ Võ Văn Kiệt “khác biệt” với ý kiến cụ Nguyễn Đức Bình vậy.
Tuy nhiên, chắc ông Trần Thanh Đạm cũng thừa nhận ý kiến của cụ Nguyễn Trung rõ ràng được nhiều người công khai hưởng ứng nhất, tán đồng nhất, hoan nghênh nhất, thảo luận nhiều nhất, trong thời gian lâu nhất. Điều này phản ánh đúng trong sách, còn ai coi đó là font của sách là tuỳ người ấy. Trong khi đó ý kiến của cụ Nguyễn Đức Bình cũng được thảo luận nhiều, nhưng sự tán thành lại ít nhất mà hầu hết là phản bác. Kết quả là, ý kiến của cụ Nguyễn Đức Bình về kinh tế quốc doanh phải là chủ đạo không những bị cụ Võ Văn Kiệt nói khác hẳn mà ngay các văn kiện chính thức của Đại hội cũng không khẳng định. Còn đề nghị của cụ Bình “đảng viên không được bóc lột” thì nghị quyết nói ngược lại. Dẫu sao, bài viết dài của cụ Nguyễn Đức Bình vẫn được nêu trong sách để đại diện cho một luồng suy nghĩ, dù rất thiểu số. Nếu bài của ông Trần Thanh Đạm cũng công bố vào dịp này thì tôi tin chắc sẽ được thảo luận rất rôm rả và sẽ nhảy vào chiếm một vị trí như nó đáng có trong tập sách Thời cơ vàng của chúng ta.
Cùng tồn tại các quan điểm trái ngược trong một cộng đồng là điều bình thường mà để giải quyết thì trên thế giới này luôn luôn có hai cách (cũng trái ngược nhau): tranh luận ôn hoà, khoan dung, kiên nhẫn thuyết phục nhau… hoặc cấm lưu hành ý kiến trái ngược với quyền lực. Không cấm được công khai thì cấm… ngầm.
Một cơ quan, một tổ chức thậm chí cá nhân hay một nhóm có thể đặt hàng một bài viết với nội dung và văn phong hợp khẩu vị mình để thưởng thức nội bộ với nhau, còn chuyện công bố rộng rãi thì cần suy nghĩ, bởi vì, có khi tác dụng lại quá thấp so với phản tác dụng. Nếu được phép góp ý cho website Chính phủ (và những trang cũng quan trọng như vậy) thì tôi nói rằng không nên đăng bài có văn phong như của ông Trần Thanh Đạm nhận xét các vị Hoàng Tuỵ, Nguyên Ngọc, Nguyễn Khoa Điềm, Nguyễn Trung.
© 2006 talawas