Marwan không điệu đà hay đỏm dáng nhưng anh lúc nào cũng mày râu nhẵn nhụi. Vào ngày thứ 13 hay 17 của cuộc công thủ thành Beirut, sáng ra anh vẫn râu tỉa và đầu chải, quần Tergal thẳng nếp và áo sơ mi ủi. Marwan là người hiếm hoi trong thành phố vào lúc này, đàn ông trẻ mà không đeo súng. Mà không thấy đeo súng thì đúng hơn, anh có khẩu Makarov bỏ trong túi quần trước, đến đâu ngồi xuống lại phải lấy ra để lên bàn. Không đeo súng, khác người, tức là ở địa vị lãnh đạo. Đi đâu Marwan cũng có 5, 3 đàn em gươm giáo nhưng không phải vì thế mà đi với anh thì vững bụng vì cả một tiểu đội mang theo cả B10 phóng lựu ở đây cũng chẳng nghĩa lý gì, chết vẫn như chơi. Khi cách vài ba con phố lại có một băng đảng quân sự chiếm đóng, vừa Palestine vừa Lebanon thuộc tam thập lục phe phái khác nhau thì chỉ có di chuyển với Marwan là (tương đối) an toàn. Anh là đại diện của nhóm Murabitun (Đảng Nasser chủ nghĩa Độc lập nhưng được báo chí nước ngoài gọi là Looney Tunes vì hơi nhanh cò súng), tại uỷ ban phối hợp các lực lượng của Phong trào Quốc gia Lebanon (tả phái) và của Phong trào Palestine. Thành thử Marwan thì ai cũng biết và anh biết hết mọi người, ở mức độ của thành phố đang ngộp thở này, là đặc sứ trên đường phố của ông Koleilat (lãnh tụ Murabitun và kiểm soát khu vực trung tâm). Tôi phải giới thiệu dài dòng con người nho nhã và từ tốn này vì không có anh, tôi chỉ có thể ở trong nhà cài cửa và run rẩy chứ không thể bước chân ra khỏi hộ chứ nói gì xuống phố.

9 giờ sáng, sau khi uống café ở nhà tôi (điện và nước đã cắt từ 10 ngày nay nhưng không hiểu vì sao bếp ga còn chạy, hay là Israel cũng không toàn hảo như mọi người vẫn nói, Israel thì cũng có sơ suất vậy), như là mọi ngày, Marwan rủ vợ chồng tôi đi theo anh chơi. Bên phía Tây của Beirut bị vây hãm bởi lực lượng Do Thái, tôi gần như là người da vàng duy nhất. Mấy bữa trước có lần tôi gặp một nhà báo hình như là Nhật Bản trước Bộ Tư lịnh PLO bị đánh sập, nhưng mới chỉ gật đầu chào nhau từ xa, chưa kịp nói chuyện thì có pháo, tôi chạy vào một chỗ trú thì lại cùng với 2 anh ký giả Nam Tư u ơ tiếng Serb và đeo máy ảnh (Đông Đức) Praktica! Vợ tôi, dù là người địa phương nhưng là một thiếu nữ cũng hiếm thấy không kém vào lúc này, mặc đồ thường chứ không mang đồ trận, chẳng quấn khăn mà hút thuốc lá liên tục vì căng thẳng thần kinh, Marlboro giúi túi quần sau thay vì súng ngắn. Hiếm thấy đến độ một phóng viên hình của đài CNN (lúc ấy còn là một đài chưa như bây giờ nổi tiếng) lại làm quen bằng câu có duyên là “Hôm nào thấy cô trên phố, thì biết rằng hôm đó tình hình tạm yên”. Thật ra thì ngày nào, mưa hay là tạnh pháo, tôi và cô dự báo thời tiết này (tức là bà nhà, tức là Bắc Bình Xung Phong, tức là BX, tức là Bà Xã) cũng đi theo Marwan lòng vòng những công việc của anh. Ngày hôm trước, Marwan có dẫn chúng tôi đến một căn nhà 7 tầng, sụp hoàn toàn vì bom đặc biệt loại gì đó chui tận vào trong rồi mới nổ, khói nghi ngút và người ta đang bươi gạch vữa bằng tay không. Marwan cười gằn: “Chắc tụi nó tưởng đêm qua Arafat ngủ ở đây”. Mỗi ngày, ông này đổi một vị trí cư ngụ.

Chiếc xe Mercedes xộc xệch 5 hay 7 tuổi nằm ghếch đường, trên xe một anh nhỏ người mặc đồ trận nằm lơ mơ ngủ, thấy Marwan bèn lồm cồm dậy bò ra. Chung quanh hết sức bình yên tuy là vắng ngắt, đến độ nghe cả tiếng chim hót, hơn nửa thành phố hay 3 phần 4 gì đó đã di tản ra ngoài. Ở đây, chỉ còn có lực lượng tử thủ, hằm hè đợi Israel đến ăn thua. Anh tài xế phủi lại áo quần cho thẳng, chỉ vào căn nhà kế cận. Chúng tôi vào, trong hành lang không có người, một cửa hộ ngay tầng dưới để mở sẵn, Marwan vào chào hỏi, năm bảy người súng ống trong phòng khách đứng dậy nhường chỗ cho ngồi. Lại café thuốc lá, “wassad” (bỏ đường ngọt vừa vừa) tôi nhỏ nhẹ. Tôi nghe ngóng câu chuyện đoán được một phần, vợ tôi chỉ phiên dịch có một chữ ngắn gọn “Fatah”. Ở nhiệm vụ của anh, Marwan là 1 nhà ngoại giao chứ không phải là 1 nhà quân sự, anh thăm hỏi xã giao nếu không có việc gì phải dàn xếp, thí dụ nhóm Jibril (Mặt trận Nhân dân Dân chủ Giải phóng Palestine-Tổng Chỉ huy) mới chiếm 1 hộ tập thể trong khu Đảng Cộng sản Lebanon kiểm soát để cho dân tị nạn Palestine từ miền Nam lên ở tạm, và thay vì đánh nhau giữa các đồng minh vì chuyện nhỏ trong lúc này, Đảng Cộng sản nhờ Murabitun đến gặp Fatah cậy đòi lại giùm. Được 1 tuần café trời mưa trời nắng với ông lãnh đạo bạn, Marwan với người lấy lại cây Makarov bỏ trên bàn. Lúc đó anh mới quay sang tôi hỏi: “Sao, có muốn thấy mặt Arafat không thì mình ngồi đợi”. Chủ tịch của phong trào Fatah và chủ tịch của Tổ chức Giải phóng Palestine mới qua đêm tại hộ này và hiện đang còn ở bên trong, sau cánh cửa một người vừa hất hàm ra hiệu cho chúng tôi hay.

Tôi không biết, đêm qua Bố (Abu) Ammar không ngủ hay là sáng nay ông dậy trễ, với tôi khách phương xa thì ông huyền hoặc, chứ trong nhà này thì ai cũng đã nhẵn mặt, riêng vợ tôi thì còn mong ông về hẳn Palestine giải phóng cho chóng, khỏi ở mãi Lebanon nhờ, ra vào lại vướng chân vướng cẳng. Tôi nghĩ nhanh, thấy mặt để làm gì, rồi lại phải toét miệng chụp hình, tôi đứng một bên và cái cô biểu tượng thời tiết là nàng đứng một bên, lãnh tụ Fatah đội keffieh rằn đứng giữa. Tôi nói với Marwan: “Thôi anh bận thì mình cứ đi” để cho anh đứng dậy. Lúc đó tôi cũng chẳng nghĩ đến là nấn ná ở đây không khéo thì ăn bom 500 cân loại đặc biệt gì đó khi nào không biết. Đây là tư tưởng bắt kịp tôi khi ra đến đường. Một con phố vẫn an lành, đến độ có tiếng chim hót và vắng tanh rùng rợn. Đoàn 2 xe của chúng tôi có phải vì thế mà đã rời ra 1 góc xa, mấy tay súng đi theo Marwan tôi tưởng tượng ra 1 vẻ bồn chồn. Người tài xế đứng 1 mình lẩn thẩn, cạnh cái xe Mercedes màu xanh nhạt nước sơn lem nhem. “Mỗi ngày Arafat đổi 1 cái xe”, Marwan nói. Không biết ông có đổi 1 người lái, tôi nghĩ là không, chẳng hiểu sao và hình như là bởi vì luyến tiếc, tôi lại gần đặt tay lên vai anh tài xế của chủ tịch Arafat để chào.

Ngày 11.11 năm nay (2004), cũng là “đêm định mệnh” (leylat al kadr) của lịch Hồi trong dịp lễ kiêng Ramadan. Vào đêm này, những kẻ đức tin còn trong sạch được lên trời khi cửa trời trong dịp này hé mở. Ông Arafat qua đời đúng ngay lúc, chẳng hiểu có phải do sắp đặt kéo dài thêm của Bộ Chính trị hay là ngẫu nhiên tiền định. Tôi hối cái cơ hội đã lỡ 22 năm về trước để thấy ông tận mặt nhưng vợ tôi lại mừng, mở máy vi tính mà thêm một câu vừa mới bắt được vào truyện dài đang viết (và đang tắc tịt). Bên ngoại của mấy thằng bé, một nửa sướt mướt ngồi dán mắt vào truyền hình tay thì cầm điện thoại viễn liên như là chuyện người trong nhà vừa với mất. Khóc ông thì ít, nhưng dẫu gì đối với từng người ông cũng là gắn bó của 1 khoảng đời, năm đó lấy chồng hay năm kia tốt nghiệp đại học, đi theo họ như những bài Fairuz hát từ đại đăng khoa đến tiểu đăng khoa. Bà chị dâu ở Beirut nhấc máy, vợ tôi nói ngay “Em xin chia buồn”. Bà ta kể “Thằng anh rể mày cũng khóc, tối nay còn nằm trong phòng mà nhịn ăn. Đỡ quá, đến bữa, tao khỏi phải nhìn thấy mặt hắn, phải chi tối nào cũng được như vậy”. Vợ tôi bảo “Chị không mừng được 2 ngày đâu, cả thế giới này chỉ có một Arafat, mà ông ta chết cũng chỉ có mỗi một bận”.

Người tài xế hôm đó của ông thì lại là 1 chuyện khác, và như vậy là tôi đã từng quen.

© 2004 talawas