Trịnh Hữu Tuệ – Cao hơn một mét
09/08/2009 | 11:29 sáng | 100 Comments
Category: Chính trị - Xã hội
Thẻ: Vai trò của trí thức
Trong bài mới đây của mình, Dương Danh Huy nói anh “không tin rằng tất cả các trí thức Việt Nam đều không cần nói về tự do.” Diễn đạt ngắn gọn hơn, ý của anh là một số trí thức Việt Nam cần nói về tự do. Tôi đồng ý với anh ở điểm này. “Tự do” là một khái niệm quen thuộc, nhưng không phải vì thế mà nó dễ hiểu. Bằng chứng là nhiều trí thức vẫn sống như nô lệ, mặc dù về mặt pháp lý, họ là những công dân tự do. Một nô lệ không bao giờ dám phê bình chủ mình một cách công khai, mặc dù hắn có thể chửi ông ta như hát hay khi ngồi cùng bạn bè. Hắn luôn để ý đến tâm trạng của chủ để biết lúc nào nên nói, lúc nào nên im. Hắn khoái chí khi “chọc khéo” được chủ bằng câu này, câu kia. Có những trí thức coi cách sống này là khôn ngoan, thức thời. Họ hùng hồn phê phán chính quyền trên bàn rượu nhưng câm như hến khi ra trước công luận. Họ luôn tính toán xem lúc nào nên nói gì, và phải nói thế nào để “có người nghe,” để “không bị tường lửa.” Họ thỏa mãn với những comments tủn mủn kiểu hàng nước, đặt bên cạnh những mẩu tin lấy từ CAND. Những trí thức này nhìn Martin Luther King bằng con mắt ái ngại và nhìn Condoleezza Rice bằng con mắt thèm thuồng. Họ mải mê cân nhắc các “điều kiện thực tế” mà quên đi nhiệm vụ căn bản nhất của mình: nói sự thật.
Có người nói tôi quá đề cao giới trí thức khi tôi bảo họ có nhiệm vụ nói sự thật. Tôi không nghĩ vậy. Tôi không nghĩ nhiệm vụ này làm ai cao quý hơn ai. Nó là nhiệm vụ của tất cả mọi người. Tôi nhấn mạnh tầng lớp trí thức chỉ vì tôi nghĩ quá trình đào tạo, môi trường làm việc và quan hệ xã hội của họ mang lại những thuận lợi rõ ràng khi họ muốn nói sự thật. Đối với những người lao động chân tay, có internet để đọc đã là cả một vấn đề, nói gì đến chuyện viết một bài báo. Nhân đây cũng xin lưu ý rằng khi những người lao động chân tay bị kết tội im lặng, chẳng trí thức nào đứng ra bảo vệ họ. Tôi vẫn nhớ vụ cô bé Nguyễn Thị Bình. Cô bé này phải làm không công cho một quán phở trong suốt 10 năm. Không những thế, Bình còn bị hai vợ chồng chủ quán thường xuyên đánh đập dã man. Những người sống xung quanh biết cả nhưng ai cũng làm ngơ, trừ một bà bán thịt bò. Lúc chuyện vỡ lở, hàng xóm của Bình bị công luận lên án kịch liệt. Họ bị gọi là “nhẫn tâm,” là “vô cảm,” mặc dù họ có nói là họ “sợ bị trả thù.” Lúc đó, chẳng giáo sư nào nhắc đến “quyền được im lặng về một số vấn đề” của họ. Chẳng phó giáo sư nào bảo họ “im lặng nhưng vẫn làm được những việc có ích.” Chúng ta khác gì những người hàng xóm kia khi chúng ta im lặng trước những hành vi mọi rợ không kém? Có bao nhiêu người trong số chúng ta dám hé răng nói nửa lời khi Điếu Cày không được phép dùng màn tránh muỗi, khi Trần Khải Thanh Thủy bị ném phân vào nhà etc? Có lẽ, chúng ta chỉ khác những người hàng xóm của em Bình ở khả năng biện minh cho sự im lặng của mình mà thôi. Phải, ta có thể tha hồ chửi rủa một bà bán quần áo hay một ông công an, nhưng khi ta động đến trí thức, ta sẽ được nhắc nhở rằng họ phải im lặng để “đạt được những mục đích cao hơn.” Ta sẽ bị coi là “simplistic, chưa có đủ cơ sở, và quá khắt khe,” sẽ bị gán cho một loạt những “fallacies” mà “người Việt hay mắc phải khi tranh luận.”
Một nô lệ vô học chỉ có thể hái bông. Một nô lệ biết đọc wiki có thể bắt nạt được một vài nô lệ khác. Một nô lệ có học như Condoleezza Rice có thể giết hại hàng trăm ngàn người. Nói đến đây, tôi lại nhớ đến một câu trong nhật ký của Victor Klemperer – một giáo sư gốc Do Thái sống trong nước Đức Quốc xã. Ông nói về các đồng nghiệp chấp nhận đi theo phục vụ chính quyền phát-xít như sau.[1]
“Nếu có ngày tình thế thay đổi và số phận những kẻ thua trận nằm trong tay tôi, tôi sẽ tha thứ đám dân thường. Thậm chí, tôi sẽ tha thứ một số lãnh đạo – họ có lẽ cũng chỉ là những kẻ thật lòng và không biết mình làm gì. Nhưng tôi sẽ treo cổ hết các trí thức, và tôi sẽ treo các giáo sư cao hơn những tên khác một mét; tôi sẽ để chúng trên cột đèn chừng nào vệ sinh còn cho phép.”
Sự phẫn nộ của Klemperer, theo tôi, là hoàn toàn chính đáng.
[1] Nguyên văn tiếng Đức là: “Wenn es einmal anders käme und das Schicksal der Besiegten läge in meiner Hand, so ließe ich das ganze Volk laufen und sogar etliche von den Führern, die es vielleicht doch ehrlich gemeint haben könnten und nicht wußten, was sie taten. Aber die Intellektuellen ließe ich alle aufhängen, und die Professoren einen Meter höher als die anderen; sie müßten an den Laternen hängen bleiben, solange es sich irgend mit der Hygiene vertrüge.” Tôi gặp câu này trong bài Resort to Fear của Noam Chomsky.
Cũng như bài viết “Trí thức nên im lặng hay lên tiếng?” của tôi, bài viết này của Trịnh Hữu Tuệ hoàn toàn không kết án ai cụ thể cả, mà chỉ chủ yếu trình bày quan niệm đạo đức về vai trò và trách nhiệm của trí thức. Vậy mà có một số người tỏ vẻ cay cú, ra sức chống đỡ bằng mọi giá, giống như chính họ đang bị kết án cụ thể. Vì sao?
Xã hội Tây phương cho rằng trí thức phải là những “con mòng” (gadfly), sẵn sàng đương đầu với quyền lực và luôn luôn châm đốt vào những chỗ nhạy cảm trong các vấn đề chính trị và xã hội. Hiện nay, trên diễn đàn Talawas này, càng ngày tôi càng thấy thêm những người Việt Nam mệnh danh là trí thức nhưng luôn luôn tìm cách tránh né những vấn đề nhạy cảm và không ngừng loay hoay tự giảm thiểu vai trò và trách nhiệm của mình. Vì sao?
Họ vừa tránh đương đầu với quyền lực, vừa bỏ ra quá nhiều thì giờ và vận dụng mọi thủ thuật để tranh cãi ăn thua đến cùng với những người đang phê phán quyền lực. Vì sao?
Khi có sự bất đồng ý kiến thì nên tranh luận. Tranh luận thì phải dùng lý trí. Một khi một bên đã từ chối tranh luận bằng lý trí thì không còn gì để tranh luận nữa. Sẽ chỉ còn hò hét, phất cờ, chửi rủa, hô khẩu hiệu.
Khẩu hiệu thường làm bằng hai cách: tự chế ra (“Không có gì quý hơn…”) nếu có tài hay là lãnh đạo, còn không thì lấy một câu thật kêu, thật sốc của ai đó ra khỏi bối cảnh của nó để trở thành một khẩu hiệu phù hợp quan điểm chính trị của mình. Những khẩu hiện ta thấy trên talawas gần đây thường thuộc loại hai. Khẩu hiệu của TH Tuệ là một ví dụ. Trong bài trước tôi đã lưu ý anh nhiều lần về cái “quoting out of context” fallacy này, mà anh vẫn rơi vào cái “bẫy” đó. Đáng buồn từ một người có giáo dục đại học ở Tây phương.
Victor Klemperer là giáo sư ngôn ngữ và văn chương ở Đại học Kỹ thuật Dresden, Đức. Cha của ông là người Do Thái, nhưng sau này ông cải đạo. Tuy nhiên vì lý lịch Do Thái, khi Hitler lên cầm quyền, ông bị bạc đãi, bị cô lập về tinh thần, mượn sách ở thư viện cũng không được. Không đồng nghiệp cũ nào dám liên lạc với ông. Tình cảnh của ông cũng giống như các nghệ sĩ của Nhân Văn Giai Phẩm hay các nghệ sĩ ngoài lề của Tiền Vệ ở Việt Nam, nhưng còn bất công hơn vì sự đối xử đó dựa hoàn toàn vào lý lịch chủng tộc. Cay đắng, Klemperer đã viết câu “treo cổ” mà Trịnh Hữu Tuệ dẫn trong bài.
Tôi hiểu sự uất ức của Klemperer và dĩ nhiên chống lại thái độ của các trí thức mà ông nói tới. Nếu Nguyễn Hữu Đang, Phan Khôi, Trần Dần hay thậm chí ông Lâm Hoàng Mạnh nói vậy tôi cũng hoàn toàn thông cảm. Tuy nhiên, không thể lấy câu đó ra khỏi bối cảnh, biến nó thành khẩu hiệu để công kích tất cả trí thức không theo đường lối đấu tranh chính trị của mình hay không đi theo đúng con đường chính trị mà mình mong muốn. Cùng một câu, nghe từ miệng của Klemperer ở thời đó thì được, nghe từ miệng Lê, Mao, Hồ, Pot hay… Trịnh thì … phát sợ.
Tôi không trông đợi là sẽ có một cuộc bàn cãi bổ ích về vấn đề này, mà ngờ rằng sẽ cứ tiếp tục hò hét, phất cờ, chửi rủa, hô khẩu hiệu.
Khi đọc câu ông Phan Bình An viết “ông giáo sư gốc Do Thái này chỉ là đầu óc phát xít giả trang, một kiểu người của Đảng Nazi mang mặt nạ”, tôi vào Wiki để tìm hiều về cuộc đời của ông Victor Klemperer mà sau 1945 sống ở Đông Đức cho đến khi chết. Tôi thấy nếu trên không là lời chụp mũ trắng trợn, và ông An cần làm sáng tỏ điều mình viết như thế, thì có thể khi sống dưới chế độ CS, ông Klemperer cũng từng bị bôi bẩn (như gán cho “đầu óc phát xít giả trang”) trước khi giá trị thật của ông được nhìn nhận.
Tôi thấy ông Dương Danh Huy dựa vào lời viết “treo cổ trí thức và treo cổ cao hơn” để cho đó như là có ý tưởng độc ác, nhất là khi so sánh với “thánh” Gandhi, mục sư Luther King, và ngài Dalai Lama được coi là “Phật sống” hay Pháp vương của Tây Tạng. Nếu so sánh Klemperer với nhữg nhân vật trên không thấy ổn, thì so sánh với bà Aung Sang Suu Kyi có đúng hơn không ? Là một phụ nữ trí thức, với gương mặt hiền lành, khả ái như vậy, không ai có thể tưởng tượng bà Suu Kyi “ăn nói dữ dằn” đến thế, và nhất là khi bà đang trong tình trạng có thể bị treo cổ bất cứ lúc nào nếu không được cả thế giới quan tâm, bênh vực. Nhớ hồi nhỏ khi nghe một bài hát có câu “thề ăn gan, uống máu quân thù”, tôi đã không nghĩ những người hát bài đó vốn thích ăn thịt người, và đã biết họ chỉ nói theo kiểu so sánh “công cha như núi Thái sơn…”. Không nên bắt bẻ ý nghĩa từng chữ để phản bác một ý tưởng trong câu viết hay toàn bài.
Ông Huy có thể phạm một lỗi về luận lý mà không biết ông PQT gọi bằng tiếng Latin là gì trong những “fallacies” của ông ấy, nhưng dường như trong tiếng Việt gọi là “đánh tráo khái niệm”, một từ tôi chỉ mới được biết gần đây thôi. Khi những nhà trí thức nào đó từng cộng tác với NAZI để gây ra cái chết của hàng triệu người Do Thái, và hàng chục triệu người dân tộc khác tính riêng ở châu Âu, thì treo cổ họ (hay không) thuộc về luật pháp, chứ không phải về đạo lý. Ông Huy viết với cái ý Klemperer hay ai làm như thế là không phải “vĩ nhân” (như Gandhi, King…) để được ” vừa dũng cảm với lý tưởng vừa nhân bản, bao dung”. Nói như thế, một vấn đề thuộc công lý được đánh giá dưới khía cạnh bác ái, hay tôn giáo.
Bài của ông Trịnh Hữu Tuệ với cách đặt vấn đề tuy mới (nói về tự do và nô lệ), nhưng vẫn là tiếp nối nhiều ý tưởng ông ấy đã nêu lên từ trước, vẫn còn xa gần với chuyện về ông Trần Hữu Dũng, hay những người muốn bênh vực ông Dũng nhận thấy vậy. Nên trong một góp ý ông Huy nhắc rõ tên ông Dũng ra; và đây cũng là dịp để nhiều người nhìn lại vấn đề: một trí thức khi có điều kiện để nói (thay cho những người không nói được) có nên im lặng hay không.
Nhưng ông Tuệ có phải “muốn trí thức Việt theo đuôi các danh nhân Mỹ, Ấn, Anh?” như ông Nguyên chỉ trích thế không? Thật sự thì đây là một vấn nạn của VN, và nhiều người đang nhìn thấy, quan tâm, muốn chỉnh sửa và họ phát biểu ngay từ trong nước, như tôi đọc thấy trên mạng ý kiến của hai trí thức từng phục vụ trong chính phủ:
“Giáo sư Pham Song, nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế đã phát biểu: ‘Đã là trí thức thì không được hèn. Không có khí tiết, không là trí thức. Không dám nói lên sự thật, không phải là trí thức. Không trung thực, không phải là trí thức. Không dám bảo vệ chân lý, không phải là trí thức… Nói tóm lại, trí thức phải là người vừa có trí dục, vừa có đức dục.’
TS Chu Hảo (nguyên Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ) đã cho biết: ‘Không ít trí thức đang phải náu mình; Do vậy hơn lúc nào hết, đây là thời kỳ cần phải xây dựng một cơ chế dân chủ đảm bảo tự do tư tưởng và độc lập sáng tạo thì mới có thể xây dựng được một tầng lớp trí thức đúng nghĩa với vai trò tinh hoa của dân tộc.'”
(Khi hai vị đó được hỏi ý kiến về Nghị quyết Trung ương 7, một nghị quyết nhằm tạo điều kiện cho trí thức tham gia phản biện các chính sách, chủ trương của Đảng và của Chính phủ).
Thưa anh Dương Danh Huy,
Trong phản hồi vừa rồi, tôi chỉ làm một điều là bày tỏ sự đồng tình tuyệt đối của tôi với lời phát biểu của Victor Klemperer mà Trịnh Hữu Tuệ trích dẫn. Tôi đã giải thích điều mà V.K. muốn nói về trách nhiệm của trí thức Đức trong Đế chế thứ Ba. Câu chuyện “treo cổ” hẳn sẽ đọng lại vì sức mạnh của hình ảnh mà V.K. sử dụng. Mỗi người hiểu nó theo cách của mình và đặt nó trong tương quan với những vấn đề đang được thảo luận, đó là điều bình thường. Tôi đã cho biết tôi hiểu nó như thế nào, trong văn cảnh mà V.K. đề cập.
Tất cả những câu hỏi của anh đáng tiếc không nằm trong phạm vi phản hồi của tôi.
Ôi thôi Phạm Thị Hoài, sáng lập viên Talawas!
Ngẫm lại tôn chỉ của Talawas để so sánh với những loạt bài và phản hồi của Trịnh Hữu Tuệ:
Vì lợi ích chung: những nội dung được đưa lên trang talawas phải phục vụ lợi ích và đáp ứng sự quan tâm của công luận. Những lợi ích, quan tâm thuộc phạm vi một cá nhân hay một nhóm liên quan đến cá nhân không phải là đối tượng của talawas. VẦN CÒN ĐÓ NHƯNG MỘT SỐ ĐÃ BẮT NGƯỜI KHÁC THEO LỢI ÍCH CHUNG MÀ THIỂU SỐ ĐƯA RA.
Đa nguyên: talawas không áp đặt, chỉ định, hướng dẫn một khuynh hướng, quan điểm nào. Mọi quan điểm, khuynh hướng đều có quyền và có cơ hội được trình bày tại talawas. RẤT MAY VẪN CÒN ĐÓ.
Độc lập: talawas không chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn, ràng buộc bởi bất kì một tổ chức, đảng phái, đoàn thể nào. talawas là một kết hợp tự nguyện của các tác giả độc lập. RẤT MAY VẪN CÒN ĐÚNG
Ôn hoà: Mọi quan điểm, ý kiến trên talawas đều phải chú trọng không khí, phong cách trung thực, thẳng thắn nhưng ôn hoà của diễn đàn. VẪN CÓ VẺ ÔN HÒA NHƯNG KHÔNG TỪ TỐN NỮA RỒI. BÀ CON LÀM ƠN BỚT CẢM TÍNH LẠI DÙM KẺO HỐI TIẾC.
Chất lượng: Chất lượng của các bài viết, ý kiến trên talawas là tiêu chuẩn quan trọng nhất để thuyết phục và chinh phục độc giả. THEO Ý TÔI CÓ VẺ KÉM ĐI. THAY VÌ TẬP TRUNG VÀO Ý CHÍNH ĐÃ SA ĐÀ VÀO NHỮNG VỤN VẶT KHÔNG CẦN THIẾT.
BẠN CÓ THỂ DỄ DÀNG GIẾT ĐÚNG HOẶC GIẾT OAN MỘT NGƯỜI NHƯNG BẠN KHÔNG THỂ LÀM HỌ SỐNG LẠI ĐƯỢC VÀ NHẤT LÀ KHÔNG THỂ BÙ LẠI NHỮNG GÌ HỌ CÓ THỂ CỐNG HIẾN NẾU HỌ KHÔNG BỊ BẠN GIẾT OAN. NHẤT NGÔN KÝ XUẤT, TỨ MÃ NAN TRUY! LÀM ƠN BÌNH TĨNH BÀ CON.
Qua những gì mà anh Tuệ đã viết, từ thâm tâm, tôi nhận thấy anh Tuệ thật sự DŨNG CẢM. Với những cá nhân trí thức được điểm danh, hay với những ai đã cố phản biện, dù màu mè mỹ miều thế nào đi nữa, ắt hẳn thâm tâm họ cũng biết họ HÈN hay không, để mà gặm nhấm.
Xin cám ơn anh Tuệ!
Bác Phạm Thị Hoài,
Giữa Martin Heidegger tham gia đảng Nazi và ca ngợi chủ nghĩa Phát xít và
a) ông Trần Hữu Dũng làm những gì ông ấy làm,
b) những trí thức “im lặng”,
có một khoảng cách lớn. Cụ thể, v/d mà một số người đang lên án là “im lặng”, khác với tham gia và ca ngợi Phát xít (rõ ràng không phải là “im lặng”).
Trong trường hợp của Đức, có lẽ nhiều trí thức, giáo sư đã im lặng. Cũng may là Mỹ, Anh, Pháp không treo cổ hay nói “treo cổ” họ.
Cũng có thể là trong thời kỳ thuộc địa đã có trí thức Ấn Độ “im lặng”, đã có trí thức Việt Nam “im lặng”.
Gandhi có nói “treo cổ” những trí thức Ấn Độ “im lặng” không?
Còn người Việt mình thì đã nói “treo cổ” trí thức “im lặng”, và đã làm.
Đúng là trí thức cần có trách nhiệm hơn đối với những v/d của đất nước ngày nay, bao gồm cả “chính trị” lẫn “phi chính trị”, nhưng tôi thiết nghĩ đó là những nguyên tắc mà một người nên tự hỏi và trả lời cho mình, hơn là dùng chúng để phán người “im lặng”.
Nếu “treo cổ” chỉ là nói bóng gió, thì có người đã treo cổ Trần Hữu Dũng trên Talawas.
Cao hơn một mét rưỡi
Tôi hoàn toàn đồng tình với Victor Klemperer qua trích dẫn của Trịnh Hữu Tuệ:
“Nếu có ngày tình thế thay đổi và số phận những kẻ thua trận nằm trong tay tôi, tôi sẽ tha thứ đám dân thường. Thậm chí, tôi sẽ tha thứ một số lãnh đạo – họ có lẽ cũng chỉ là những kẻ thật lòng và không biết mình làm gì. Nhưng tôi sẽ treo cổ hết các trí thức, và tôi sẽ treo các giáo sư cao hơn những tên khác một mét; tôi sẽ để chúng trên cột đèn chừng nào vệ sinh còn cho phép.”
Bằng cách diễn đạt thậm xưng này, Victor Klemperer muốn nói rõ cách đánh giá của ông về trách nhiệm của những tầng lớp khác nhau trong xã hội Đức trước sự tồn tại và thống trị của chế độ Quốc xã. Những trí thức đi theo và ủng hộ chế độ đó, theo ông là đáng phạt nặng hơn đám dân thường và thậm chí phạt nặng hơn cả một số kẻ trong giới lãnh đạo.
Cái “Nếu” mong manh ở thời điểm Victor Klemperer nói ra những lời như vậy, không ngờ đã trở thành hiện thực nhanh hơn ước muốn của ông. Đám dân thường và thậm chí một số kẻ trong giới lãnh đạo của chế độ Quốc xã có thể đã được bỏ qua trong quên lãng, nhưng những trí thức hợp tác và ủng hộ chế độ này thì không hay chưa chìm hẳn trong sự ưu ái của thời gian như vậy, họ quả là đã bị lịch sử treo cao hơn những kẻ kia một mét. Trí thức càng có danh tiếng – do tài năng, do địa vị, hay do cả hai thứ gộp lại – thì càng khó trông cậy được miễn hạn trách nhiệm với thời gian. Triết gia kiệt xuất Martin Heidegger là một trường hợp như vậy, ông bị treo cao hơn không chỉ một mét mà ít nhất một mét rưỡi, nói theo cách của Victor Klemperer. Hậu thế đã và sẽ không thôi tra vấn về một giai đoạn ngắn nhưng đầy định mệnh trong cuộc đời dài với những cống hiến nhân văn vĩ đại của ông: giai đoạn ông bắt tay và đứng sánh vai với chế độ Quốc xã, với tư cách là đảng viên Đảng Nazi (NSDAP: Đảng Công nhân Xã hội Chủ nghĩa Dân tộc Đức) từ ngày 1/5/1933 cho đến khi đảng này bị xóa sổ.
Dĩ nhiên ông T. Phan Bình An có quyền xếp tôi vào hạng “đầu óc phát xít giả trang, một kiểu người của Đảng Nazi giả trang”, như ông đã nhận định về Victor Klemperer. Tôi sẽ vinh dự được đứng cùng một học giả mà tôi ngưỡng mộ về cả tài năng lẫn nhân cách như Victor Klemperer, một trong những chứng nhân và nạn nhân của chế độ Quốc xã, được kính trọng vào bậc nhất trong giới trí thức Đức, ở cả hai nước Đông và Tây Đức trước đây và nước Đức thống nhất hiện nay.
Tôi xin phép không đối thoại với ông T. Phan Bình An, vì theo tôi điều đó là vô nghĩa cho cả hai phía.
1. Rất đồng ý với ông T.Phan Bình An về đoạn này: “Một nô lệ khi ý thức là “một công dân tự do” thì tinh thần của hắn không còn là nô lệ nữa. Biết điều đó rồi thì chỉ có khùng mới không tính tới điều kiện khi tố cáo tình trạng nô lệ. Quan trọng hơn không phải là nói mà là làm sao để chấm dứt tình trạng nô lệ”.
Ông Tuệ đã thừa nhận rằng “tự do” không phải là một từ dễ hiểu, tức là khó nhận thức. Khi không nhận thức được tự do thì đương nhiên cũng không nhận thức được tình trạng nô lệ. Vậy những hành động là do thiếu hiểu biết chứ không phải thiếu dũng khí hoặc cơ hội chủ nghĩa. Như thế, việc đầu tiên của ông Tuệ (nếu ông muốn thổi vào người ta một luồng gió mới nào đó) phải là đưa đến cho người ta cái kiến thức để người ta hiểu thế nào là tự do, dân chủ. Chứ không phải ông đem người ta ra phê phán thiếu dũng khí và cơ hội. Ông phải đưa bàn tay thiện chí của ông ra để kéo người ta đi chứ không phải đứng sau và thúc vào lưng người ta rồi hô “Xung phong!”.
Nhưng hãy xem ông Tuệ đã và đang làm gì: cái “bằng chứng” mà ông đưa ra là một đoạn dài võ đoán, như thể ông đi được guốc vào bụng của bất kỳ ai. Ông càng đưa ra bằng chứng thì ông càng chứng minh cho sự độc đoán, thiếu thiện chí của ông.
Tất nhiên, triết lý sống và phong cách làm việc “đoán mò” là quyền lựa chọn của ông. Nhưng ông cứ mò mãi như vậy thì ông cũng chẳng có gì tốt đẹp, mới mẻ hơn cái Nhà nước Việt Nam mà ông phê phán cả.
2. “Sự phẫn nộ của Klemperer” để làm gì? Chỉ phẫn nộ thôi và cái giả định “Nếu có ngày tình thế thay đổi và số phận những kẻ thua trận nằm trong tay tôi” không bao giờ thành hiện thực?
Ông Tuệ vẫn đang đi trên mây, ông đến từ một thế giới khác – nơi mà người ta có thể thấu hiểu nhau tuyệt đối cơ đấy. Ôi! Cái thế giới của ông Tụê sao mà giống “thiên đường Cộng Sản” quá vậy!
Đọc xong bài viết của ông Tuệ tôi có cảm giác là ông Tuệ rất ghét „những người không chống Cộng một cách triệt để“. Điều đấy dẫn tôi tới một liên tưởng khác ở trang http://dinhtanluc.multiply.com/journal/item/460/460 và tôi không khỏi tự mỉm cười. Tôi xin nói ngay liên tưởng đấy là: TT Dũng “ghét nhất là sự giả dối”, và trong một comment ở dưới đấy có người đã chỉ ra rằng: người “ghét nhất sự giả dối” không có nghĩa là người đó không giả dối.
Quay lại với ông Tuệ, tất nhiên tôi không nghĩ ông Tuệ là „Cộng“, nhưng tôi nghĩ sự tồn tại của những người như ông Tuệ có khi lại là điều có lợi cho chính quyền trong nước.
Quả vậy: nhìn từ vị trí của ông Tuệ thì ông T H Dũng mới chỉ là bất đồng chính kiến với ông (về cách cư xử với chính quyền VN) vậy mà ông đã dùng những từ ngữ nặng lời như vậy, đến lúc ông có quyền thực sự biết ông sẽ làm gì với những người bất đồng chính kiến và quyền lợi? Liệu chúng ta có thể vui mừng khi thấy chính quyền hiện tại bằng chính quyền gồm những người như ông Tuệ?
Tôi thấy gần đây trên talawas xuất hiện rất nhiều người thích sử dụng những mỹ từ như „lương tâm“, „trách nhiệm“, „tự do“… và YÊU NƯỚC MỘT CÁCH ỒN ÀO. Và họ cũng đòi hỏi những người khác cũng phải ồn ào như thế. Thậm chí trong một comment nào đó tôi đã đọc về hai người viết xúy xóa cho nhau, đại loại như cậu A viết sai một chút, nhưng cậu đó có cái Tâm. Rồi chúng ta lại trở về thời kỳ „hồng hơn chuyên“?
Ở nhiều bài viết trước đây đã có rất nhiều „tính từ“ mà trí thức cần phải có tôi chỉ xin góp ý có hai tính từ: „mới“ và „lương thiện“.
Tôi nghĩ: nói/làm được một cái gì đấy mới là rất khó. Tất nhiên cái mới nó là tương đối, cái mới đối với người này có thể đã cũ đối với người khác. Đưa được cái mới đối với một nhóm nhỏ dễ hơn là nhóm lớn, đưa lại một điều gì mới cho một dân tộc dễ hơn là tìm một cái mới cho toàn thế giới … Trong khoa học thì rõ ràng là từ „mới“ là từ quan trọng nhất không thể bàn cãi.
Nếu dựa trên tiêu chí như thế thì những người hay được nhắc trên diễn đàn talawas mấy tháng nay tôi sẽ tự chia vào những nhóm rất khác nhau:
Tôi rất kính trọng ông Nguyễn Xuân Tụ (từ hồi ông viết „Dắt tay nhau đi dưới những tấm biển chỉ đường trí tuệ“), nhưng rất khó dành sự kính trọng tương tự, thậm chí kém thêm một chút với những người như cha Lý hay cô Lê Thị Công Nhân.
Tôi có thể chia sẻ niềm tự hào của ông Phan Nhiên Hạo với bà Dương Nguyệt Ánh, nhưng rất tiếc là không thể chia sẻ với ông về ông Lương Xuân Việt.
Đọc báo Người Việt, tôi tìm những bài bình luận của ông Ngô Xuân Dụng – nhất là những bài phân tích về kinh tế và những bài nói về giá trị Á-Đông – nhưng tôi trách xa những bài của bà Trần Khải Thanh Thủy.
Trên diễn đàn này thì tôi thích đọc nhất là những bài của ông Đỗ Kh. và ông Trần Văn Tích, dù hai ông có lẽ có chính kiến hoàn toàn khác biệt nhau.
Về sự „lương thiện“, tôi cho rằng ông Trịnh Hữu Tuệ đã không lương thiện khi phê phán ông Dũng: „Họ thỏa mãn với những comments tủn mủn kiểu hàng nước, đặt bên cạnh những mẩu tin lấy từ CAND“. Tôi tin rằng ai cũng biết báo CAND các loại là báo lá cải, chuyên đưa những tin hình sự kiểu „hiếp dân“, „giết người“ để thu hút độc giả giới bình dân và nếu ai chưa đọc ông Dũng sẽ hiểu nhầm là ông Dũng chuyên đăng những tin như thế.
Tôi lại đặt vấn đề khác với ông Tuệ: ai cũng biết là báo CAND thường không ra gì, ông Dũng chỉ ra rằng (đến như) báo CAND cũng có những bài đáng đọc. Tức là ông ấy chỉ ra được hai điểm: „mới“ (ít ra là đúng với tôi) và không có thành kiến. Cả hai đều là những đặc tính quan trọng.
Không thể không nói rằng sự hiểu biết chính trị của THT quá nông cạn. Một nô lệ khi ý thức là “một công dân tự do” thì tinh thần của hắn không còn là nô lệ nữa. Biết điều đó rồi thì chỉ có khùng mới không tính tới điều kiện khi tố cáo tình trạng nô lệ. Quan trọng hơn không phải là nói mà là làm sao để chấm dứt tình trạng nô lệ. Ai có ngon thì cứ chửi vào mặt lãnh chúa để thức tỉnh người khác nhưng nếu coi đó là mới là “nói lên sự thật” thì đó là hành vi tập tễnh làm độc tài của một anh đang tập tễnh làm trí thức “dân chủ”.
Nói chuyện chính trị trong (và với) chế độ cộng sản mà lên gân với cái giọng đó thì chẳng khác gì một đứa con nít vung vẩy một thứ đồ chơi vừa nhặt được đem ra chỗ bạn bè. Tổng thống Bush, Tổng thống Clinton hồi qua Việt Nam đã nói gì? Ở xứ sở này, tự do dân chủ đâu phải là thứ có thể đem ra rao giảng, buôn bán, dễ dàng, không cần tính đến hậu quả và tác dụng. Hò hét dân chủ xong rồi đi tù thì oai thật nhưng ở tù chưa chi đã khai ráo thì còn oai không?
Câu dẫn của THT về Victor Klemperer không chứng tỏ gì hơn là cái đầu óc của ông giáo sư gốc Do Thái này chỉ là đầu óc phát xít giả trang, một kiểu người của Đảng Nazi mang mặt nạ. Trịnh Hữu Tuệ đang đứng ở đâu trên mặt đất này mà ăn nói vung vít như vậy. Ở Đức hay ở Mỹ? Thử về Việt Nam xem! Ở đây bất cứ ai biết quan tâm đến chính trị đều biết việc đấu tranh đòi dân chủ khác xa với chuyện làm anh hùng rơm, chuyện hò hét để loè mấy kẻ nông nổi.
Có người có khi thì nâng cao trí thức lên để sử dụng.
Có người có lúc xì nẹt đe dọa trí thức để sai bảo lợi dụng.
Dân thường thì mãi mãi luôn luôn trông đợi trí thức làm cho đời dân bớt khổ.
Chỉ tội nghiệp mấy nhà trí thức lo đứng lo ngồi tìm chỗ đứng thích hợp trong lòng xã hội để đóng góp hữu ích cho nhân quần trong khi lòng vẫn than thầm:
Kiếp sau xin chớ làm người trí thức
Làm cây thông đứng giữa trời nhìn đời phát… tức
Bây giờ tôi mới hiểu được tâm sự Uy Viễn Tướng Công khi cất công dùi mài kinh sử hết lòng giúp đời lên voi xuống chó trong một xã hội trầm luân… Còn hoàn cảnh nhiều nhà trí thức vô danh hay hữu danh khác nữa trong Việt sử như Nguyễn Trường Tộ, La Sơn Phu Tử, Nguyễn Du, Nguyễn Bỉnh Khiêm… Ai tội? Ai công? Ai hèn? Ai đảm lược? Sao ta cứ mãi so sánh trí thức Việt với trí thức Tây hay Ấn khi sự khác biệt về kinh tế, văn hóa, xã hội, tôn giáo, chính trị của Việt quá lớn khi đem so với nước người. Nhà nước cộng sản thất bại khi muốn trí thức Việt tiến lên dưới ngọn cờ vinh quang của Bác và Đảng theo gương của các trí thức Nga Tàu, không lẽ bây giờ mình lại muốn trí thức Việt theo đuôi các danh nhân Mỹ, Ấn, Anh?
Bác Trịnh Hữu Tuệ,
Một nô lệ vô học chỉ có thể hái bông. Một nô lệ biết đọc wiki có thể bắt nạt được một vài nô lệ khác. Một nô lệ có học như Condoleeza Rice có thể giết hại hàng trăm ngàn người.
Việc bác nói như thế về một người như Condoleeza Rice cũng nói lên khá nhiều rồi.
Những trí thức này nhìn Martin Luther King bằng con mắt ái ngại và nhìn Condoleeza Rice bằng con mắt thèm thuồng.
Theo tôi, Condoleeza Rice là vĩ nhân, và đúng là tôi rất thèm thuồng là người Việt có được những người như Condoleeza Rice, nhưng theo tôi Martin Luther King còn là vĩ nhân hơn nữa và tôi cũng thèm thuồng là người Việt có được những người như Martin Luther King không kém.
Điều tôi ái ngại là người ta lạm dụng Martin Luther King để witch hunt, đả kích người khác.
Thí dụ như giả sử có một giáo sư kinh tế không trực diện đả kích chế độ kỳ thị nhưng cố gắng đem kiến thức kinh tế học tới người da đen, thì Martin Luther King có viết một bài về ông ấy dưới tựa đề “Về sự im lặng” như bài này (http://www.talawas.org/?p=7848) không?
Nói đến đây, tôi lại nhớ đến một câu trong nhật ký của Victor Klemperer – một giáo sư gốc Do Thái sống trong nước Đức Quốc xã. Ông nói về các đồng nghiệp chấp nhận đi theo phục vụ chính quyền phát-xít như sau.[1]
“Nếu có ngày tình thế thay đổi và số phận những kẻ thua trận nằm trong tay tôi, tôi sẽ tha thứ đám dân thường. Thậm chí, tôi sẽ tha thứ một số lãnh đạo – họ có lẽ cũng chỉ là những kẻ thật lòng và không biết mình làm gì. Nhưng tôi sẽ treo cổ hết các trí thức, và tôi sẽ treo các giáo sư cao hơn những tên khác một mét; tôi sẽ để chúng trên cột đèn chừng nào vệ sinh còn cho phép.”
Sự phẫn nộ của Klemperer, theo tôi, là hoàn toàn chính đáng.
Gandhi không nói treo cổ những trí thức Ấn Độ làm việc cho chính quyền thuộc địa Anh lên cột đèn.
Martin Luther King không nói treo cổ những trí thức làm việc cho chính quyền thành phố Birmingham lên cột đèn.
Dalai Lama cũng không nói…
Aung Sang Suu Kyi cũng không nói…
Những vĩ nhân trên, họ vừa thật sự dũng cảm cho lý tưởng của họ, họ vừa nhân bản, bao dung.
Như các bài viết trước, đầy nhiệt tình và trong sáng, tác giả Trịnh Hữu Tuệ cũng đã thuyết phục được tôi với bài này. Tuy nhiên, anh Tuệ viết: “Có người nói tôi quá đề cao giới trí thức khi tôi bảo họ có nhiệm vụ nói sự thật.” Tôi e rằng người đó nói đúng. Bởi vì người “trí thức” mà anh nói, họ có còn là trí thức nữa hay không (trí thức theo nghĩa là “bộ phận độc lập về trí tuệ của xã hội”) ?
Tôi nghĩ nhiều (ex) trí thức đã (tự) đánh mất sự độc lập về trí tuệ, mất do lựa chọn hay do trao đổi, hay do bị tước đoạt, do đó họ không còn là trí thức. Nếu không còn là trí thức, hay chỉ là ngụy trí thức, trí thức cái vỏ, thì mình nói bằng tiếng “lương tâm” với họ sẽ trở thành vô nghĩa. Họ không còn “tần số” chung với người trí thức.
Bravo! Tuệ