Biểu tình tại Quảng trường Tự Do, Kiev

Cả thế giới nín thở theo dõi cuộc chiến giữa hai chàng Viktor ^[1] . Song, ai cũng hiểu rằng: Người chiến thắng chỉ có một. Cả đất nước Ukraine bị chia cắt làm đôi và sự chia cắt này len lỏi vào từng gia đình, tế bào nhỏ nhất của một xã hội đang đứng trước một cuộc “lột xác” mà theo như nhận xét của nhiều nhà phân tích: trong lịch sử Ukraine chưa từng có.

Tôi có một cuộc chuyện trò trao đổi với một giáo sư, tiến sĩ chuyên khoa về xương tại một bệnh viện mang tên Viện sĩ Sitchenko của thành phố Kiev. Vì là chỗ quen biết đã lâu, nên ông chẳng che giấu chính kiến riêng của mình:

“Không phải vô lý mà phe đối lập đã chọn màu da cam làm màu biểu tượng của mình. Xét dưới góc độ tâm lý học, màu da cam là màu của hành động, của những khát vọng vươn tới tự do. Đồng thời, màu da cam giúp con người giải thoát khỏi những cảm giác sợ hãi, lo âu. Nó đánh thức trong con người một cái nhìn tích cực đối với cuộc sống, hướng con người đi lên phía trước. Trong gia đình tôi chia làm hai phái, tôi và mẹ vợ ủng hộ cho thủ tướng Yanukovych. Còn vợ tôi ủng hộ cho thủ lĩnh phe đối lập Yushchenko. Thực sự mà nói, tôi làm khoa học nên không quan tâm lắm đến chính trị. Nhưng những gì xảy ra sau ngày 21 tháng 11, tức là sau cuộc bầu cử vòng hai, đã làm thay đổi con người tôi. Tuần trước, tôi có qua quảng trường Tự Do và sự chấn động lớn đã xảy ra trong nhận thức của tôi. Tôi nhìn thấy tận mắt những gương mặt phấn chấn, những ánh mắt ngời sáng, nếu chỉ đứng biểu tình vì được trả tiền như thông tin, báo chí của chính phủ vẫn nói thì khó có được khuôn mặt và ý chí như vậy. Vì tiền, con người ta chẳng dại gì hy sinh sức khoẻ của mình đứng cả buổi dưới cái lạnh thấu xương, nhiều người để đầu trần… Ngay trong lời kêu gọi đầu tiên đã có hơn 300 bác sĩ của các bệnh viện thủ đô tình nguyện ra quảng trường làm việc điều trị cho những chiến sĩ đấu tranh vì sự công bằng (Lịch sử của dân tộc Ukraine sau này chắc chắn sẽ gọi những người biểu tình ngày hôm nay bằng cụm từ trên). Tại quảng trường Tự Do, cái Hồn của dân tộc Ukraine mới được bộc lộ hơn bao giờ hết. Nó không nhờ nhờ như người ta vẫn tưởng bên cạnh nước Nga khổng lồ. Tôi nghĩ rằng, người dân Ukraine có một linh cảm về sự công minh. Có thể người dân không biết hết được các ngóc ngách của luật pháp, không có được hiểu biết đầy đủ về chức năng của cơ quan này nọ của chính quyền, song, họ được vũ trang bằng một linh cảm tuyệt vời. Linh cảm này đã mách bảo cho người dân biết và tin rằng Victor Yushchenko giành được số phiếu cao hơn đối thủ mặc dù chưa cần tới sự thanh tra lại của các tổ chức quốc tế.”

Tôi biết rõ gia đình giáo sư vì người Việt Nam ở thành phố này thường đến bệnh viện nơi ông làm để chạy chữa căn bệnh tê thấp rất phổ biến vì phải đứng bán hàng giữa cái lạnh băng giá tại xứ người. Vợ ông cũng là bác sĩ, những bị mắc một căn bệnh hiểm nghèo: viêm khớp. Trong vòng năm năm trời, căn bệnh đã biến một người phụ nữ cao lớn, xinh đẹp trở thành một kẻ tàn tật, các khớp xương bị biến dạng đến kinh dị, bán thân bất toại và phải nằm liệt giừơng. Con người tưởng chừng mất hết niềm vui cuộc sống ấy vẫn đòi bằng được đi bỏ phiếu trên chiếc xe đẩy với một dải băng màu da cam cuốn quanh cổ. Tôi chợt hình dung ra cái hình hài bị số phận đày đọa đó trên chiếc xe đẩy, những ngón tay đã biến dạng run run kẹp lá phiếu bỏ vào thùng. Những ánh mắt của mọi người nhìn bà đầy vẻ ái ngại pha chút thương hại. Song, không phải bà đã bỏ một tờ giấy với hai cái gạch chéo bên cạnh họ tên của thủ lĩnh đảng đối lập Victor Yushchenko vào thùng phiếu, mà bà đã bỏ vào đó một niềm hy vọng. Một niềm hy vọng không phải cho bản thân mình mà cho đứa cháu nội của mình, cô bé Olia mới 4 tuổi. Người dân bỏ phiếu cho Yushchenko vì hy vọng vào một sự thay đổi cơ bản trong cuộc sống xã hội. Cái xã hội mà đồng lương hưu không đủ để trả tiền nhà, tiền điện nước (lương hưu bình quân 160 Grivna, tức khoảng 30 USD, trong khi đó tiền nhà, tiền điện, tiền sưởi, tiền nước… hàng tháng cho một căn hộ hai phòng hết 20 USD); cái xã hội mà mọi việc đều phải được giải quyết bằng hối lộ, đút lót; cái xã hội mà cảnh sát và kẻ cướp là một…

Trong đời sống chính trị của Ukraine trước ngày 21 tháng 11 năm 2004 tồn tại một khuôn mẫu bất di bất dịch về cách hành xử. Đó là các phe phái, các “đại gia” thoả thuận, mặc cả với nhau khi có các đụng độ về quyền lợi. Sự thoả thuận này hoàn toàn được giữ tuyệt mật. Lối hành xử này tồn tại nhiều năm nay và cuối cùng đã đưa đến một tình trạng mà cả thế giới đều được chứng kiến ngày hôm nay. Trong thời điểm hiện nay, nhiều người vẫn chưa quen hoặc chưa chịu quen với một tình trạng “đột biến” trên trường chính trị: sự xuất hiện bất ngờ của một nhà đàm phán hùng mạnh mà từ trước đến nay vẫn im lặng: Đó là nhân dân Ukraine.

Những gương mặt trong ngày hội của dân chủ

Hình như, trong không gian của những nước thuộc Liên Xô cũ, người ta đã quen với việc nhân dân nói chung là không quyết định được điều gì hết. Họ chỉ giống như một đàn cừu ngoan ngoãn. Mọi cái đều đã được sắp đặt trước, ở đâu đó, trên đầu họ. Nếu có những cuộc khủng hoảng về chính trị thì Tổng thống Kuchma và êkíp của ông tiến hành theo phương pháp sau: Họ tìm gặp và tiến hành đàm phán với nhân vật chủ chốt của phe đối lập. Sau đó, những cuộc đàm phán này được trì hoãn, kéo dài vô thời hạn và chính bằng cách đó đã vô hiệu hoá những người bất đồng chính kiến cũng như có mẫu thuẫn về quyền lợi kinh tế. Sau đó, họ đưa ra một sách lược mới và chẳng khó khăn gì giành được chiến thắng. Thí dụ rõ ràng nhất là cuộc bầu cử tại nghị viện năm 2002. Trong khi Victor Yushchenko đàm phán với Kuchma về việc thành lập một liên minh trong nghị viện và khả năng lãnh đạo chính phủ, thì chính Tổng thống và những kẻ thân cận đã bí mật đằng sau hậu trường thành lập phe đa số thân chính phủ trong nghị viện và đặt cây thánh giá nặng trịch lên các cuộc đàm phán.

Theo quan điểm của tôi, trong thời điểm hiện nay, kịch bản này đang được lặp lại. Song, chắc chắn sẽ được bổ sung thêm những tiểu xảo, kỹ thuật mới, nếu không nhân dân sẽ cương quyết và kiên trì yêu cầu chính phủ phải thực hiện các yêu sách của mình. Dưới sức ép của nhân dân, các quan chức cũng phải biến đổi, biến đổi cả đại diện của các phe phái chính trị khác. Một bằng chứng sờ sờ ra đấy là trên diễn đàn phát biểu tại quảng trường Tự Do có mặt các vị tướng lĩnh, các vị quan toà, các thứ trưởng, các nhà ngoại giao, công tố… Một khi nhân dân đã hành động theo phương thức đó, tức là đã diễn ra quá trình tẩy rửa, thanh lọc đối với những ai không dám nhìn thẳng vào mắt của người dân bởi vì sau lưng họ là một “gia sản chính trị nhơ nhớp”, một khi nhân dân đã lên tiếng yêu cầu thì quá trình tẩy rửa chính quyền sẽ nhanh hơn. Đây là một qui luật của một đời sống chính trị hoàn toàn khác: Người tham gia tích cực nhất là nhân dân, những người dân không được vũ trang một tấc sắt trong tay trên các đường phố, quảng trường của 29 tỉnh thành của Ukraine. Nhưng vũ khí lợi hại nhất của họ là: Lá phiếu bầu.

Một xã hội chỉ được xem là dân chủ khi lá phiếu của người dân không bị ăn cắp, không bị các thế lực chính trị dùng các tiểu xảo ti tiện để cướp đi.

Tại thời điểm này, bầu không khí chính trị tại Ukraine có vẻ yên tĩnh. Nhưng chúng ta đều biết, trước những cơn bão lớn thường có những khoảnh khắc yên ắn đến rợn người.

© 2004 talawas