trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
21.2.2008
Vũ Quốc Uy
Từ đám tang cụ Hoàng Minh Chính
 

Sau đám tang cụ Hoàng Minh Chính, có nhiều ý kiến rất khác nhau đánh giá về nhân vật Hoàng Minh Chính và phong trào dân chủ hoá ở Việt Nam. Có người quá khen, có người quá chê, có người đứng giữa. Bài của Trương Thái Du nghiêng về loại “quá chê” nhưng lại gợi được cho tôi mấy điều cần nói.

1. Trương Thái Du nhận xét: “đám tang ông Hoàng Minh Chính đã lặng lẽ một cách không thể lặng lẽ hơn”. Muốn biết đám tang “lặng lẽ” hay xúc động thế nào xin xem bài tường thuật của Hoàng Hưng và của Thuận Thiên (cứ cho là cảm xúc của hai bài ấy có phần hứng khởi và nhẹ dạ nhưng phần mô tả thì hoàn toàn đúng sự thật, có ảnh làm chứng).

Chưa cần có thiện cảm với dân chủ, chỉ cần biết thực tế Việt Nam và biết những gì đã xảy ra với cuộc đời cụ Chính, không ai có thể viết một câu nhận xét vô tình, vô cảm và mỉa mai như Trương Thái Du được.

2. Đám tang Phan Chu Trinh có 14 vạn người, đám tang Hoàng Minh Chính chỉ khoảng 500 người (trong đó có cả trăm người tuy mặc áo dân nhưng không phải dân), Trương Thái Du so sánh độ chênh lệch để thấy sự lặng lẽ buồn thảm của đám tang cụ Chính.

Nhưng kết luận ấy hơi vội. Sự chênh lệch về con số như trên là do 4 yếu tố cấu thành: ngoài sự khác nhau giữa hai nhân vật , còn có sự khác nhau về tính chất của hai cuộc tranh đấu, sự khác nhau về dân trí, và sự khác nhau về chế độ cầm quyền (và đây là điều kiện chính vì nó ảnh hưởng rất lớn đến dân trí). Tôi không có ý đặt Hoàng Minh Chính ngang với Phan Chu Trinh, nhưng nên hiểu thế nào về những con số khi những con số ấy nằm trong những hoàn cảnh lịch sử hết sức khác nhau?

3. Trương Thái Du nhắc đến Phan Chu Trinh (là danh nhân mà chúng ta đều rất kính phục), nhắc đến liên quan giữa văn hoá, dân trí và chính trị, thì cũng xin dùng một ví dụ của Phan Chu Trinh về đề tài này, ví dụ ghép cây.

Muốn đưa một cây hoa thơm trái ngọt về trồng ở nơi có điều kiện khắc nghiệt thường phải tiến hành hai công đoạn: trước hết phải trồng cho được một gốc cây có sức sống mãnh liệt, tuy hoa trái kém nhưng chịu được khí hậu khô cằn, sau đó mới đem ghép lên gốc cây sống sót này những mầm có bộ gien sinh ra hoa thơm trái ngọt. Những người như Hoàng Minh Chính, như Trần Độ… chính là những gốc ghép có “sức chống chịu” tuyệt vời ấy. Phẩm chất quý giá của cái gốc ấy là ở sức đột phá, đâm xuyên, sự quen thuỷ thổ, có sức chịu đựng và sống sót, dẫu hoa nó không đẹp, trái của nó chưa ngon, thậm chí chỉ để vứt đi chứ không ăn được cũng không sao. Nhưng không có cái gốc xù xì quý giá ban đầu ấy thì những mầm hoa thơm trái ngọt non nớt kia biết ghép vào đâu mà nảy sinh, mà sống được trong điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng vô cùng khắc nghiệt này?

4. Phần phê phán những điểm yếu kém, sai lầm của cụ Chính và những người đấu tranh cho dân chủ (gồm những những nhận xét của Trương Thái Du hoặc trích của người khác) có thể làm nhiều người đang đấu tranh cho dân chủ rất khó chịu (thú thật tôi rất khó chịu), vì có những điều quy kết không thấu tình đạt lý, vì có chỗ phê phán một câu mà câu này lại đúng một cách rất chí lý. Nhưng mong các nhà dân chủ hãy vượt qua sự khó chịu ấy để lọc ra những gì là sự yếu kém thật, sai lầm thật của mình. Hãy coi những ai không giống mình, hoặc đối địch với mình như người thày phản biện sắc sảo nhất, sẽ rất có ích.

5. Văn hoá và dân trí là yếu tố được nhắc đến nhiều trong bài của Trương Thái Du.

Văn hoá là nền tảng, đúng, nhưng quá rộng. Dân trí thiết thực hơn. Nhưng vì có chữ “trí” nên nhiều người hiểu trí ấy chỉ là trí tuệ, từ đó quy thành nhận thức, thành lý trí, thành học vấn, thành bằng cấp. Không phải thế. Chữ “trí” trong thuật ngữ dân trí còn bao gồm cả “dân chí”, còn bao gồm rất nhiều yếu tố tinh thần lâu bền cũng như nhất thời của một cộng đồng dân tộc như: truyền thống, đạo lý, bản tính, lề thói, ứng xử, tâm lý, hoài niệm, ước nguyện, sở thích, trào lưu, mốt… Tóm lại, đó là tổng thể những yếu tố để giải thích tại sao trước một biến cố như thế dân tộc ấy lại phản ứng như thế, lại diễn biến như thế chứ không phản ứng cách khác (bên cạnh đó cũng có yếu tố ngẫu nhiên nữa).

Những yếu tố phức tạp ấy của dân trí không chỉ hình thành do học hành, do dạy dỗ trong nhà trường hay trong sách vở mà quan trọng hơn hết là trong thực tiễn xã hội (thực tiễn sản xuất, thực tiễn cạnh tranh, thực tiễn đấu tranh…). Chính sự cọ xát với thực tiễn, như những diễn biến trong đám tang cụ Hoàng Minh Chính, mới là trường học để rèn luyện dân trí. Những cuộc biểu tình đòi ruộng đất của dân oan, đòi điều kiện sống của công nhân, đòi nhà thờ chùa chiền của tôn giáo, biểu tình chống thất thoát lãnh thổ – biên cương… đều là những trường học để nâng cao dân trí. Nói đến dân trí mà lại khuyên không nên “cọ xát” như thế, chưa nên đấu tranh gì cả, cứ chờ cho dân trí cao rồi mọi điều tốt đẹp tự khắc sẽ đến, phải thiết kế xong văn hoá dân chủ (biết thế nào là xong?) rồi hãy nghĩ đến chính trị dân chủ là sự phân cách phi thực tế.

Bởi dân trí là quan trọng nên nếu bên này tập trung sức lực để nâng cao dân trí và đem dân trí vào đấu tranh (đồng thời dùng đấu tranh để rèn luyện dân trí), thì bên kia cứ vin cớ dân trí thấp nhưng tiếp tục ngu dân, để rốt cuộc chẳng thay đổi gì tốt đẹp cả. Nói dân trí mà coi nhẹ đấu tranh, là dân trí suông, dân trí không phải cái chỉ ngồi mà học được.

Những kết quả khiêm tốn trong các cuộc biểu tình gần đây của sinh viên, của giáo dân, của tang lễ Hoàng Minh Chính đã cho ví dụ thế nào là đấu tranh ôn hoà (vẫn hợp pháp đấy nhưng vẫn xé rào từng phần, từng bước, không quá đà), đã cho thấy phong trào không thể bắt đầu bằng những mục tiêu chính trị cao xa để nhà cầm quyền có cớ đàn áp. Dũng cảm và tiên phong là phẩm chất đáng quý, nhưng khi dân trí chưa cao, chưa rộng khắp, mới có một nhúm người mà “ông tướng” cứ xăm xăm vác cờ chính trị đi trước như sắp đem cắm lên khải hoàn môn thì kẻ tốc chiến ấy sẽ khó lòng đến đích hoặc sẽ rẽ sang đích khác!

Tôi cũng không thích bài viết của Hà Văn Thịnh (mà Thái Du đã trích) nhưng từ lời phê phán rằng cụ Chính “sai về phương pháp, cách thức, đường đi, và là một người dựa vào ngoại bang” ta cũng nên lọc lấy một điều gì hữu ích, đừng bỏ đi cả. Dù bị bất cứ sự hạn chế nào, vai trò tiên phong mở đường của những “gốc ghép” ban đầu như Hoàng Minh Chính, Trần Độ… là không thể phủ nhận.

Mấy thắng lợi khiếm tốn mà dân chủ vừa đạt được cũng có phần quan trọng là do đã tránh được những sai lầm ấy.

Tôi nghĩ, với một người có bản lĩnh chính trị thì: Vâng, anh có thể cứ ghét và chỉ trích tôi, nhưng nếu lời chỉ trích ấy giúp tôi tránh được sai lầm, tôi vẫn cảm ơn anh. Còn hơn là anh yêu tôi mà yêu cả sai lầm của tôi.

© 2008 talawas

 
© talawas 2026