Hamburg-Altona, một ngôi nhà gạch thô không kiểu cách ở cuối một ngõ cụt. Chung quanh là khu công nghiệp. Toà soạn tạp chí Konkret nằm giữa Động cơ Hansa và Công ty trách nhiệm hữu hạn Micron trên biển cửa. Tầng ba, một văn phòng được che tối, „tay tả khuynh cuối cùng của nước Đức“ (theo báo Tấm Gương) hay „cha tổ của cánh tả“ (theo tờ Nhật Báo), còn được biết đến dưới cái tên cha sinh mẹ đẻ là Hermann Ludwig Gremliza, 63 tuổi, đang nói chuyện điện thoại. Lớn lên ở Stuttgart, là sinh viên ở Tübingen và Berlin, biên tập viên báo Tấm Gương, tổng biên tập tờ báo tả khuynh Konkret từ năm 1974. Ông mặc áo ấm thủy quân, trông chằng khác gì một tay đua thuyền buồm, giọng có hơi hướng vùng Schwaben.

Ông Gremliza, năm 1990 nhân một cuộc gặp mặt giới cực tả ở Köln ông đã cảnh báo trước những hậu quả của việc thống nhất nước Đức. Vậy là ông đã có lí?



Bao giờ tôi chẳng có lí. Nhưng khi những lời cảnh báo ấy lại trở thành hiện thực một cách ngoạn mục như vậy thì cũng không đáng vui lắm đâu. Trong giới bình luận viên hồi đó, đặc biệt là những người thuộc cánh tự do tả khuynh, không ai ngờ mọi chuyện rồi sẽ như bây giờ.

Chẳng hạn chuyện gì?



Việc nước Đức, 15 năm sau sự kiện bức tường sụp đổ, đã kịp tham dự nhiều cuộc chiến và có lính đóng quân khắp nơi trên thế giới. Rồi Đảng Xanh và Đảng Dân chủ Xã hội lại còn chúc mừng nhau về chuyện đó tại các đại hội đảng của họ nữa chứ. Hồi xưa mà có người bảo bà Roth hoặc bà Beer ^[1] rằng chỉ vài năm sau các bà ấy sẽ đánh trống gióng cờ quảng cáo cho sự hiện diện của quân đội Đức ở Afghanistan, thì hẳn đã bị các bà đánh cho vỡ mặt.

Có thể xem đấy là buớc dịch sang hướng hữu khuynh của một đảng…



Không phải vô cớ mà Đảng Xanh vẫn được coi là đảng của cánh tự do tả khuynh. Như thế có nghĩa là tất cả các đảng khác cũng cùng chuyển dịch theo. So với cái vị trí họ từng có hoặc muốn có vào năm 1989 thì hiện nay tất cả đều hữu khuynh hơn. Và những cái còn lại của nước Cộng hòa Dân chủ Đức cũng không tả khuynh gì. Những cuộc biểu tình vào thứ hai hàng tuần ^[2] chẳng hạn, đó là một hiện tượng của chủ nghĩa quốc xã thì đúng hơn

Thế là thế nào?



Họ gài cái vấn nạn xã hội vào bình diện quốc gia, dân tộc. Cái khẩu hiệu „Ta là nhân dân“ có nghĩa: Chúng ta là người Đức, và vì chúng ta thuộc cộng đồng dân tộc Đức này nên chúng ta có quyền được đối xử tốt hơn những bọn man ri mọi rợ. Đám người đi biểu tình đó không phải là những kẻ nổi lọan mà chỉ là bọn trâu buộc ghét trâu ăn. Dân chúng đang sống chật vật và có mọi lí do để phản kháng. Nhưng những khẩu hiệu mà họ nghe theo, rồi sự thiếu hiểu biết về chủ nghĩa tư bản, cái chủ nghĩa mà họ đã mong được có… Nào có ai ép họ phải theo tư bản đâu. Thế mà bây giờ thì cũng những người ấy dàn dựng một cuộc nổi dậy phản tiến hoá như thế.

Ông thấy vấn đề giai cấp bị bỏ qua?



Tôi muốn họ hiểu chủ nghĩa tư bản là gì. Không thấu hiểu chủ nghĩa tư bản thì chỉ dẫn đến cái phản ứng vừa đặc trưng lại vừa độc hại là chủ nghĩa quốc gia, chủ nghĩa dân tộc, đương nhiên rất hợp ý nhà nước trong cương vị một nhà tổng tư bản trừu tượng. Cách đây 20 năm ông thủ tướng Đức ^[3] còn đến dự liên hoan với báo Konkret, bây giờ thì ông ấy – dĩ nhiên là với ý đồ chính trị – sang Rumani thăm mộ bố mình ở nghĩa trang quân đội, đọc diễn văn ở Normandy hay ở triển lãm sưu tập Flick ^[4] với nội dung xét lại lịch sử một cách không thể nào tởm lợm hơn, rồi lại còn chìa tay hữu hảo cho Ba Lan, cứ như thể nước Đức có quyền gì để mà tha thứ. Tôi phải công nhận: mọi thứ đó được tiến hành rất chuẩn, Schröder cũng đáng đồng tiền bát gạo. Cái cách ông ấy củng cố địa vị cường quốc của nước Đức trước khi các láng giềng kịp nhận ra, thật đáng tởm nhưng được tổ chức hoàn hảo.

Chẳng lẽ ông không thấy được gì khả quan từ sự kiện bức tường sụp đổ cả sao?



Cho đến cuối những năm 80, với tư cách là nhà báo, tôi đã dùng hết thời gian của mình để bảo vệ những hệ quả của cuộc chiến tranh thế giới thứ hai mà tôi cho là cực kỳ có ích cho nhân loại. Trong các hệ quả đó, trước hết phải tính đến sự ra đời và tồn tại của nước Cộng hòa Dân chủ Đức. Tôi chả tha thiết gì với món xúp soljanka ^[5] và những đội công nhân tự vệ; cái chủ nghĩa xã hội hiện thực như nó đã tồn tại tôi cũng chả yêu gì, nhưng sự phân chia thành hai nước Đức chỉ có được với cái giá là sự tồn tại hai hệ thống xã hội khác nhau. Tôi đã trở thành người cộng sản vì tôi chống nước Đức. Tôi cũng giống như một nhà tư tưởng Pháp, người đã từng tuyên bố: tôi yêu nước Đức đến độ có bao nhiêu nước Đức cũng không vừa.

Tức là không có gì khả quan cả?



Có gì nào? Thằng cha Rathenow bây giờ được thoải mái tung tẩy ở bên Tây là khả quan ư? ^[6]

Dù sao thì bộ máy quyền lực 15 năm sau sự kiện bức tường sụp đổ cũng là một sự pha trộn thú vị: Tổng thống Đức^[7] từng là chủ tịch Quĩ Tiền tệ Quốc tế, Bộ trưởng Bộ nội vụ từng là luật sư của tổ chức khủng bố RAF và một quan chức quản trị của hãng xe hơi Volkswagen thì chủ trì chính sách xã hội và lao động. Chúng ta đang sống trong đất nước nào?



Nước Đức, phải không nào? Ông thủ tướng bảo rằng: Không giải pháp nào có thể làm đối trọng với chính sách cải cách mà chúng ta đang theo đuổi. Cái câu thường được nhắc đến năm lần bảy lượt trong mọi chương trình Talk Show ấy không mang ý nghĩa nào khác hơn là: đừng có bàn cãi gì nữa. Xét như vậy thì ông Bsirske, chủ tịch công đoàn Verdi, và ông Hartz ^[8] cũng nhất trí với nhau cả. Bsirske phải hát thêm vài câu mang tính xã hội để các thành viên đóng phí công đoàn khỏi bỏ chạy hết. Một lực lượng đối lập, cả về chính trị lẫn xã hội, không hề tồn tại. Nước Đức ngày nay là một nền dân chủ độc tài.

Nhưng cùng đồng thuận ở điểm khước từ hợp tác với các đảng cực hữu.



Đảng Quốc gia Đức (NPD) là một mạo hiểm kinh tế trong ngạch xuất khẩu đã được tính trước. Nhưng nếu chẳng may vào được Quốc hội thì nó sẽ bị cấm ngay lập tức.

Trước nguy cơ cho những người khác chính kiến và khác mầu da thì nói thế quá thô bạo…



Những người ấy đâu phải mới bị đe doạ khi bên Đông bầu cho Đảng Quốc gia Đức. ^[9] Cách đây 10 năm, nhân một buổi lễ ở Tòa Thị chính Đỏ ^[10] , tôi đã bảo những đảng viên Đảng Xã hội Chủ nghĩa dân chủ (PDS) ^[11] rằng, nếu họ không lo được cho những người da màu ở khu phố họ có thể qua đường một cách an toàn thì hãy quên cái chủ nghĩa xã hội dân chủ của họ đi cho xong. Thế là họ không bao giờ mời tôi đến nữa.

Ông từng nói rằng người Đức nguy hiểm. Vì sao?



Mỗi ngày trọng đại trong lịch sử Đức là một ngày đen tối trong lịch sử nhân loại. Ngược lại, khi người Đức cùng cực thì nhân loại mới thở nổi. Nếu lịch sử hai thế kỷ vừa qua không dạy chúng ta điều đó thì nó dạy điều gì? Những người không muốn học bài học này bèn đi hô lên rằng, tôi cho là người Đức có gien nguy hiểm. Rõ là nhảm nhí. Các thành viên của dân tộc Đức cũng thủ đắc những khiếm khuyết về xã hội và tâm lí của mình một cách hiển nhiên trong lịch sử như mọi dân tộc khác mà thôi.

Những khiếm khuyết gì ạ?



Thứ nhất: chủ nghĩa bài Do Thái, công khai hay bóng gió, xuyên suốt tư chất của người Đức cũng như đường lối đối ngoại của nước Đức chống Israel và Hoa Kỳ. Thứ hai: Tinh thần phục quyền, đội trên đạp dưới. Được kẻ trên ve vuốt thì sướng, mà thấy kẻ khác cực khổ hơn mình thì lại càng sướng.

Sao cơ? Ông có thể giải thích rõ hơn không?



Một người Đức thất nghiệp căm ghét ai? Tên tư bản thải anh ta chăng? Không, anh ta căm ghét cái thằng ăn bám, không đóng góp gì mà lại còn nhận trợ cấp xã hội. Anh ta muốn chứng kiến cái thằng này bị hành hạ, phải ra quét công viên và dọn cứt chó, thế anh ta mới hả dạ. Tính cách Đức là vậy đấy.

Ông cũng là thành viên dân tộc Đức…



Mỗi lần phải khai quốc tịch, tôi khai là „Cộng hòa Liên bang Đức“. Thật tình thì cũng hơi ngượng, vì lời khai này vẫn còn đúng.

Ông tự xưng mình là bài Đức. Những ngưởi tả khuynh bài Đức là bạn của Israel và vì thế đã lên tiếng ủng hộ cuộc chiến chống Iraq. Còn ông vì sao lại không?



Trước cuộc chiến 3 tháng, tôi có viết: “Nếu có thể đảm bảo được rằng, việc thay chính quyền Saddam Hussein bằng một chính quyền nhân hòa hơn không kéo theo hiệu quả phụ là sát hại năm mươi, một trăm nghìn dân Iraq hay nhiều hơn thế nữa, đồng thời không khiến đám ma quỉ ở những nơi khác được dịp bung ra, thì tôi không chống đối gì cuộc chiến tranh ấy.“ Nhưng tôi tin rằng điều đó không thể thực hiện được, nên tôi chống chiến tranh và trở thành kẻ bài Do Thái và chống Hoa Kỳ, kẻ thù chính của những kẻ tự xưng là bài Đức.

Qua đó nảy sinh những tình huống tương đối khôi hài. Ông vui lòng giải thích cho độc giả rõ hơn về những người bài Đức này được không?



Tình hình này đúng là có thể làm người ta hoá điên lên được. Người điên chỉ quen «giải thích toàn thế giới từ một điểm», Goethe đã viết như vậy trong vở Faust. Đối với những người bài Đức nói trên thì cái điểm đó là chủ nghĩa bài Do Thái. Cái Thiện chỉ làm tổ ở nơi không có chủ nghĩa bài Do Thái, vậy nó làm tổ ở chỗ người Do Thái. Có nghĩa là, Israel, quốc gia của những người Do Thái, không những phải được bảo vệ về mặt chính trị như tờ Konkret vẫn làm, mà bất kì đường lối chính sách gì của nước này cũng phải được khen ngợi một cách vô điều kiện. Và người ta cũng phải có thái độ tương tự với tất cả những lực lượng bảo đảm sự tồn tại của Israel mà trước hết là Hoa Kỳ và dàn nhân sự chính trị của nước này, dù nó được đại diện bởi một thằng đần như Bush hay một tên hề như Rumsfeld. Vì những động cơ tốt đẹp nhất, như đã nói, mà những người bài Đức đã hoá điên.

Còn thái độ của ông với phê bình toàn cầu hóa?



Phê bình các biểu hiện của toàn cầu hoá ư? Lúc nào cũng sẵn sàng. Cái được gọi một cách trầm trọng là toàn cầu hóa chỉ dựa trên một sự kiện duy nhất diễn ra 15 năm trước: sự triệt tiêu Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa. Sau đó thì điều mà cuộc Cách mạng tháng Mười khốn nạn đã ngăn chặn suốt 70 năm ròng có thể xảy ra: Sự khuất phục thế giới bằng tư bản.

Có nhân vật cánh tả nào gây ấn tượng cho ông không?



Các anh nghĩ đến ai vậy?

Sahra Wagenknecht^[12], bà ấy có tả khuynh không?



Dù đánh giá thế nào, bà ta cũng đóng góp được vài điểm đáng lưu ý vào việc phê bình những quan hệ đang thống trị hiện nay.

Còn Michael Moore?



Tôi chưa đọc sách của ông ta, nhưng tôi tin vào nhận định của nhà phê bình Ralf Schröder viết cho tờ Konkret: Dứt khoát là không.

Giới báo chí thường khen những bài viết của ông, nhưng số lượng phát hành ít ỏi của tờ Konkret, chỉ vỏn vẹn 40.000 bản, khiến người ta trách ông là làm báo mà thiếu công luận.



Tờ Sân khấu thế giới (Weltbühne), sản phẩm có tiếng nhất của giới truyền thông xuất bản thời Cộng hòa Weimar, vào giai đoạn phong độ nhất cũng chỉ có số lượng phát hành là 16.000 bản. Điều đó không hề làm giảm tầm quan trọng của Kurt Tucholsky và cũng không khiến Carl von Ossietzky phải bận lòng. ^[13] Nếu tờ Konkret mà có được một hay hai triệu độc giả thì rất tuyệt, nhưng nếu thế thì hẳn tôi đang sống ở một đất nước khác và cách mạng đã thành công. Nhiệm vụ làm một nhà tổ chức xã hội mà Lenin đặt ra cho báo chí vượt quá sức chúng tôi. Nhưng tôi đủ sĩ diện để bằng lòng với phương châm sau đây của Adorno và Horkheimer: ^[14] «Ngày nay, nếu còn có thể chuyển đến ai một thông điệp, thì đó vừa không phải cái được mệnh danh là quần chúng, vừa không phải một cá nhân riêng lẻ hoàn toàn bất lực; kẻ nhận lời nhắn nhủ của chúng ta là một nhân chứng thời đại mà ta hình dung ra, để khi ta mất đi thì không đến nỗi mọi thứ đều cùng ta tan biến.» Tham vọng của tôi cao thế đấy.

Mirko Heinemann và Hans-Hermann Kotte thực hiện

© 2004 talawas

---

^[1]Angelika Beer, chủ tịch Đảng Xanh 2002-2004, ngườI kế nhiệm hiện nay là Claudia Roth (các chú thích trong bài của talawas)
^[2]Montagsdemonstrationen: Xem thêm bài „Ai là nhân dân?“ của Phạm Việt Vinh, talawas, 17.11.2004
^[3]Thủ tướng Đức Gerhard Schröder thuộc Đảng Xã hội Dân chủ (SPD), được coi là gần gũi với các phong trào cánh tả.
^[4]Flick Collection: Việc chính phủ Đức hồ hởi nhận bộ sưu tập nghệ thuật đương đại nổi tiếng do Friedrich Christian Flick cho mượn dài hạn trong thời gian 7 năm để trưng bày tại Đức khiến công luận Đức nóng bỏng vì những tranh luận gay gắt. Một bộ phận công luận lên án hành vi này của chính phủ, vì cho rằng Flick, hậu duệ của nhà đại công nghiệp Flick đã phục vụ Hitler và làm giàu trong chiến tranh thế giới thứ hai, đã dùng tài sản bẩn thỉu của mình mua nghệ thuật và lịch sử vấy bùn của gia đình Flick như vậy có thể được bỏ qua.
^[5]Soljanka: Món súp Nga rất phổ biến ở CHDC Đức (cũ).
^[6]Lutz Rathenow, nhà văn và nhà tranh đấu cho nhân quyền thời Đông Đức, thường bị Gremliza chỉ trích.

^[7]Tổng thống Đức Köhler vừa được bầu, nguyên là chủ tịch Quĩ Tiền tệ Quốc tế.

^[8]Peter Hartz, thành viên Hội đồng Quản trị Hãng xe Volkswagen, là người chủ trì Ủy ban chính sách lao động mà kết quả là chương trình mang tên Hartz đang bị người người lao động phản đối, xem thêm bài „Ai là nhân dân?“.
^[9]Một trong những đảng cựu hữu thu được một số thành công ở vài bang thuộc Đông Đức cũ.
^[10]Toà thị chính mầu đỏ của thành phố Berlin.
^[11]PDS là hậu duệ của Đảng cộng sản thời CHDC Đức (Đảng XHCNTNĐ)

^[12] Sarah Wagenknecht được coi là một trong những ngôi sao của đảng PDS hiện nay, gây nhiều tranh cãi với quan điểm về sự cần thiết của Bức tường Berlin để bảo vệ sự tồn tại của CHDC Đức (cũ).

^[13]Kurt Tucholsky và Carl von Ossietzsky: Hai nhà văn và nhà báo Đức danh tiếng thuộc cánh tả thời Cộng hoà Weimar.
^[14]Theodor W. Adorno và M. Horkheimer: Hai học giả, triết gia quan trọng sáng lập và đại diện cho Trường phái Frankfurt.