Thỉnh thoảng chúng ta được đọc một vài bài viết trình bày những khám phá mới của khoa học với chủ ý cố gắng chứng minh cho một Thượng đế hiện hữu. Người đọc dễ lầm tưởng rằng khoa học đã xác quyết còn có những quyền lực siêu nhiên tàng ẩn bên trong những điều bí ẩn mà con người không thể khám phá, và đã gán cho tác giả những quyền lực ấy là Thượng đế. Nguyên lý vị nhân (Anthropic principle) là một trong những lập luận mà những nhà hữu thần đã dùng nhiều trong mấy thập niên qua để cố gắng dùng khoa học hổ trợ cho hữu thần luận. Tuy nhiên, những bài viết như vậy không thể được tìm thấy trong những tạp chí khoa học có giá trị tầm vóc. Mọi khám phá của con người cho đến nay đều cho thấy tất cả vẫn phù hợp với những định luật khoa học. Vũ trụ và sự sống vẫn đang tiến hóa theo những diễn biến hoàn toàn tự nhiên.

Nguyên lý vị nhân ^[1]

Khoa học đã chứng minh cho chúng ta thấy rằng sự sống trên trái đất đã phát triển lệ thuộc trên một ít hằng số vật lý mà chỉ cần một hằng số thay đổi một chút thì sự sống như hiện tại đã không xảy ra. Có một sự cân bằng gần như tuyệt đối liên hệ tới những hằng số đó để nguyên tử “carbon” và những nguyên tử khác được thành lập ngay từ lúc ban đầu trước khi tiếp tục diễn biến phát sinh sự sống. Tất cả sự sống trên mặt đất đều đặt căn bản trên nguyên tử “carbon”. Nếu lực hút của các dương điện tử yếu hơn lực đẩy thì các vì sao đã xụp đổ trước khi có phản ứng hạch nhân tạo ra các nguyên tử “hydrogen” và “deuterium”. Những phản ứng nơi các vì sao tùy thuộc hoàn toàn vào những thuộc tính và số lượng dồi dào của các nguyên tử “deuterium” và “helium”. Sẽ không có nguyên tử “deuterium” nếu trọng lượng của những dương điện tử hay trung hòa điện tử khác đi một chút so với con số hiện tại. Sự hiện diện dồi dào về lượng của các nguyên tử “hydrogen” và “helium” hàm ẩn một sự thăng bằng về lực hút mạnh và lực hạch nhân yếu. Nếu lực hạch nhân yếu này mà mạnh hơn một chút thì vũ trụ chỉ gồm 100% là những nguyên tử “hydrogen”, vì các trung hòa điện tử sẽ tự hủy dần để không thể tạo được những nguyên tử “deuterium” và “helium”. Ngược lại, nếu lực yếu ấy mà còn yếu hơn một chút nữa thì vũ trụ chỉ gồm 100% nguyên tử “helium”. Cả hai thái cực trên đều dẫn đến việc vũ trụ sẽ không có sự sống như sự sống hiện tại trên mặt đất.

Từ những khám phá khoa học đó, các nhà hữu thần đã ồn ào cho rằng chắc chắn phải có một Thượng đế hiện hữu đã tạo dựng những điều kỳ diệu như vậy để vũ trụ có sự sống. Vũ trụ đã được tạo dựng để phục vụ con người, vì vũ trụ cho chúng ta thấy mục đích của Thượng đế đã hổ trợ sự sống ngay từ khi vũ trụ mới thành hình. Họ tin có một sự liên hệ mật thiết giữa những điều trùng hợp ngẫu nhiên và ý định tri thức sắp xếp sự việc. Nếu những thuộc tính hay hằng số vật lý của những nguyên tử xuất hiện đầu tiên trong vũ trụ khác hơn một chút thì vũ trụ đã không thể có sự sống như hiện tại. Lập luận này được gọi là nguyên lý vị nhân, và là nối tiếp lập luận cổ điển dựa trên sự thiết kế tài tình của Thượng đế (argument from design) đã từng được diễn giải dưới nhiều hình thức trong nhiều thế kỷ. Đúng hơn, đó chỉ là một lập luận dựa trên những sự trùng hợp ngẫu nhiên có vẻ như vị nhân chứ không phải là một nguyên lý như các nhà hữu thần vẫn thường gọi và đã trở thành quá quen thuộc đến nỗi không còn ai thắc mắc, đặt lại vấn đề. Thực vậy, nếu xét cho kỹ thì chúng ta sẽ thấy những lập luận như vậy không có cơ sở khoa học và lại còn mâu thuẫn nhau nữa.

Nguyên lý vị nhân lập luận dựa trên một giả thuyết chưa được chứng minh, là chỉ có một loại sự sống như sự sống hiện tại trên mặt đất, có căn bản từ nguyên tử “carbon”; và trên một giả thuyết khác là chỉ có một vũ trụ duy nhất. Làm sao chúng ta có thể xác quyết được rằng chỉ có một loại sự sống như vậy? Trái đất chỉ là một hạt cát nhỏ trong giải ngân hà mà vũ trụ còn có hàng trăm tỉ giải ngân hà khác. Biết đâu lại chẳng còn có nhiều sự sống khác không đặt căn bản trên nguyên tử “carbon” ở một hành tinh nào đó trong một giải ngân hà nào đó? Khoa học chỉ có thể xác định rằng tất cả sự sống trên mặt đất đều đặt căn bản trên nguyên tử “carbon” nhưng không thể xác định là toàn cõi vũ trụ chỉ có một loại sự sống như vậy. Chẳng có lý do gì để chúng ta có thể loại bỏ một giả thuyết rằng còn có những loại sự sống khác ở những hành tinh khác không có cùng căn bản như sự sống của chúng ta. Hơn nữa, cũng có thể còn có hàng tỉ vũ trụ khác trải dài đến vô tận mà con người chưa biết đến. Vậy sự sống trên mặt đất dựa trên căn bản nguyên tử “carbon” chưa chắc phải là loại sự sống duy nhất. Vũ trụ này cũng chưa chắc phải là một vũ trụ duy nhất. Trái đất này nếu bị tan biến thì cũng giống như lòng đại dương thiếu bớt một hạt cát nhỏ.

Dựa trên những khám phá mới đây của khoa học về cách dùng máy vi tính để thiết lập những mẫu sống nhân tạo (artificial life), giáo sư vật lý Victor J. Stenger đã chứng minh năm 1995 cho chúng ta biết còn có thể có những sự sống khác nếu vũ trụ được tiến hóa trong những điều kiện khác. Vũ trụ đã tiến hóa tuân theo những định luật may rủi, nguyên lý lựa chọn tự nhiên (natural selection) và những định luật khoa học khác. Vậy nguyên lý vị nhân không có căn bản khoa học vì nó đã được dựa trên những giả thuyết không đáng tin cậy. Khoa học hiện nay cho biết những giả thuyết đó rất có thể sai lầm hoàn toàn. Có rất nhiều bằng chứng cho thấy Sao hỏa có thể đã một thời có sự sống. Vì không có lý gì để có thể tin là không còn có sự sống khác ngoài không gian nên Cơ Quan Không Gian Hoa Kỳ (NASA) đang đi tìm dấu vết sự sống trên Sao hỏa. Đó là mục tiêu đứng hàng đầu, tốn kếm hàng trăm tỉ Mỹ kim cho những cuộc thám hiểm ngoài không gian trong nhiều thập niên tới. Vậy không có bằng chứng gì để chúng ta phải tin rằng không còn có sự sống khác ngoài sự sống trên mặt đất; và cũng chẳng có bằng chứng nào để xác quyết được rằng vũ trụ chúng ta đang sống chỉ là một vũ trụ duy nhất. Do đó, nguyên lý vị nhân chỉ là một lập luận đặt căn bản trên những điều trùng hợp ngẫu nhiên mà những nhà hữu thần tin là vị nhân. Khi các nhà khoa học nói về nguyên lý vị nhân, họ chỉ muốn nói rằng nếu chúng ta không thể cho rằng chỉ có một loại sự sống như sự sống của chúng ta, thì chúng ta cũng không thể cho rằng chỉ có một vũ trụ như vũ trụ chúng ta đang sống. Rất có thể còn có rất nhiều vũ trụ với những tập hợp hằng số vật lý khác nhau để có những sự sống khác sự sống của chúng ta.

Điều khôi hài lý thú hơn nữa là lập luận dựa trên nguyên lý vị nhân đã hoàn toàn mâu thuẫn với lập luận hữu thần cổ điển khi cho rằng vũ trụ rất thuận với sự sống con người nên vũ trụ đã không cần tiến hóa tự nhiên, vì Thượng đế đã tạo dựng như vậy ngay từ thủa ban đầu; trong khi lập luận cổ điển về một Thượng đế thiết kế vũ trụ (argument from design) lại cho rằng vũ trụ rất nghịch với sự sống con người, và vì vũ trụ không tiến hóa theo cách tự nhiên, do đó, cần phải có những quyền lực siêu nhiên của Thượng đế tác động. Cả hai lập luận vị nhân đều cố gắng bác bỏ thuyết tiến hóa khoa học của Charles Darwin. Chúng ta đang sống trong vũ trụ hiện tại nên chúng ta thường hay chấp nhận vũ trụ có những đặc tính hợp với sự sống của chúng ta. Thực ra, mọi sự sống đều đang tiến hóa để phù hợp và thích ứng với môi trường chung quanh. Thí dụ như đôi mắt con người được tiến hóa để chỉ nhìn thấy trong khoảng từ mầu đỏ tới mầu tím (light spectrum) vì bầu khí quyển thì trong suốt trong khoảng này. Những người lý luận theo nguyên lý vị nhân thì lại cho rằng bầu khí quyển được Thượng đế tạo dựng như vậy là vì con người để giúp con người nhìn thấy. Thuyết tiến hóa khẳng định rằng mọi sinh vật đều tiến hóa theo vũ trụ, chứ không phải vũ trụ tiến hóa theo con người để phục vụ sự sống con người. Điều khẳng định này thì phù hợp với những quan sát thông thường của chúng ta và ngay cả trong phòng thí nghiệm. Vậy con người không phải là tâm điểm của vũ trụ. Vũ trụ thì vô tình, chẳng màng gì đến phúc lợi của con người. Con người nương theo vũ trụ để sống, chứ vũ trụ không nương theo con người để tồn tại và phục vụ cho phúc lợi của con người. Điều rõ ràng nhất là vẫn có những thiên tai lạnh lùng xảy đến cho nhân loại ở mọi nơi và ở mọi thời đại, mặc dù đã có lời cầu xin của hàng tỉ linh hồn từ khi con người biết sáng tạo ra Thượng đế. Con người chính là thần của các thần, và phật của các phật.

May rủi và những điều bí ẩn

Mặc dù có rất nhiều điều khoa học chưa giải thích được, nhưng chắc chắn những điều may rủi cũng phải tuân theo những định luật khoa học nào đó. Những điều chưa giải thích không có nghĩa là sẽ chẳng bao giờ được giải thích. Sự may rủi không hàm ý những quyền lực siêu nhiên. Thí dụ như khi tôi ném một hòn đá ra xa rồi rơi trên một cọng cỏ. Chẳng có gì để khâm phục việc tại sao hòn đá lại rơi trúng cọng cỏ đó mà không trúng cọng cỏ khác. Tính xác suất không cho ta một giải đáp chắc chắn, chính xác, nhưng chẳng có nhà khoa học nào lại tin có một quyền lực siêu nhiên bắt hòn đá phải rơi trúng cọng cỏ đó. Mọi việc xảy ra đều tuân theo những định luật khoa học mà con người cần khám phá. Đó là một thách đố lớn cho con người. Chẳng có Thượng đế nào làm phép lạ bắt sự việc phải nghịch lại với những định luật của thiên nhiên. Nếu bạn bịt mắt, xoay vài ba vòng rồi mới liệng hòn đá ra xa vài trăm thước, và nếu hòn đá đó rớt trúng cọng cỏ mà bạn đã nói trước, thì chúng ta mới có thể khâm phục cho đó là một điều kỳ diệu. Luôn luôn ta có thể nói được rằng hòn đá đó không rớt trúng cọng này thì cũng trúng cọng khác dựa trên sự may rủi hoàn toàn tự nhiên và khoa học.

Đã có biết bao nhiêu điều lạ được ghi nhận từ cổ chí kim, nhưng chưa bao giờ có điều lạ nào được trình bày đạt tiêu chuẩn khách quan khoa học. Khi sự việc được khoa học điều tra, xem xét, tra cứu bằng những phương pháp khoa học, thì kết quả đều cho thấy hoặc có sự dối trá, trục lợi, lầm lẫn ảo giác hay ảo tưởng… Với phương tiện truyền thông điện tử và khoa học hiện đại, người ta sẽ chẳng còn thấy một phép lạ nào xảy ra nữa. Lịch sử cho biết đã có rất nhiều đạo sĩ hiến cả đời mình để tìm chân lý và đã đạt giác ngộ, nhưng cho đến nay vẫn chưa có đạo sĩ nào biết rõ ràng nguồn gốc vũ trụ và sự sống con người. Vậy các vị đạo sĩ đó “ngộ” được điều gì thì không ai biết và cũng chẳng có một ai kiểm chứng. Kinh thánh chứa đầy sự khôn ngoan, nhưng đồng thời cũng đầy mâu thuẫn, phản khoa học, và nhất là có nhiều đoạn cổ võ cho sự tàn ác và chiến tranh. Mỹ quốc hiện đang có rất nhiều nhà tiên tri có môn bài hoạt động, nhưng chẳng có một vị tiên tri nào đoán trước được vụ khủng bố ngày 11 tháng 9 năm 2001. Bây giờ thì người ta lại thấy xuất hiện một vài bài viết bàn về những điều tiên tri liên quan tới vụ khủng bố đó. Điều khôi hài là tại sao chúng ta đã không bàn về những điều được tiên tri trước khi những điều đó xảy ra? Những điều tiên tri đúng trong Kinh thánh được viết sau khi sự việc đã xảy ra, còn những điều tiên tri sẽ xảy ra thì đã không xảy ra rồi mà không ai muốn nhắc đến.

Kết luận

Chúng ta đã được chứng kiến những nổ lực vô vọng của các nhà hữu thần trong việc đi tìm một định nghĩa mới cho Thượng đế để phù hợp với những khám phá mới của khoa học, mặc dù phải hy sinh những bản tính rất căn bản và đầy mâu thuẫn của Thượng đế trong giáo lý của những tôn giáo độc thần mà chúng ta một thời đã được dạy, chẳng hạn như bản tính Thượng đế như một hữu thể có ý chí, tự do, tự sinh, toàn tri, toàn thiện, toàn năng; và bây giờ thì chúng ta lại đang chứng kiến những lập luận hoàn toàn mâu thuẫn của họ trong việc chứng minh sự hiện hữu của Thượng đế. Khoa học và tôn giáo là hai lãnh vực luôn đối kháng. Khoa học càng tiến xa hơn thì tôn giáo càng phải cúi đầu. Đó là lý do tại sao tôn giáo thường hay nhân danh đạo đức và luân lý để phản đối – nếu không muốn nói là trù dập, bắt bớ, thủ tiêu, xử tử, ngược đãi, bạo hành… – những cố gắng của khoa học trong suốt đường dài lịch sử nhân loại; mặc dù vấn đề đạo đức hay luân lý thì chủ quan, mang nặng cảm tính, hoàn toàn tùy thuộc vào sự ham muốn của một cá nhân hay một phe nhóm. Khả năng và sự ích lợi của khoa học thì đã quá rõ ràng. Vị linh mục an ủi bệnh nhân, nhưng bác sĩ mới chính là người cứu bệnh nhân. Khi một con bệnh mà bác sĩ đã bó tay, hết thuốc chữa, thì những lời cầu nguyện, chúc phúc hay ban phép lành của một linh mục sẽ không làm thay đổi kết quả.

Tóm lại, vấn đề Thượng đế lúc nào cũng chỉ là vấn đề đức tin, hoàn toàn không phải là vấn đề của khoa học; mà đức tin hay lương tâm thì có thể được huấn luyện để chấp nhận những gì nhà giáo dục muốn. Đức tin không phải đến từ Thượng đế như trong giáo lý của Kitô giáo chỉ dạy. Đó là kết quả của giáo dục, mà lối giáo dục “vâng lời trọng hơn của lễ” khó làm chúng ta vùng thoát tình trạng vị thành niên để tiến xa hơn. “Cây gậy và củ cà rốt” vẫn đang là những khống chế có hiệu quả làm con người không dám tự sử dụng trí tuệ của chính mình để khai sáng.

© 2005 talawas