Hình ảnh người nông dân Việt Nam hiền lành chất phác tình tính đôn hậu quanh năm với đồng ruộng, khoai sắn của thủa nào đó, dường như đang biến chất qua bài “Lão Chộp” ở làng An Ðoài cho thấy người nông dân Việt Nam đánh mất phần nào cái hay cái đẹp cố hữu của nó để phải luôn luôn cảnh giác, nghi kỵ ngay với “người anh em kết nghĩa”. “Tôi nghĩ bụng bỏ mẹ, khéo nó diễn biến hòa bình mình rồi”, nó nói lên tính chất mâu thuẫn vừa e ngại vừa muốn hội nhập làm ăn với họ “Ðây này, cả cánh đồng chúng tôi giồng để xuất khẩu cho Mỹ đấy”. Họ đánh mất đi tính chất thật thà đôi khi phải nói theo lệnh đảng “chính sách đảng ta rất khoan hồng”.v.v.
Cũng qua “Lão Chộp” thấy được phần nào cái nghèo, cái khổ của người nông dân Việt Nam muôn thủa “ Tài sản duy nhất .. có thể bán được chỉ có mỗi con lợn xề” vẫn còn hằn in sâu đậm trong cuộc sống. Không những thế cái buồn, cái đau của kiếp nông phu một nắng hai sương cũng chưa vơi đi được phần nào trên đất nước quá thiếu thốn về y-tế, dinh dưỡng đến nỗi “mười đứa con mà rồi chẳng còn một mống”. Vậy thử hỏi thành quả mấy chục năm xây dựng xã hội chủ nghĩa nó nằm ở đâu!!!
Nhìn từ góc cạnh tâm lý qua những dữ kiện mô tả trong “Lão Chộp” thì thấy rằng với con người bình thường có bản năng tìm cách quên đi những thất bại, đau xót, và luôn nhớ đến những thành tích, thành quả chiến thắng. Nhưng trong “Lão Chộp” kẻ được xem là chiến bại, bị tù đày, đuổi đi đến độ vắt chân lên cổ mà chạy thì lại nhớ và nhớ rất rõ từng chi tiết “Lão Chộp rất kinh ngạc trước trí nhớ kỳ lạ..”, còn người chiến thắng thì lại quên đi, quên dến độ “chẳng còn ai nhắc lại chuyện cũ” dù đã đổ bao nhiêu máu xương. Như thế phải chăng điều này nó phản ảnh thực trạng thê thảm đang diễn ra trên mảnh đất chữ S là kẻ được tán tụng ca ngợi là kẻ chiến thắng anh hùng và nhiều anh hùng đến độ “ra ngõ là gặp anh hùng” nay đã đang cúi đầu xuống xấu hổ tủi thẹn trước cái tụt hậu, nghèo khổ không lối thoát. Riêng kẻ chiến bại năm nao thì lại hiên ngang đường đường tự hào về việc họ đã làm, rồi họ lại còn kêu gọi “Con người chẳng thể thay đổi được quá khứ,… nhưng có thể thay đổi tương lai”. Ðây cũng là điều cần phải suy nghĩ.
Rồi tiếp đến sự kiện “Lão Chộp” chê rượu tây không ngon đem đổ hết đi chỉ mang về cái vỏ chai, phải chăng TDK hay “Lão Chộp” có ẩn ý muốn nói người Mỹ bị đánh cho nhừ tử năm nào chỉ có bề ngoài, không có thực tâm giúp người “anh em kết nghĩa”, họ là kẻ đãi bôi, và rồi vội vã kết luận cho đó là sự khác biệt giữa hai nền văn minh. Theo tôi có lẽ mình nên tự xét mình trước khi phê phán người, thử hỏi chính thành phần gọi là lãnh đạo có giữ đúng những họ đã nói hay không? Rồi người Việt có đối xử bình đẳng ngay với chính những đồng bào thiểu số ở ngay trên cùng mảnh đất, nói cùng một ngôn ngữ hay không? Nếu đất nước có được chính quyền hết lòng lo, chăm sóc đời sống nhân dân nâng cao dân trí thì có lẽ cuộc chiến tương tàn đã tránh khỏi, tiết kiệm được biết bao nhiêu sinh mạng, tài sản đất nước, và có lẽ “Lão Chộp” sẽ có cách cư xử khác đi, trầm tĩnh, khôn ngoan, bớt cực đoan, và sẽ không đổ tất cả rượu đi, không chê bai một cách hồ đồ, dù rằng nó không phù hợp với nhu cầu ngay bây giờ, vẫn có thể ngồi xuống nhâm nha chén rượu tây rồi tự hỏi nó khác rượu ta như thế nào? Nếu đem ra thế giới loài người để so sánh thì tỷ lệ bao nhiêu phần trăm thích rượu ta và bao nhiêu thích rượu tây, cái ta có thể cải tiến cho ngon hơn nữa được không? Cái mà ta gọi là ngon nếu đem ra ngoài họ có thể chấp nhận trao đổi với ta hay không? Ðó cũng là cách làm ăn đấy.
Nhưng “Lão Chộp” hiện nay đang nghĩ đến cái lỗ dài mét sáu đang sừng sững ngay trước mặt, mong rằng thế hệ sau “Lão Chộp” có cuộc sống không phải lầm than khốn khổ như hiện nay, có cái nhìn khác hơn, và để có cái mới chắc cần phải nhiều thay đổi lắm lắm!!!