Tôi xin phép không bàn đến bài viết của Lê Ðình Khoa cũng như bài (thơ?) trả lời của Thường Quán. Chuyện ai đúng ai sai đã rõ ràng bởi vậy chúng ta không cần phải mất thì giờ. Tôi chỉ xin phép góp một vài thiển ý về câu cuối cùng trong bài (thơ) của Thường Quán.

Ðể biện minh cho việc dịch sai và viết sai trầm trọng của mình, Thường Quán viết:

“Thức đây là thức đủ năm canh làm báo cho người Việt mình (chứ Tây ai mà đọc được, số người Tây biết tiếng người Nam mình còn thưa thớt lắm)”.

Ðặt trong văn cảnh của bài viết, tôi đoán ý của Thường Quán là thế này:

1. Nếu viết văn cho Tây đọc thì nên viết cho đúng.
2. Viết cho “người Việt mình” thì viết thế nào cũng được, sai sót không thành vấn đề, vậy không nên khắt khe với nhau quá đáng.

Một quan niệm như thế đáng cho chúng ta chú ý không phải vì nó sai mà vì nó thể hiện một não trạng nô lệ mà tôi mong là diễn đàn talawas sẽ phân tích và thảo luận thật kỹ lưỡng, đàng hoàng, nghiêm túc.

Chúng ta cũng có thể thấy não trạng ấy thể hiện ở nhiều người với những trình độ và những động cơ rất khác nhau. Ví dụ, tôi thấy rất nhiều người khi học một ngoại ngữ nào đó thì rất chịu khó học để có thể viết đúng về chính tả cũng như ngữ pháp. Nhưng khi viết tiếng Việt thì họ lại cẩu thả, không cần viết đúng chính tả cũng như ngữ pháp gì hết. Họ không thấy xấu hổ khi viết sai các dấu hỏi và dấu ngã cũng như các chữ n/ng, c/t ở cuối âm tiết. Ai hỏi thì họ cũng trả lời như Thường Quán: “Viết miễn sao người Việt hiểu được là đủ rồi, cần gì phải viết cho đúng.”

Tôi nhớ cách đây mấy năm, trên tờ Trăm Con do nhà thơ Trân Sa chủ trương tại Canada có một bài viết về “bộ lạc người Kinh” (mình). Bài báo viết về một số cuốn sách do người Việt viết, được xuất bản bằng tiếng Anh và tiếng Việt. Tác giả ghi nhận là bản tiếng Anh được viết một cách nghiêm túc, khoa học, khách quan và cẩn thận, trong khi đó, bản tiếng Việt của cùng một tác giả thì lại thêm thắt những câu chửi bới vô tội vạ, không cần chứng minh.

Những hiện tượng này cho thấy điều gì? Có phải là tâm lý sợ “Tây” và khinh thường đất nước mình hay không? Tại sao viết sai một chữ tiếng Anh hay tiếng Pháp hay tiếng Ðức hay tiếng gì đó, chúng ta thấy quê mà viết sai tiếng Việt thì chúng ta cho là bình thường? Tại sao khi nói với “Tây” thì chúng ta thận trọng mà khi nói với “người Việt mình” thì chúng ta có thể viết nhăng viết cuội được?

Tôi đề nghị các bậc thức giả Việt Nam thử suy nghĩ về hiện tượng này. Ðó có phải là não trạng nô lệ còn rơi rớt lại từ xưa hay không? Văn chương và báo chí Việt Nam có thể khá hơn được nếu não trạng nô lệ ấy vẫn còn tiếp tục tồn tại mà không bị phê phán hay không? Ðất nước Việt Nam sẽ ra sao nếu chúng ta cứ tiếp tục tự khinh thường mình như vậy?

Với tư cách cá nhân, vốn là một độc giả vô danh, tôi cảm thấy bị xúc phạm nặng nề khi những người cầm bút công khai khinh thường “người Việt mình” đến như vậy.

© 2