Phạm Minh Ngọc
Trong ý kiến ngắn ngày 20 tháng 6 bạn Hà Thư Sinh cho rằng: “Còn đối với các vị có chức quyền lợi lộc, chỉ cần một phép thử giản dị là Phật tính hiển lộ ngay: cho về hưu hết”. Có phải bạn muốn nói đến các ông Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Nam Khánh, Đoàn Duy Thành, Hoàng Tùng, Võ Văn Kiệt, Lê Khả Phiêu… những người mà mới hôm qua, khi đương chức đương quyền bà con chúng ta thường nghe thấy họ dõng dạc: Đoàn kết là một truyền thống cực kì quí báu của Đảng ta. Ta phải giữ gìn sự đoàn kết như giữ gìn con ngươi của mắt mình. Thế mà hôm nay, ở vị trí “nghỉ hưu” (được hay bị?) chúng ta lại thấy họ dõng dạc không kém: Trong Đảng không có dân chủ, tham nhũng tiêu cực hoành hành khắp nơi mà Đảng chưa có biện pháp ngăn chặn, vụ án oan này vụ án oan kia chưa được xử đến nơi đến chốn, vân vân và vân vân. Tại sao các vị ấy lại có sự tiền hậu bất nhất như vậy? Sự quay ngoắt một trăm tám mươi độ ấy là do đâu? Có phải “Phật tính” của các vị ấy đột nhiên hiển lộ như bạn nói chăng ?
Khi còn đương chức đương quyền các vị ấy thuộc về một giai cấp khác với bạn và tôi. Đó là giai cấp hữu sản, giai cấp bóc lột, giai cấp đã và đang ngang nhiên chiếm đoạt thành quả lao động của biết bao nhiêu người. Chiếm đoạt trực tiếp bằng cách chia hay bán cho nhau chức tước, phân cho nhau nhà đất trị giá hàng ngàn cây vàng hay nâng khống giá vật tư thiết bị rồi chia nhau hoặc lợi dụng quyền chức để bán cho nhau cô-ta, ăn chặn gấp cả chục lần tiền gia công… Chiếm đoạt gián tiếp bằng cách tạo ra một bộ máy vô cùng cồng kềnh; ông Hồ Tế, Bộ trưởng Bộ Tài chính trước khi về hưu đã nói rằng nền tài chính của ta phải cõng trên lưng hệ thống quan chức ăn lương to gấp ba lần các nước khác: Hệ thống của Tổng Bí thư Đảng, hệ thống của Thủ tướng và hệ thống của Mặt trận Tổ quốc. Tuy to lớn như thế nhưng hiệu quả hoạt động của chúng lại chẳng ra gì, đầu tư thì thiếu tính toán, dàn trải, sai địa chỉ, thất thoát; gặp dân thì quát nạt, hạch sách, nhũng nhiễu. Nhân dân, bạn và tôi, đâu có cần đến ba hệ thống ăn tàn phá hại như thế. Nhưng nó chính là cái kiềng ba chân để cho những kẻ ăn trên ngồi trốc vô tích sự cứ được ngồi như thế mãi. Khi còn chức quyền như thế những người ấy hiểu rằng nếu không đoàn kết, nếu một chân kiềng bị mục thì nồi xúp đang sôi trên bếp có thể đổ ụp xuống đống tro bất cứ lúc nào và tất cả đều mất ăn như chơi. Đến lượt nó, cái gọi là truyền thống đoàn kết đó lại có một nguyên nhân sâu xa hơn, đấy là đòi hỏi thống nhất tuyệt đối về tư tưởng trong các đảng viên. Song sự thống nhất này không phải là kết quả của những cuộc tranh luận, những cuộc đấu tranh để tìm ra tư tưởng, quyết sách đúng cho từng giai đoạn mà chỉ là thống nhất với những ý kiến của một người hay một nhóm người đứng trên đỉnh của kim tự tháp quyền lực mà thôi. Tổng Bí thư vừa là hoàng đế, vừa là đại giáo chủ, hay như dân gian vẫn gọi là Trưởng Ban-Biết-Tuốt-Trung-Ương, những người khác chỉ còn mỗi việc là vỗ tay; các chính sách lớn nhiều khi được giải quyết xung quanh bàn ăn hay giữa một cuộc đi săn của vài ba người. Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương hay của Chính phủ, của Quốc hội chỉ là hợp thức hoá những điều đã được quyết định rồi. Sự thống nhất về tư tưởng đã trở thành một định kiến, người cộng sản được dạy rằng thống nhất về tư tưởng (thực ra là các tư tưởng được truyền từ trên xuống) là điều thiêng liêng bất khả xâm phạm, bè phái trong đảng là hoạt động xấu xa nhất. Trước kia Hoả Lò, Côn Đảo không khuất phục được ý chí của những người cộng sản, thế mà bây giờ họ lại răm rắp giơ tay ủng hộ những điều trái với lương tâm của mình! Đoàn kết trong sự bao cấp hoàn toàn về tư tưởng là nguyên nhân và kết quả của chế độ toàn trị, là sự nô dịch về tinh thần của một nhóm người với chính dân tộc mình. Một lần nữa ta thấy rằng nếu chưa được khai sáng, nếu vẫn a dua theo đám đông, dù đám đông có mang tên là gì chăng nữa, nếu vẫn phải dùng mắt của người khác mới nhận biết được chính mình thì trước sau gì cũng bị kẻ khác dắt mũi, biến thành nô lệ.
Phải nói những người ấy bị rơi vào tình trạng lưỡng phân tinh thần: một mặt họ biết rằng nếu không đoàn kết thì họ sẽ mất hết, nhưng mặt khác họ lại không nhận thức được rằng họ là một giai cấp đặc thù, chưa từng có trong lịch sử, họ tưởng rằng mình làm thế chỉ vì quyền lợi của dân tộc mà thôi. Mà quả thật, nhận thức được điều đó là một việc cực kì khó vì chỉ cần bị gạt ra khỏi nhóm đương quyền là tất cả bổng lộc, tất cả đặc quyền đặc lợi đã không cánh mà bay. Ông Đỗ Minh Tuấn đã lầm khi viết: “Nhưng Ðảng không phải hái hoa chỉ cho bản thân mình, mà hái hoa cho cả một dân tộc. Nếu trong dân tộc có những lực lượng khác có thể hái được bông hoa nhanh hơn, thì sao cứ phải chờ Ðảng cứng cáp dần lên để độc quyền hái bông hoa đó?”. Thưa ông Đỗ Minh Tuấn, chín mươi phần trăm đảng viên có thể bị lừa mà nghĩ như thế, nhưng mười phần trăm còn lại, nghĩa là những người có đặc quyền đặc lợi thì hoàn toàn không nghĩ như thế đâu. Họ đang cưỡi trên đầu trên cổ chúng ta để hái hoa cho chính mình đấy. (Do lầm lẫn như vậy nên ông Đỗ Minh Tuấn mới đi làm quân sư không công cho các cán bộ cao cấp mà không biết rằng vì không có tự do ngôn luận, các nhà lãnh đạo không nắm bắt được các chuyển động của xã hội, họ phải dùng ông như một loại ăng-ten thu thập tin tức mà thôi. Nhưng ông Đỗ Minh Tuấn lại vào nhiều cửa quá nên chẳng đàn anh nào chịu chăm bẵm cho, may là sau này ông đã hiểu ra). Những người có chức có quyền đã rơi vào tình trạng lưỡng phân tinh thần như trên đã nói nên: chó sói không nhận thức được mình là chó sói vì nó vẫn còn mang một lớp da nai. Hồn Trương Ba da hàng thịt chính là đây.
Khi về hưu, cái hồn Trương Ba, cái hồn ăn trên ngồi trốc đã gửi lại cho Đảng rồi thì họ mới bỗng thấy mình trở thành anh hàng thịt cục súc, tứ cố vô thân. Ông Võ Văn Kiệt bị một tay từng là đàn em ngày nào không cho phát biểu trên báo, lấy cớ là có thể gây ra hiểu lầm. Khi đã mất hết quyền lực, ông Võ Nguyên Giáp được giao vai trò, không khác gì một vụ lăng nhục: Trưởng ban sinh đẻ kế hoạch và Tố Hữu, một đàn em cũ đã rút câu: “Hoan hô đồng chí Võ Nguyên Giáp” ra khỏi bài “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên”. Tôi chỉ liệt kê vài trường hợp điển hình như thế để đặt một câu hỏi: Các ông ấy có lỗi trong chuyện này không?
Nếu không phải các ông ấy thì ai? Khi còn đương chức đương quyền, để bảo vệ cho quyền lực của tập đoàn mình, giai cấp mình, các ông ấy đã khom lưng quì gối trước bái vật giáo đoàn kết mà không biết rằng nó là con dao hai lưỡi, chơi với nó có thể đứt tay bất cứ lúc nào. Vì giữ đoàn kết, ông Võ Nguyên Giáp đã không lên tiếng bênh vực những người như tướng Đặng Kim Giang hay tướng Trần Độ khi các ông này bị đối xử một cách bất công. Vì giữ đoàn kết mà ông Võ Văn Kiệt không giúp đưa vụ T4 đến kết luận cuối cùng. Các ông ấy cho rằng cá nhân phải hi sinh cho tập thể, mục đích biện minh cho phương tiện. Nhưng thực tế đã cho thấy quan niệm ấy sai, tập thể gồm những cá nhân bệnh hoạn, què quặt chẳng thể là một tập thể lành mạnh; phương tiện độc ác, bất nhân chẳng thể nào đưa tới kết quả tốt đẹp. Cuối đời nhìn lại, khi viết hồi kí, có lẽ các ông ấy phải để lại những khoảng trống, những trang giấy trắng và mai hậu, con cháu chúng ta sẽ hỏi: Năm ấy, thời cải cách ruộng đất, khi xảy ra Nhân văn-Giai phẩm, khi bắt vụ án xét lại, khi hàng triệu đồng bào mình phải lao vào bóng đêm của đại dương mênh mông trên những con thuyền ọp ẹp… ông ta ở đâu nhỉ? Xin thưa: Ông ta vẫn ở Hà Nội, vẫn tham gia đều đặn các hội nghị, nhưng ông ta không phát biểu, không dám đứng lên bảo vệ người vô tội, bảo vệ người tốt vì sợ gây ra mất đoàn kết. Cái lưỡi dao thứ nhất, lưỡi hướng ra bên ngoài đã hoạt động, nhiều người đã đứt tay, chảy máu; rồi phải đến lượt cái lưỡi thứ hai, cái lưỡi hướng về phía người cầm. Nhân nào quả nấy, lời quyết án của Nguyễn Du như còn văng vẳng đâu đây: “Mình làm mình chịu kêu mà ai thương”.
Ngày xưa, tức cách đây chừng hai ba chục năm về trước, những người đã nắm trong tay vận mệnh quốc gia thường được “cống hiến cho sự nghiệp của Đảng đến giọt máu cuối cùng” hoặc bị đưa vào tình trạng giam lỏng và biến mất khỏi ánh mắt người đời. Thời thế nay đã khác, dù có “sáng suốt” đến đâu, “nhiệt tình cách mạng” đến đâu thì ở một tuổi nào đó cũng xin “đồng chí” nghỉ để cho người khác cùng “cống hiến” với, ăn thì từ hôm đó sẽ phải ít đi, nhưng nói thì không ai cấm hẳn được nữa. Và thế là một số vị đã nói, đã phát biểu công khai những bức xúc như một “phó thường dân” chứ không còn như một quan chức vẫn được tung hô: “Lời lời châu ngọc, hàng hàng gấm thêu” nữa. Bạn Hà Thư Sinh cho rằng “Phật tính” của các ông ấy đã tự hiển lộ. Tôi lại không nghĩ như vậy. Theo thiển ý, Phật tính chỉ hiển lộ khi hành động được lưu xuất từ bản thể và phải là hành vi từ, bi, hỉ, xả, theo đúng tinh thần tự lợi và lợi tha của nhà Phật; hành động đó phải không được làm to thêm cái Ngã của chủ thể. Vậy mà theo quan sát của cá nhân tôi thì hành động của các vị nêu trên chưa được như thế, những lời phát biểu của các vị ấy thực chất là để thanh toán những ân oán vẫn còn sôi sục trong lòng hoặc nhằm củng cố cái tổ chức đã trở thành gánh nặng của nhân dân, nghĩa là tự lợi nhiều hơn lợi tha. Có lẽ cũng không thể khác, cả đời họ đã sống với điều đó, bây giờ bỗng chốc làm sao phủ nhận hết được; phủ nhận hết, coi là vô tích sự hết thì hoá ra họ cũng là những người vô tích sự ư? Bản Ngã của họ không bao giờ cho phép chấp nhận chuyện đó. Mà còn bản Ngã thì Phật tính không thể nào hiển lộ được, cũng như những người có cái Ngã quá to chẳng thể là những người thực sự vì nước, vì dân.
Nhưng dù sao thì các vị ấy cũng đã nói, có thể là “vuốt đuôi”, những điều mà chỉ người trong cuộc mới biết, những chuyện thuộc loại thâm cung bí sử; các vị ấy đã giúp vén cái chăn đầy rận rệp lên cho bàn dân thiên hạ coi và đấy chính là một phần hi vọng của chúng ta. Chúng ta hi vọng qua đó nhân dân sẽ nhận thức được ai là kẻ đã ăn cắp con gà mồ hôi nước mắt của mình và rồi họ sẽ lên tiếng, họ sẽ chửi. Không cần tất cả nam phụ lão ấu tham gia, chỉ cần một nửa số đàn bà có thể trang bị cho mình “vũ khí tự có” như bà cô ông Hà Sĩ Phu đã từng trang bị cho mình thì “ông bà ông vải cái đứa đã ăn không ăn hỏng” con gà của họ sẽ phải đến phố Hàng Mã mà mua tầu bè giấy để làm “thuyền vong” vượt biên chứ chẳng thể ngồi trên bàn thờ mà ngửi hơi gà luộc mãi được.
Bạn có đồng ý như vậy không?
© 2005 talawas