Lúc đó chúng tôi đang là sinh viên năm thứ 3 tại một trường đại học tổng hợp danh tiếng ở một nước Đông Âu. Nghe tin chiến tranh chiếm dứt, các ông bà già châu Âu hớn hở chúc mừng chúng tôi, có cụ ông mở rượu mời nâng cốc, có cụ bà rút khăn lau nước mắt. Chúng tôi họp đơn vị, bàn đi bàn lại mãi, rồi quyết định mở một cuộc liên hoan lớn chưa từng thấy để ăn mừng. Cánh con gái hì hục nấu nướng, cánh con trai tất tưởi chạy rượu bia, bánh mì, nước ngọt. Số khách mời còn đông hơn cả đội chủ nhà, vì gần như cả ký túc xá – chủ yếu là sinh viên ngoại quốc – đều sẵn lòng đến chia vui với những bạn học Việt Nam. Dĩ nhiên đại diện của sứ quán là không thể thiếu (đã 30 năm trôi qua, tôi hay lẫn lộn tên người nọ với người kia, nhưng những nhân vật “bất hủ” của đại diện ban quản lý lưu học sinh và ban cán sự Đoàn thì tôi cũng như nhiều bạn học khác chắc ai cũng khắc sâu trong dạ). Bữa tiệc thật linh đình, tất nhiên có cả món nem rán – thường được gọi là “quốc vinh” (vinh dự của đất nước) -, mặc dù nhiều tháng sau chúng tôi phải chi tiêu dè sẻn học bổng hơn.
Phần mở đầu chương trình diễn ra rất lịch sự. Đại diện sứ quán như thường lệ bao giờ cũng đọc “đít cua” dài dằng dặc, trong đó có rất nhiều lời ca ngợi đất nước, nhân dân, lãnh đạo, cũng như rất nhiều nhắc nhở và khuyên nhủ dành cho “tương lai của đất nước”, tức lũ sinh viên chúng tôi. Còn khách khứa thì chỉ nhăm nhăm vỗ tay để phần long trọng mau kết thúc, mau đến phần hỉ hả. Khách Tây chỉ thích ăn nem, khách ta chỉ thích uống Cola. Khi bàn tiệc vơi dần, đời sinh viên trong ký túc xá cũng dần dần tự bộc lộ, chúng tôi quên mất cái vỏ nghiêm túc cần phải thể hiện khi có mặt đại diện sứ quán.
Không hiểu ai đã khuân hai cái loa to đùng, đặt ở hai góc phòng từ bao giờ, chỉ biết rằng tiếng nhạc bắt đầu ầm ầm cất lên, và lập tức cả đám sinh viên đều rầm rầm hưởng ứng. Thế là cái gì cần xảy ra, tất phải xảy ra, như một tai họa “giời định”.
Một nữ sinh Việt Nam khoa Văn năm thứ 5 nhảy tót lên bàn ngồi ngạo nghễ, tay này cầm chai bia, tay kia vuốt má chàng người yêu đang đắm đuối nhìn nàng. Một chàng khác (một cán bộ được cử đi học, thế mới nguy!) ngất ngưởng đi lại trong phòng với chai rượu trong tay trước khi chợt biến mất. Chúng tôi tìm được chàng ngồi cười một mình trong một cái tủ ngoài hành lang, miệng lải nhải: “Ta là vua xã hội chủ nghĩa đây!”, trong khi một đồng chí khoa toán, lính giải ngũ, từng chiến đấu ở chiến trường B thì ngủ luôn trên bồn cầu trong nhà vệ sinh, gọi mãi không chịu dậy.
Các bàn ăn đã được dẹp, nhường chỗ cho sàn disco. Ai cũng nhảy, nhảy tuốt, từ mấy chị phụ trách công tác Đoàn thường ngày rất “âm lịch” đến mấy em mới từ trường học tiếng chuyển lên, lúc nào cũng nguây nguẩy “em chả biết nhảy đâu”. Vài cặp uyên ương, nửa là ta nửa là Tây, ngày thường chỉ sống trong “bóng tối” – theo đúng tinh thần của quy chế dành cho lưu học sinh Việt Nam là “không quan hệ gần gũi với người nước ngoài” – bỗng công khai âu yếm và thậm chí hôn nhau. Tôi cũng nhảy hết cỡ, mặc dù nhìn bạn bè sinh viên các nước khác náo loạn xung quanh mới thấy họ đúng là nhảy, dân Việt ta chỉ là đung đưa mà thôi.
Đã 30 năm trôi qua.
Tôi không còn nhớ tuần lễ tẩy não cho toàn thể sinh viên trường tổng hợp chúng tôi bắt đầu như thế nào, và cũng không còn nhớ hôm liên hoan ấy, đại diện của sứ quán đã tỏ thái độ gì và hành động như thế nào khi thế hệ tương lai của đất nước bỗng nhiên lên cơn “đồi trụy” như thế.
Chúng tôi bị nghỉ học một tuần.
Họp sáng, họp chiều, họp tối. Sang sảng là tiếng các vị đại diện của các loại ban bệ do sứ quán cử tới, lúc trong phòng học của ký túc xá, lúc tại phòng riêng của một ai đấy, lúc ở hội trường. Họp riêng theo khoa, họp riêng theo năm, họp riêng theo giới tính, họp theo chủ điểm.
Này nhé, phòng đứa nào mà chẳng có một tờ nội quy dán ở cửa hoặc treo trước bàn học. Đại loại, đó là “nội quy 5 không”:
- Không mặc áo sọc, áo chim cò sặc sỡ, không mặc quần loe, quần bò
- Không quan hệ gần gũi với người nước ngoài
- Nam không để tóc dài, nữ không đua đòi son phấn
- Không đi xem phim tư bản
- Không đi nhảy đầm
(Đi nhảy là thiếu văn minh
Là phản tổ quốc, là khinh ông bà!)
Vậy mà sinh viên trường tổng hợp dám tổ chức nhảy đầm! Lại còn nhảy đầm để ăn mừng 30 tháng Tư! Có một câu hỏi được đặt ra trong tuần lễ họp tẩy não mà tôi khó có thể quên: “Tại sao đồng chí lại nhảy?”
Mỗi đứa trả lời một kiểu.
“Vì các bạn khác nhảy nên tôi cũng nhảy.”
“Vì tôi muốn vui chung.”
Câu trả lời của tôi chả giống ai, nhưng cũng làm người hỏi rất bất bình: “Vì tôi thích nhảy lắm!”
Cố nhiên là ai cũng phải viết kiểm điểm. Cố nhiên là ai cũng phải đích thân tự đọc và cuối bản kiểm điểm nào cũng vang lên một lời thề sẽ không bao giờ tái phạm! Và để những kẻ phạm lỗi đừng quên lỗi lầm của mình, trong các hồ sơ lý lịch cá nhân được chuyển về Bộ Đại học trong nước sau này, những thành tích bất hảo ấy đều được ghi lại tỉ mỉ, góp phần tăng cường cảnh giác cho cơ quan nhà nước nào muốn nhận lũ sinh viên tốt nghiệp ở nước ngoài này về công tác.
Ngoài tội nhảy đầm ăn mừng ngày 30 tháng Tư, lý lịch của tôi còn hoen ố bởi những đợt nghỉ Noel hàng năm, bất chấp những lời bóng gió xa gần của đơn vị trưởng, năm nào tôi cũng về nhà cô bạn Tây cùng phòng để ăn Noel và đón năm mới. Đầu năm mới lên, lần nào cũng phải viết kiểm điểm, nộp cho đơn vị trưởng. Hai năm sau ngày về nước, tôi nghe tin đồng chí đơn vị trưởng ấy ở lại lấy vợ Tây. Cách đây 30 năm, đồng chí ấy là người duy nhất tự nhận khuyết điểm ngay và tỏ ra ăn năn thực sự vì đã “nhẹ dạ, không suy nghĩ cẩn thận” khi cùng các bạn học nhảy đầm để ăn mừng chiến thắng.
© 2005 talawas
bản để in