1. Trong bài viết đầu tiên của mình, anh Dũng Vũ nói:

…trước nhất phải có “một cô gái” đã rồi mới xem có “đẹp” không. Trước nhất phải nhận diện được đối tượng rồi mới nhận thức xem đối tượng ấy ra sao. Bởi cái trật tự logic này không thể đảo ngược, cho nên người Việt mới nói xuôi. Trong khi đó, người Anh, người Ðức, người Tàu đều nói ngược… Ðiều họ nói ngược có lý do của nó. Nó có liên quan đến cấu trúc sâu (deep structure) và cấu trúc bề mặt (surface structure)…

Tôi đã và vẫn nghĩ rằng không một ý nào trong đoạn văn trên đúng cả, và tôi đã trình bày lý do tại sao trong những bài viết trước. Trong bài trả lời gần đây nhất, anh Dũng Vũ nói:

…Còn về chuyện nói ngược so với tiếng Việt, ta thấy có hiện tượng như tính từ đặt trước danh từ. Cái này thì chẳng ăn nhập gì đến cấu trúc sâu/bề mặt cả…

Tôi nghĩ nói như vậy là đúng. Tôi cũng đồng ý với anh Dũng Vũ là “phải có phần tử gốc [cô gái] thì mới có phần tử ảnh [cô gái đẹp] ”.

Hy vọng chúng ta kết thúc được cuộc tranh luận xoay quanh chủ đề này.

2. Tôi nghĩ câu “tại sao anh yêu em” là một câu tiếng Việt hoàn hảo. Tôi hỏi anh Dũng Vũ về câu này vì tôi nghĩ đây là một ví dụ thú vị của cái gọi là argument/non-argument asymmetry (hay complement/adjunct asymmetry), một chủ đề (đã) được nghiên cứu khá nhiều. [1]

Tôi cũng muốn nói vài lời về khái niệm “đúng ngữ pháp” (grammaticality/grammaticalness). Theo tôi, kết luận câu “bố tôi bị bắt bởi ai” là một câu sai ngữ pháp là hơi vội vàng, vì thứ nhất là ai cũng biết không thể so sánh cái sai của câu trên với cái sai của một câu như “bố tôi bởi ai bị bắt” được. Thứ hai là những người tuyên bố một câu như “bố tôi bị bắt bởi ai” không phải tiếng Việt, một ví dụ điển hình là GS. Cao Xuân Hạo [2], bao giờ cũng chỉ đưa ra hai lý do: (a) không nghe thấy ai nói như vậy cả, và (b) câu đó có cấu trúc câu bị động của tiếng Anh/Pháp. Lý do (a) không chính đáng vì thứ nhất là không ai nói không có nghĩa là sai ngữ pháp. Ai cũng biết “colorless green ideas sleep furiously” là đúng ngữ pháp. [3] Thứ hai là chắc chắn phải có người nói rồi, thậm chí đủ nhiều thì mới đến được tai GS. Cao Xuân Hạo và mới làm ông kêu ca thảm thiết được đến mức ấy. Lý do (b) cũng không chính đáng, vì tuyên bố một câu sai ngữ pháp chỉ vì trong tiếng Pháp có cấu trúc giống như vậy cũng không khác gì nói là một câu đúng ngữ pháp vì có cấu trúc giống tiếng Pháp, đều là dùng tiếng Pháp để định nghĩa tiếng Việt, một việc GS. Cao Xuân Hạo phản đối hết lời.

3. Quay lại chuyện X-bar và ngữ pháp tạo sinh. Tôi nghĩ là khi anh Dũng Vũ nói “…tôi không tin các thuyết ngôn ngữ Tây phương có thể diễn tả được tính cảm đề của tiếng Việt một cách hoàn hảo và dễ dàng…”, hay khi anh hỏi “khi nào quy tắc X-bar phân biệt được “bức tranh” là chủ ngữ logic, khi nào không”, anh cho thấy sự thiếu sót trong nghiên cứu của mình. Thứ nhất là cái hiện tượng mà anh gọi là cảm đề thì chắc anh cũng phải biết là trong tiếng Anh và tiếng Ðức đều có.

“The painting hangs on the wall” hay “this book sells well” chẳng hạn. Bất kỳ một sinh viên ngôn ngữ học nào cũng phải biết đến khái niệm “middle verb”. Thứ hai là X-bar tất nhiên phân biệt sự khác nhau giữa chủ ngữ ngữ pháp và chủ ngữ logic. Trong câu “bức tranh treo trên tường”, hay “the ball rolled down the hill”, chủ ngữ ngũ pháp “bức tranh” và “the ball” đều nằm ở vị trí sau động từ tại D-structure để nhận vai trò THEME. [4]

Những khái niệm như cấu trúc đề thuyết cũng chẳng có gì là mới trong ngữ pháp tạo sinh. Sự phân biệt giữa subject-prominence và topic-prominence là một trong những kiến thức cơ bản nhất.

4. Khi nói “do tỉnh lược (p) nên sai ngữ pháp (q)”, tức là muốn đúng ngữ pháp (~q) thì không được phép có tỉnh lược (~p). Ðây là modus tollens, chẳng có gì là “không ổn” cả.

5. Những điểm khác trong bài anh Dũng Vũ tôi không bàn tới. Tôi hy vọng và xin anh Dũng Vũ trong lần tranh luận tiếp theo hãy đi vào vấn đề một cách ngắn gọn và trực tiếp hơn.

_______________

[1] Xem Huang, C.-T. James (1982) Logical Relations in Chinese and the Theory of Grammar, Ph.D. dissertation, MIT.

[2] Trong một bài viết của mình, GS Cao Xuân Hạo nói : “…Một câu văn ‘Tây’ đến như ‘Bộ phim được tài trợ bởi PS‘ mà còn có người coi là thứ ‘tiếng Việt trong sáng’ thì ngày suy vi của tiếng Việt không còn xa lắm nữa…”

[3] Chomsky, Noam (1957) Syntactic Structures, The Hague: Mouton.

[4] Xem Radford, Andrew (1997) Syntactic Theory and the Structure of English. A Minimalist Approach. Cambridge: Cambridge University Press, trang 367-403.