trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
16.8.2002
Pierre Bùi
“Ao ọng ao ói ái uông ệ ao, ai iến ày ênh , ách iệc?”
Về bài trao đổi của anh Phan Nhiên Hạo
 

Bài “Tiêu biểu của lối tranh luận tủn mủn, tránh né” của anh Phan, theo chúng tôi, là tiêu biểu của lối tranh luận rất hồn nhiên, cũng “vẫn” thường “tồn tại trên các diễn đàn văn chương” và phi văn chương. Ở đây chúng tôi chỉ chủ yếu nhận xét về đoạn thứ hai trong bài trao đổi của anh, là đoạn anh tập trung nhiều hơn vào việc “bênh” một người bạn nào đó của mình. (Các đoạn còn lại tác giả chuyển sang hướng khác, và nên là chủ đề cho những bài trao đổi khác, vào những dịp khác.)

Trước tiên, anh Phan trách anh Thân đã chỉ dưạ vào ‘một vài câu “sai” ngữ pháp’ của một người để nghi ngờ “khả năng viết (lách)” của người ấy. Anh Phan đã đặt chữ sai vào ngoặc kép, nghĩa là theo anh nó không thật sai. Vậy thì anh Phan, hay ít ra cái ngoặc kép của anh ở đây, rõ ràng là rất nhảm, ở chỗ không tôn trọng sự thật hiển nhiên và khách quan gì cả. Những điểm anh Thân đã trích dẫn ấy lại chẳng phải là những điển hình sai ngữ pháp mà chúng ta vẫn dậy cho các em học sinh cấp một là phải tránh, phải khắc phục sao? Ðiều khôi hài ở đây là anh Phan vẫn bảo: ‘Không phải do tác giả dốt ngữ pháp cơ bản'(!) ,và nhất định không cho một ông Thân nào đấy đặt dấu hỏi về trình độ của bạn anh. Ðiều này có khác gì khăng khăng bảo một người không thể nói ‘Cái chuông’ mà cứ phát âm thành ‘ái uông’ là không phải do ngọng, cũng như không cho phép ai bảo người ấy ngọng?

Ấn tượng mạïnh nhất từ bài trao đổi của anh Phan là dường như anh không quen lí luận hay giải thích, mà chỉ sành quả quyết; chẳng hạn: ‘Chỉ cần một chút thiện chí, người đọc đều thấy (…)’ (Chỗ này e anh hơi khiêm tốn quá chăng? Làm văn nghị luận, lại đi trông vào thiện chí của người đọc! Tuy nhiên chúng tôi rất mến và muốn khuyên son chữ “đều thấy” rất ư là lạc quan cách mạng của anh, anh Phan ạ.) À, mà quên, anh bảo ‘… người đọc đều thấy’ gì nhỉ? ‘Những biến hoá trong văn phong…’ ? Ấy là những biến hoá gì vậy? mặt mũi chúng ra sao? xin anh có thể vui lòng cho đôi ba thí dụ để chúng tôi mở rộng tầm mắt? (Rất mong anh sẽ không đưa ra nhũng công phu võ thuật ghê hồn, biến hoá khôn lường, của một giang hồ tiểu hiệp nào đấy?!)

Cũng thế, một quả quyết không kém phần hậu hĩnh khác: ‘Và hơn ai hết, (…) là một người rất rành mạch trong các ý kiến chính trị, các lập luận của mình.'(!) Ðiều này chúng tôi cũng muốn tin lắm, song trước hết, nên chăng hãy đợi xem chính người bạn đó của anh có buồn thừa nhận nó một cách hào hứng hay không đã? Phần chúng tôi, xin ngờ là không, bởi lẽ nếu thế, người bạn ấy đã khiến người ta không an tâm và, do vậy, hẳn đã được hân hạnh mời đến một nơi anh ta không hề muốn, để cùng cao đàm khoát luận với những vị có thẩm quyền về các ý kiến, luận điểm cũng như lập trường … của cả đôi bên một cách nghiêm túc hơn từ lâu mất rồi, và còn được đâu thong dong ngồi mát mà nghiền ngẫm cái “văn minh vi tính” khiêm tốn của mình để cho ra hàng loạt những sản phẩm mà chúng ta đang (cũng thong dong ngồi mát và) lạm bàn như hôm nay?

Và nữa, ‘Chỉ có những người hoặc quá ấu trĩ hoặc quá cố chấp mới không hiểu ( … ) muốn nói gì .’? Chỗ này thì, rủi thay, anh Phan lại đúng. Vâng, bất kỳ ai (cho dù ấu trĩ và cố chấp đến đâu đi nữa) cũng có thể hiểu một em bé đang tập nói muốn nói gì, mặc dù các lỗi ngữ âm, từ pháp, cú pháp, ngữ nghĩa, và ngôn hành của em, và không trách móc gì em cả (thậm chí còn thích và khuyến khích nữa !) Nhưng mà, anh Phan ơi, một khi em ấy “sử dụng ngôn ngữ” ấy , để “sáng tạo” hoặc “hùng biện”, chẳng hạn, thì lại là chuyện khác mất rồi, và khi ấy thiên hạ có lên tiếng “trách móc” hay “phàn nàn” gì em âu cũng là chuyện bình thường chứ ?!

Và cuối đoạn, vẫn không ra ngoài dự liệu của người đọc, là một khẳng định … vui: ‘Ngay cả trong trường hợp bài tựa (…) là một bài văn xuôi lủng củng thì cũng không thể chỉ căn cứ vào một bài viết để đánh giá “khả năng viết lách”, tức khả năng sáng tạo và vận dụng ngôn ngữ của một người làm thơ lâu năm’. Ờ há? mà … ủa, sao kì zậy? Viết lách, làm thơ lâu năm (như bản thân anh Phan và người bạn kia của anh chẳng hạn?) thì lại càng phải tinh tế, càng phải tránh được mọi cái lủng củng thậm chí chỉ trong một mệnh đề, một ngữ đoạn, một từ vựng, một dấu chấm, dấu phẩy, chứ, huống hồ đây lại là một bài viết, hoàn toàn không phải trong lúc ngẫu hứng rỗi hơi mà là một bài tựa cho một tác phẩm văn học mà tác giả hẳn phải tâm đắc? Tắt một lời, ấy phải là những lời tâm đắc, được cân nhắc sao cho hiệu quả nhất chứ, lẽ nào người viết lại phải nhất thiết phớt lờ đi cái chân lý phổ quát này: ‘Có thể viết rất đúng ngữ pháp mà vẫn dở, song không thể viết sai ngữ pháp mà vẫn hay được’, hả anh Phan?

Nhưng thôi, chúng tôi xin không bàn tiếp về bài trao đổi của anh Phan; chỉ muốn kết thúc rằng ta có bênh bạn thì tốt thôi, nhưng không nên quên lời (cũ mèm rồi !) của người xưa: Những lời chỉ trích bạn ta (bất kể xuất phát điểm là thiện chí hay là ác cảm), mà đúng, rốt cuộc sẽ có ích cho bạn ấy hơn hẳn những lời khen hay bênh (kể cả của những người đầy thiện chí và thiện cảm như ta) nhiều, mà nhất lại là khen hay bênh nhảm vậy.

(aqpsg@yahoo.ca)

 
© talawas 2026