Ðọc, “của căn cước ẩn dụ”, và.
Người ta tự hào và đáng được tự hào. Việt nam – đất nước của thơ. Cả tiếng nói cũng là muôn điệu nhạc.
Người ta tự hào. Bởi thế giới của thơ hình như là cái đẹp. Cái đẹp ấy đã chết và áo mão của nó đang tả tơi rụng xuống. Từng là một công cụ ngợi ca cái đẹp, một đôi cánh đi tìm cái đẹp, từ khi nào tự nó trở thành cái đẹp hay đã mạo nhận nó và o ép nó? Từng là núi, là sông, giờ đây là sự phun trào của phún thạch. Làm nên bào thai cho những dung nham không phải là từ trăng, sao, mây, gió mà từ lổn nhổn những đá biến hình, quặng boxit chưa tan chảy, tro tàn và ước mơ phượng hoàng. Thế giới của thơ không còn là bồng lai, tiên cảnh. Thơ không còn là cái để ngâm hứng bên bầu rượu một đêm trăng thanh gió mát. Từng là những hình tượng, những anh hùng, giờ đây là chuột, mèo, và bọ chét. Quá mệt mỏi vì cái đẹp? Chúng ta đang và sẽ sống ở một nơi như vậy. ít nhất, khuôn mặt của nó đã khác. Từng là mắt phượng mày ngài, làn thu thủy, nét xuân sơn, nay là một khuôn mặt bị tạt axít và phỏng bom na-pal với những vết sẹo chưa liền lồi lõm và rỏ máu. Ðừng sợ. Tôi không thể trốn tránh nó mãi.
Bóng bầu dục mà là một môn thể thao? Ðừng gọi nó là bóng chân. Xin hãy cởi bỏ chiếc áo chét tay tù túng và vòng đai của những định nghĩa. Thơ từng thất bại trong việc kéo người ta lên thế giới của bồng lai. Giờ đây nó đi theo con đường ngược lại, đó là dìm người ta vào địa ngục để người ta có thể kinh hoàng nhận ra mình đang ở đâu. Từng chỉ là liều thuốc phiện ru ngủ, là những viên aspirin giảm đau hay xuyên tâm niên bách thắng trị bách bệnh, giờ nó còn là những thuốc trụ sinh, viên ngừa thai, và vac-xin phòng dại. Phong phú về mặt chủng loại, đa dạng về mặt mẫu mã, không hiểu có là tiêu chí của sự cách tân? Xin hãy khoan. Ðó là các khái niệm khác nhau. Ðôi khi người ta hỏi bạn xem công dụng chữa thương của chúng ra sao, đôi khi người ta hỏi bạn xem chúng có mùi cam thảo, mùi dâu Tây hay vị táo Tầu. Ðiều chắc chắn là họ sẽ hỏi bạn xem tác dụng phụ của chúng ra sao. Chúng ta là những người lo xa. Tôi bị dị ứng. Hãy đập cho nó một nhát. Ở chỗ nào đó trên đôi cánh của suy luận, lí do của cực đoan là chế độ kiểm duyệt.
Thơ là nơi lí tưởng và an toàn nhất để trốn tránh, để hàm ngôn, để vị nghệ thuật. Tha hồ ẩn dụ, tha hồ tượng trưng. Mài mãi ra vẫn không hết. Người xưa trốn tránh nỗi buồn thế sự, hay dùng thơ đấu tranh để trốn tránh, lấn át những đấu tranh khác, để trốn đời hay để trốn người. Dù thế nào thì thơ cũng là nơi để trốn tránh. Dịp duy nhất người ta dùng chúng để tấn công là trong việc tỏ tình, dù rằng đó chính là một hình thức trốn tránh điển hình nhất. Dùng thơ làm phương tiện tấn công hoặc là một sự trốn tránh rẻ tiền nhất, hoặc là một cuộc phiêu lưu dông dài và đắt giá nhất.
An toàn ư? Ðúng thế, bởi khi đó, phần nhiều là người ta sẽ tranh cãi xem đó là cái gì chứ không quan tâm đến cái gì đó. Phần ít còn lại dành cho sự tự do mày mò. Tôi hình dung ra một sinh vật rỏ máu khắp người. Trần truồng chạy nhông nhông ngoài đường. Nhiều người gọi đó là một con thú, nhiều người gọi đó là một kẻ mắc bệnh thần kinh. Tôi gọi đó là bị thương và hắn gọi đó là sự đau đớn. Hắn. Không phải. Ðang cầm tay một lưỡi dao rỏ máu.
Từng là sự tròn đầy của ngọc trai, cho sự mịn màng của sữa, cho sự thánh thiện của những nỗi đau hoặc là dịu dàng, hoặc là cao quí, giờ nó còn là những góc cạnh của kim cương hay than đá. Chỉ trong im lặng, chỉ dưới những ánh đèn chiếu ở một góc xiên 23.5 độ, chúng mới bùng lên, tan chảy, và giao thoa. Khiêu vũ với ánh sáng. Nhưng thôi, tôi hãy xài thủy tinh cắt góc. Cho dù không được bảo hiểm, nó vẫn có thể là mục tiêu của một vụ cướp. A ha, tôi đã nhìn thấy ngọc trai xuống giá thê thảm trên cổ của những phu nhân, và kim cương nhân tạo rực rỡ dưới trái tai của những thiếu nữ mười sáu. Nhiều người gọi đó là một sự giả mạo, nhiều người gọi đó là đua đòi, tôi gọi đó là thủy tinh và hắn gọi đó là sự lấp lánh. Hắn. Không phải. Ðang nằm nghiêng 23 chấm 5.
Từng là một kẻ cắm đầu nhặt những ánh sương sớm trên đường buổi sáng hay ngửa mặt uống một ánh sao trời, ngắm một cánh hoa rơi, suy tư một con chim về tổ. Hắn, không có một sự xa xỉ như thế. Hắn, như một gã đồ tể, banh óc của mình ra chào mời, xăm xoi từng mảnh vụn của tim, phổi, lòng, gan, không giống như mọi người thường làm ở những chỗ khác. Khạc nhổ tùm lum, giống như mọi người vẫn thường làm, ở những chỗ khác. Và bành chân dạng cẳng, cũng giống như mọi người vẫn thường làm, ở những chỗ khác. Từng vun quén hắn cho một cảm xúc, giờ, hắn phanh phui hắn ra cho một suy nghĩ. Từng nâng niu hắn cho một giai điệu, giờ, hắn quăng quật hắn cho một âm thanh. Nhiều người muốn rằng nó phải là cái đẹp tròn trĩnh, và gọi đó là sự nhạo báng. Nhiều người muốn rằng nó phải là những cảm xúc thân quen, và gọi đó là sự đạp đổ. Có lẽ, họ đều đúng cả. Tôi gọi đó là sự nổi loạn, hắn gọi đó là Tự Do. Có lẽ, cái đẹp không phải là sự sống, mà là bên cạnh sự chết?
Từng là một tín ngưỡng, một ngôi đền thờ những vị lão thần đầu bạc. Hắn muốn từ trong ấy mở cửa đi ra, như một kẻ bỏ đạo. Hướng sinh cho những đứa em chửa sinh, truyền giáo cho những người sắp chết. Trong cái thế hệ của tôi, đếch tin vào ai là một tuyên ngôn, hoang mang là một lẽ sống, và đứt đoạn là một truyền thống. Từ trong ấy, hắn đứng lên, không vịn những câu thơ, không vịn vào đâu cả, như thể hắn biết rằng như thế là Sự chết. Có lẽ, hắn chọn vịn vào Tự Do – một khái niệm không thể dùng để bấu víu.
Trong cơn đau đẻ của họ, cánh đồng trở nên chói mắt và thấp thoáng những vì sao đổi gác. Ðến bao giờ vươn mình đứng dậy?
22-07-2002