Phan Nhiên Hạo
Ý kiến của Thân Thu Anh về bài tựa của Nguyễn Quốc Chánh rất tiêu biểu cho phong cách tranh luận tủn mủn, tránh né, hiện vẫn tồn tại trên các diễn đàn văn chương.
Trong một bài viết rất ngắn, chỉ bằng việc phê phán một vài câu “sai” ngữ pháp của Nguyễn Quốc Chánh, Thân Thu Anh đã “cảm thấy rất muốn đánh dấu hỏi về khả năng viết (lách) của tác giả”. Những đoạn trích dẫn mà Thân Thu Anh đưa ra để “đánh dấu hỏi” về khả năng viết lách của Nguyễn Quốc Chánh rồi vận dụng những quy tắc ngữ pháp sơ đẳng để chỉ trích, theo tôi là rất khôi hài. Chỉ cần một chút thiện chí, người đọc đều thấy những biến hoá trong văn phong Nguyễn Quốc Chánh không phải do tác giả dốt ngữ pháp cơ bản. Và hơn ai hết, Nguyễn Quốc Chánh là người rất rành mạch trong các ý kiến chính trị, các lập luận của mình. Chỉ có những người hoặc quá ấu trĩ hoặc quá cố chấp mới không hiểu Nguyễn Quốc Chánh muốn nói gì trong các lập luận của anh. Ngay cả trong trường hợp bài tựa của Chánh là một bài văn xuôi lủng củng thì cũng không thể chỉ căn cứ vào một bài viết để đánh giá “khả năng viết lách”, tức khả năng sáng tạo và sử dụng ngôn ngữ của một người làm thơ lâu năm
Tôi ngờ rằng bài viết của Thân Thu Anh không phải xuất phát từ thiện chí muốn “giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt” mà thật ra là từ phản ứng chính trị. Ðiều đáng chán là tác giả đã không dám, hoặc không đủ khả năng để tranh luận trực tiếp vấn đề này với Nguyễn Quốc Chánh, nên đã xoay qua tấn công những chi tiết ngữ pháp lụn vụn trong bài tựa. Sự “giấu đầu lòi đuôi” này thể hiện rõ ở đoạn cuối bài, khi tác gỉa kết luận Nguyễn Quốc Chánh đã dùng ngôn ngữ để “hô hào hù doạ”. Nếu tác giả có thiện chí chỉ ra những vấn đề ngữ pháp trong văn phong của Nguyễn Quốc Chánh thì việc gì lại bảo Nguyễn Quốc Chánh “hô hào hù doạ”. Hô hào gì? Hù doạ ai? Có phải từ trong sâu thẳm, Thân Thu Anh cảm thấy những xác tín chính trị của mình bị đe doạ? Nhưng nếu như vậy, tại sao không tranh luận thẳng thắn về chính trị mà lại nhảy sang lĩnh vực ngữ pháp i tờ?
Nói về chuyện ngữ pháp và lập luận, có lẽ bản thân Thân Thu Anh cũng nên tự coi lại cách viết của mình trước. Trong đoạn mở đầu, Thân Thu Anh cho rằng bài tựa của Nguyễn Quốc Chánh, “tuy là lời tựa của một tập thơ, nhưng bản thân nó không phải là thơ, mà là một bài văn xuôi được viết và để hiểu theo cách thông thường”. Theo cách dùng từ “tuy, nhưng, mà là” của tác giả ở đây , bài tựa của một tập thơ phải là một bài thơ. Còn bài tựa của một tập thơ mà lại là bài văn xuôi “để hiểu theo cách thông thường” (?) thì có vẻ như một ngoại lệ (!). Thật là một ý kiến kỳ quặc và thiếu kiến thức sơ đẳng về văn chương.
Tôi không phải là người hào hứng với những cuộc tranh luận văn chương, và tôi càng chán nản hơn khi đọc những ý kiến tranh luận nhảm nhí, tránh né kiểu của Thân Thu Anh trên đây. Thiết nghĩ, Talawas nếu muốn khởi động một cuộc tranh luận đứng đắn về bài tựa của Nguyễn Quốc Chánh thì nên tìm đăng những bài khá hơn.