Kính gửi anh Bùi Việt Bắc,

rất hân hạnh nhận được sự phúc đáp của anh, cảm ơn anh đã cho tôi biết ý kiến của anh về cá nhân tôi (ngoài những ý kiến của anh về những điều tôi viết). Các cụ nhà ta nói chí lý “Biết thì thưa thốt, không biết thì dựa cột mà nghe”, tôi xin được “dựa cột” để nghe các anh chỉ giáo (nhưng xin anh chớ hiểu theo nghĩa bóng của từ “dựa cột” thời mở cửa…)

“Hòn bấc ném đi hòn chì… bắn lại”

Khi đã cả gan ném ra hòn bấc thì tôi cũng sẵn xàng “gồng mình” mà chịu hòn chì, tuy nhiên tôi không có ý định đẩy cuộc tranh luận đi về hướng “bạo lực” hay “hạ thấp đối phương”, vậy ta nên đi thẳng ngay vào đề:

1. Vì đã có sự hiểu nhầm về cuốn từ điển Usborne Computer Dictionary nên việc anh nổi nóng là điều có thể hiểu được: Khi trích dẫn ta cần nêu: Tên tác giả, tên nhà xuất bản, tên cuốn sách, năm xuất bản, số xuất bản (ISDN) nếu có… để tránh xảy ra “nhầm lẫn đáng tiếc”, anh đã không làm như vậy. Nhưng dù sao, tôi vẫn xin thành thực nhận lãnh chữ “láo” mà anh đã có nhã ý tặng cho tôi.

   “Nói láo mà chơi nghe láo chơi…”
   
   Mục đích của bài tôi viết là thế đó: hài hước, tếu táo để tạm quên đi những vấn đề lớn của nước nhà mà tôi tạm “Hán hóa” một cách vui vui là “quốc nạn” như anh và nhiều người khác đang thảo luận chẳng hạn: nạn “dịch sai” đang phá hỏng tiếng Việt, nạn “phi ngữ nghĩa” đang giết chết thơ, nạn “dạy văn và học văn” trong trường phổ thông đang ở mức báo động, và nhiều “nạn” khác… mà ta sẽ trở lại sau.

2. Xin cảm ơn anh đã “hào hiệp” cung cấp cho tôi “mẩu kiến thức” về việc giải Nobel không trao cho môn Toán. May thay việc này không làm giảm tính hài hước của câu tôi viết: “…ban giám khảo cuộc thi Trí tuệ Việt Nam được mời sang Thụy Điển để chấm giải Nobel cho năm 2006 về Toán học và Vật lý…” là mục đích chính của cái tôi muốn nói.

   Tương tự khi tôi viết: “có lẽ đề tài này đang nhận được sự tham gia đông đảo hơn là Cuộc vận động viết về,… Đỗ Kh (!) trên talawas”, Ban biên tập talawas đã “tận tụy” chỉnh lý bổ xung lại là “… có lẽ đề tài này đang nhận được sự tham gia đông đảo hơn là cuộc vận động viết về ngày 30 tháng Tư trên talawas…” và lấy đi 100 % tính khôi hài của câu văn trên. Cảm nhận khôi hài (sense of humour) không phải là thứ dễ chia sẻ, phải không anh?

3. Anh quan ngại về vốn “kiến thức và văn hóa” chung của tôi; tôi xin nói luôn: tôi cũng luôn tự hoài nghi cái vốn văn hóa của chính mình cũng như của nhiều nhân vật “khả kính” khác. Xin thú thực: vốn tiếng Hán Việt của tôi chưa qua nổi pho “từ điển Hán Việt truyền miệng”, bắt đầu từ “gia là nhà, quốc là nước, tiền là trước, hậu là sau, ngưu là trâu, mã là… tắc tị”. Tôi cũng chưa bao giờ có một cuốn từ điển Việt – Việt (tôi tin là không dưới 50% dân số Việt Nam cũng chưa bao giờ ngó qua một cuốn từ điển nào như thế). Vốn kiến thức tiếng Việt của tôi có lẽ được bồi đắp qua lời ru của mẹ từ lúc “còn nằm nôi” và những câu ca dao “nôm na mách qué”, biết đâu nói đó, có lẽ cũng chỉ vào loại “for beginners” chăng? Vốn kiến thức về CNTT của tôi thì cũng gọi là “bập bẹ” đủ để được ghi danh vào kỷ yếu của nhiều Hội nghị quốc tế về viễn thông (Proceeding of IEEE Conference on Communications)… và tôi đã được “mở miệng” tại nhiều hội nghị như thế. Ngoài ra nếu anh cần biết thêm vốn văn hóa a-bê-xê của tôi trên các lĩnh vực khác thì xin anh cứ hỏi.
4. Anh viết: “Máy tính được biết đến ở ta cũng khoảng 40 năm lại đây, đúng vào trào lưu khuyến khích dùng từ gốc Việt nên computer mới được dịch là máy tính điện tử. Trong Nam gọi là máy điện toán. Tôi thích cách dịch sau hơn. Tuy nhiên máy tính không phải là một cách dịch dở, hơn nữa từ này thực sự đã thống trị, khẳng định được vị trí vững vàng trong tiếng Việt nên tôi cũng dùng từ này”. Và anh đã tự biện giải như sau: “Từ tố tính vốn nghĩa hạn hẹp, cách dịch này là một sự thoả hiệp, không còn lựa chọn nào khác”. Ấy đừng, chớ vội, còn một lựa chọn khác: từ “vi tính” chính là một “cứu cánh” của từ tính trong trường hợp này, “vi tính” mang nghĩa “computing”, còn từ “tính” đơn thuần chỉ mang nghĩa calculation. Trên thực tế: từ vi tính là từ duy nhất đã và đang được dùng để thoát ra khỏi sự hạn hẹp nói trên của tiền thân của nó là từ tính, ở đây tôi xin nhấn mạnh rằng tiếp đầu ngữ “vi” chỉ dùng 10% để chuyền nghĩa cho micro, , còn 90% dùng để phân biệt giữa computing và calculation.. Từ vi tínhđã âm thầm thực hiện sứ mệnh lịch sử này và sẽ còn chịu bao nỗi “đa đoan” vì đã sinh ra sau “cái mốc 1975”. Còn sự khác nhau giữa “computing”và “calculation” thì xin được miễn nhắc lại.

   Anh lại viết: “Từ tố tính vốn nghĩa hạn hẹp, cách dịch này là một sự thoả hiệp, không còn lựa chọn nào khác. Nhưng sau đó, chính computer đã chắp cánh cho nó (nó ở đây là từ “tính” – HM). Nó nghiễm nhiên được chuyển tải ý nghĩa của khái niệm computing mà người Trung Quốc chuyển tải được nhiều ý nghĩa hơn khi dịch là điện não”.

   Đây là một câu văn khiến tôi phải cố gắng suy luận để hiểu anh muốn nói gì. Vô hình chung, anh đã tự mâu thuẫn với chính mình: anh không hề có một từ tiếng Việt thích hợp cho thuật ngữ computing mà anh phải nhờ “computer chắp cánh cho nó ((nó ở đây là từ “tính” – Hà Minh). ). Trong khi anh lại khẳng định là hai thứ tiếng Anh, Pháp không ảnh hưởng gì đến tiếng ta. Nói một cách thật đơn giản: từ máy tínhkhông đảm đương nổi trách nhiệm chuyển ngữ cho thuật ngữ computer, nó hoàn toàn có thể bị hiểu nhầm sang thành calculator và do đó tính từ vi tính một lần nữa khẳng định nó là cách dịch tốt nhất của computing, , nó không cần nhờ ai chắp cánh. . Tôi xin được chấm dứt phần biện luận ở đây vì nó nhàm chán không thể tưởng tượng được. Nếu có thể được, xin talawas cho mở cuộc thăm dò (survey) về từ vi tính trên mạng. Chúng ta sẽ rút ra được nhiều điều bổ ích từ kết quả của thăm dò này. Nếu phe tôi “thua”, tôi sẽ công khai bày tỏ thái độ chấp nhận phần thua một cách “fair play”. Chúng ta có thể diễn tập theo tinh thần của cuộc cách mạng màu “da cam” ở Ukraina vậy.

5. “Làm trai kiến nghĩa bất vi…

   Được biết anh quan tâm đến “quốc nạn” dịch sai, dịch ẩu đang phá hỏng tiếng Việt, tôi xin thành thực chia sẻ, chỉ buồn một điều là chỉ với một vấn nạn “nho nhỏ” trên mà chúng ta cũng còn có nhiều điều chưa nhất trí được với nhau thì nói chi đến những “quốc nạn” khác như:

   nạn “đạo văn” đang làm mất uy tín nền xuất bản nước nhà…

   nạn “đạo tin” đang làm ảnh hưởng sự phát triển của nền CNTT nước nhà…

   nạn “đạo nhạc” đang làm hỏng thị hiếu âm nhạc nước nhà…

   nạn “cá độ” đang làm hỏng nền bóng đá nước nhà…

   nạn “bằng cấp giả” đang làm băng hoại nền giáo dục nước nhà…

   nạn “mãi dâm” đang làm hỏng nền luân lý và gia phong nước nhà…

   nạn “ma túy” đang giết thế hệ trẻ nước nhà… và kéo theo

   nạn “trộm cắp” đang làm mất sự an vui cuộc sống của chúng ta…

   nạn “giao thông” đang giết dân ta hàng ngày trên đường lộ…

   nạn “cờ bạc” đang làm hỏng nền “sổ xố kiến thiết” nước nhà…

   nạn “tham nhũng” đang làm suy yếu nền kinh tế nước nhà…

   nạn “quà biếu” đang làm hỏng phẩm chất các cán bộ nước nhà…

   nạn “thất nghiệp” đang làm nước ta nghèo đi… và kéo theo

   nạn “rượu chè” đang phá hỏng cuộc sống bình yên của mỗi gia đình…

   nạn “ô nhiễm môi trường” đang đe dọa chúng ta và các thế hệ mai sau. Đặc biệt là

   nạn “hải phận” (bao gồm cả hải tặc lẫn hải quân) đang gieo đau thương tang tóc cho các làng chài lưới trong vùng vịnh Bắc bộ vv. và vv., chưa kể đến các thiên tai như:

   bão lụt, sóng thần, động đất, dịch bệnh v.v., nhiều vô kể .

   Trong khi đó lũ chúng ta thì vẫn mãi đắm chìm vào nạn “tranh luận vô bổ”. Vấn nạn này đang giết thời giờ của tôi, của anh và của chúng ta… đồng thời kéo theo nạn “bạo hành trong văn đàn” và nhiều vấn nạn nho nhỏ khác. Theo tôi nguyên nhân của tất cả các vấn nạn trên không cần phải khó khăn lắm mới tìm ra được. Nhưng liệu chúng ta có làm gì được hay không lại là chuyện hoàn toàn khác.

   Ước gì chúng ta chỉ có một “quốc nạn”… đó là nạn dịch sai.

Xuân 2005

© 2005 talawas