Bạn còn nhớ lần cuối cùng bạn bị người khác mắng, hay âu yếm gọi là “đồ điên” là lúc nào không? Tôi thì còn nhớ rõ lắm, tôi bị mắng như thế đúng 5 ngày trước đây. Sáng hôm đó tôi quẹo xe vào hẻm mà không ra hiệu, hai bà đi xe Wave chạy phía trong phải vất vả tránh mới khỏi tông vào xe tôi. Bà ngồi trước quay lại mắng, Cha nội này điên hả?. Tôi biết lỗi nên định nói vội theo lời xin lỗi thì hai bà đã phóng xe đi mất. Ðúng là mình lơ đãng nên suýt gây tai nạn, bị mắng là “đồ điên” cũng đáng tội lắm. Tôi cũng nhớ lần cuối mình gọi kẻ khác là “đồ điên”. Kẻ ấy là cô em tôi. Ðã bảo cô nàng chỉ nên mặc đồ tây hay jeans cho gọn gàng, thoải mái cho chuyến đi chơi biển Vũng Tàu. Cô nàng không nghe, lại điệu đàng chơi luôn đôi giày cao gót với chiếc áo đầm lộng lẫy nhưng rất là vướng víu khi leo bộ dốc núi, rồi bị trượt ngã. Thế là bị mắng “đồ điên” cũng không oan tí nào.

Mới đây tôi được ngồi cà phê với 5 nhà thơ nữ khi các nàng bàn nhau chuyện sẽ in chung một tập thơ. In thơ ư? Có là “đồ điên” mới in thơ trong một đất nước mà ai ai cũng là thi sĩ này. Ai mà rỗi để đọc thơ người khác? Vậy mà hết biết, 5 cô điên in thơ! Nhưng 5 cô lại lý giải rằng, suốt hai năm qua các cô đau đáu với các thể nghiệm văn chương của mình, nay mà không in, ngâm dấm tim óc của mình trong ổ đĩa computer thì mới đúng là “đồ điên”. Thôi thì in cũng là “đồ điên”, mà không in cũng là “đồ điên”, cứ in vậy, chẳng hại gì.

Bạn không cần phải trả lời tôi cũng biết rằng bạn từng bị xem là “đồ điên”, và ngược lại, bạn cũng đã từng xem kẻ khác là “đồ điên” như các trường hợp tôi vừa kể trên. Nhưng sau những lúc như thế, chúng ta đã quên đi rất nhanh. Vì “đồ điên” cũng không chua chát, nặng nề gì hơn là “đồ hâm”, “đồ mát dây”, “đồ tửng”, “đồ khật khùng”, “đồ chạm mạch”, “đồ man”… và có bị (hay được) gọi hay mắng (yêu) như thế cũng không chết thằng tây nào, hơi quê tí chút, rồi cũng qua.

Ðiều này khác với người phương Tây. Ví dụ người Mỹ chẳng hạn, khi cho rằng ai đó là “crazy”, là “insane”, là “mad”, là “lunatic”, hay có “mental problem” thì sự thể rất là nghiêm trọng. Sự tổn thương bởi nhận định đó rất lớn. Nhưng may thay, ở Việt Nam ta thỉnh thoảng có bị làm “đồ điên” thì cũng chấp nhận được, cũng không an nguy gì đến tình hình thế giới, hay cá nhân mình.

Tôi còn nhớ hai năm trước, tôi có đọc trên một số báo Công An, trong mục “Con số đáng lưu ý” thì phải, kết quả của một cuộc nghiên cứu cho rằng 15% dân số Việt Nam có vấn đề về tâm thần. 15% của 80 triệu là suýt soát trên dưới 12 triệu người. Mình là một thành phần của 12 triệu người thì cũng đâu đến nỗi nào, đâu lạc lõng cô độc lắm, phải không nào?

Thì ra, ai cũng có thể là “đồ điên” cả, không lúc này thì lúc khác, không trong mắt người này thì trong mắt người khác. Phải chăng “điên” là một khái niệm về các tình trạng bất bình thường, hay sai trái không nghiêm trọng lắm, không gây nguy hại lắm của người này trong sự nhận định của người khác? Nếu thế thì so với các “đồ” khác như: đồ ăn cướp, đồ lừa đảo, đồ sở khanh, đồ lưu manh, đồ sát nhân, đồ sâu mọt, đồ ác độc… thì “đồ điên” dịu dàng, dễ thương và an toàn hơn nhiều. Thậm chí, “điên” như thi sĩ Bùi Giáng còn được hiểu là một biểu tượng độc đáo của thiên tài. “Ðồ điên” chỉ trở nên nghiêm trọng khi thêm một chữ “loạn” để trở thành “đồ điên loạn”. Vì lúc ấy có thêm yếu tố không thể kiểm soát tình trạng tinh thần có khuynh hướng bạo động của kẻ “đồ điên” ấy.

Nhưng mọi chuyện đã thay đổi và trở nên phức tạp hẳn từ 3 hôm nay. Từ cái ngày mà tôi đọc được mẩu tin trên báo Thanh Niên nói về một người đàn ông khoẻ mạnh bình thường bị vợ con thuê hai nhân viên bảo vệ đến nhà bắt trói, rồi chở đi, nhốt vào một bệnh viện tâm thần. Hôm 11/3/2005, báo lại có thêm một tin khác tiếp theo, “Bắt người không điên nhập viện: Kẽ hở chết người của bệnh viện tâm thần”.

Trong bài báo có đoạn vị bác sĩ phó giám đốc bệnh viện tâm thần trao đổi cùng phóng viên như sau: “…Nhưng thật ra, để xác định một người bệnh tâm thần rất khó. Một phần ba số bệnh nhân thường không chấp nhận mình bị bệnh tâm thần. Vì vậy, một số bác sĩ cho rằng triệu chứng phủ nhận bệnh là kết luận bước đầu cho là có bệnh…”

Tôi hình dung câu chuyện thế này, trong một căn phòng của bệnh viện, ông Ðỗ Hữu, người đàn ông đáng thương ấy, tay chân bị trói chặt, ngồi đối diện với vị bác sĩ trực. Ông Hữu luôn miệng la lên rằng “Tui không điên, tui chưa điên mà! Sao mấy người bắt tui vô đây?” Vị bác sĩ trực, với kinh nghiệm như bác sĩ phó giám đốc bệnh viện đã mô tả ở trên, cho rằng tình trạng của ông đã quá trầm trọng nên mới cãi lý và phủ nhận như vậy, bèn quyết định tiêm cho ông một liều “chống loạn thần” rồi nhốt ông chung phòng với những người bệnh tâm thần thật sự. Thế là xong! Ðiên cũng tiêm mà không điên cũng tiêm rồi hạ hồi phân giải. Theo bài báo, may thay đoạn kết có hậu, may có được một cơ duyên, ông Hữu mới liên lạc được với cơ quan nơi ông công tác và ông được giải thoát.

Bạn ơi, hai hôm nay tôi bị khủng hoảng. Vì tôi biết số mình đã xui là xui tận mạng, biết mình chẳng thể nào có cơ duyên may mắn như ông Hữu kia.

Ở đâu và lúc nào, tôi cũng thấy có người sẵn sàng cho tôi là “đồ điên” như hai bà chạy xe Wave tôi đã kể trên kia. Và ngược lại, tôi nhìn ai cũng thấy vẻ bất bình thường, không cách này thì cách khác, hiện rõ trên mặt họ, trong phong thái của họ.

Ở đâu và lúc nào, tôi cũng thấy mọi người đều có khả năng biến thành hai gã bảo vệ vạm vỡ, trên tay cầm dây thừng, đang lừ lừ tiến lại phía mình.

Mà dường như không phải riêng tôi, mọi người tôi gặp đều có vẻ bị hoang mang, khủng hoảng như thế. Tôi biết rằng mọi người đều đã hay biết cái tin này. Biết rằng người ta có thể bị nhốt vào nhà thương điên bất cứ lúc nào nếu có ai đó cho rằng mình là “đồ điên”. Không dưng mọi người tránh không dùng chữ “điên”. Vì “điên” không còn là vô hại, là dịu dàng, là dễ thương, là “Bùi Giáng” như trước. Bây giờ “đồ điên” là đồng nghĩa với “tiêu đời trai”, là “ra đi không biết ngày trở lại”.

Sáng nay tôi gặp lại hai bà mắng tôi là “đồ điên” hôm nọ. Cũng bà ngồi trước trừng mắt khi tôi quẹo ngay trước mũi xe. Hú hồn, bà chỉ nạt một cách dịu dàng“Ðồ… cà chớn!” thay vì “đồ điên” như hôm trước.

Tôi vừa nghe một tin đồn, do bàn chân trái của tôi nói với lỗ tai phải, cũng của tôi. Tin thế này, vì tình trạng tâm lý bất an của cộng đồng, các Bộ Giáo dục, Bộ Văn hóa, và các cơ quan hữu trách khác, vừa đồng bộ ra quyết định xóa bỏ chữ “điên” trong các bộ tự điển tiếng Việt, trong các văn kiện, và trong toàn bộ sách vở in ấn. Từ nay về sau, tiếng Việt sẽ vĩnh viễn không còn từ “điên” nữa. Bạn hãy chào vĩnh biệt chữ “điên” này đi, vì đây là lúc bạn đọc nó lần cuối trong đời. Thôi, tôi phải chuồn đây, hai gã bảo vệ đang lườm lườm nhìn tôi kia rồi.