Bài mới nhất trên talawas của tác giả Phan Huyền Thư có cái đầu đề làm ai cũng phải tò mò: „Tiếng Việt có phải chữ Quốc ngữ không?“ Câu hỏi này nếu cứ xét theo nghĩa đen thì hoàn toàn vô nghĩa. Không ai hỏi âm nhạc có phải là năm dòng kẻ cùng với những chấm đen chấm trắng không. Vậy nên ta tò mò, vì đoán chắc tác giả có ẩn ý gì, hoặc sẽ đưa ra một cách nhìn mới về ngôn ngữ; ngôn ngữ là sản phẩm của hệ thống ký tự chẳng hạn, hoặc ngôn ngữ và ký tự là hai mặt của một đồng xu, hay cái gì đó đại loại như vậy. Đọc tiếp mấy dòng đầu lại càng hồi hộp, vì Phan Huyền Thư còn đưa ra một câu hỏi nữa là „tiếng Việt có được la-tinh hóa triệt để hay không.“ Một lần nữa, câu hỏi này xét theo nghĩa bình thường thì khá là điên rồ, vì câu trả lời tất nhiên phải là một từ „không“ rõ ràng và dứt khoát. Có muốn hiểu la-tinh hóa kiểu gì đi chăng nữa thì cũng phải lắc đầu, vì từ vựng tiếng Việt, ngoài mấy từ như xích-lô hay săng-đan, hoàn toàn không cho thấy một chút ảnh hưởng gì của tiếng La-tinh cả. Cú pháp và ngữ âm thì lại càng khỏi phải nói. Nói chung là ta bắt buộc phải đoán rằng tác giả sẽ đưa ra một tư tưởng độc đáo, một cách định nghĩa tiếng Việt mới lạ nào đó.

Nhưng sự thật thì lại không phải như vậy. Trong bài này, tác giả giới thiệu tóm tắt lịch sử ngôn ngữ của nước Việt Nam. Bài viết mạch lạc, rõ ràng và người đọc cảm thấy học được nhiều thông tin bổ ích. Nhưng trong suốt cả bài, tác giả luôn dùng khái niệm tiếng Việt với cái nghĩa thông thường nhất, tức là những gì người Việt Nam nói. Hơn nữa, tác giả luôn luôn phân biệt giữa tiếng nói và chữ viết. Điều này không có gì lạ, vì Phan Huyền Thư đã từng là sinh viên Văn khoa, đã từng học qua giáo trình Ðại học của Khoa ngôn ngữ Trường Ðại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, và bất cứ ai có kiến thức sơ đẳng nhất về ngôn ngữ, thậm chí bất cứ ai bỏ công suy nghĩ trong hai giây, cũng phải nhận ra rằng việc người Nga dùng ký tự giống với ký tự Hy lạp và người Ý thì không hoàn toàn không có nghĩa là tiếng Nga gần với tiếng Hy lạp, hay tiếng Nga bị Hy lạp hóa, hơn tiếng Ý; hay việc ký tự Nhật giống ký tự Trung Quốc hơn ký tự Triều Tiên không có nghĩa tiếng Nhật bị Trung Quốc hóa hay gần tiếng Trung hơn tiếng Triều Tiên. Nói tóm lại, tiếng nói và chữ viết là hai thứ cần phải được phân biệt rõ ràng. Tất nhiên cái này có thể có ảnh hưởng đến cái kia, nhưng điều quan trọng là chúng là hai thứ khác nhau! Một tiếng nói, về nguyên tắc, có thể được ghi lại bằng nhiều loại chữ viết, và ngược lại, một loại chữ viết có thể được dùng để ghi lại nhiều tiếng nói. Phan Huyền Thư rõ ràng là có hiểu điều này.

Vậy Phan Huyền Thư trả lời hai câu hỏi trên ra sao. Đối với câu hỏi tiếng Việt có được la-tinh hóa triệt để hay không, chị nói như sau:

Theo tôi hiểu thì câu trả lời của Phan Huyền Thư là có, tức là tiếng Việt có được la-tinh hóa triệt để. Tôi hoàn toàn không hiểu tại sao chị lại nói như vậy. Việc người Việt dùng ký tự la-tinh và giải quyết được một số vấn đề một cách thuận lợi – ví dụ như trong phong trào bình dân học vụ – hoàn toàn không có nghĩa là tiếng Việt bị “la-tinh hóa triệt để”, nếu hiểu khái niệm tiếng Việt theo cách dùng của Phan Huyền Thư, tức là theo nghĩa bình thường nhất, và hiểu la-tinh hóa cũng theo nghĩa bình thường nhất.

Còn đối với câu hỏi kia, Phan Huyền Thư kết luận:

Thú thật là tôi chịu không thể biết Phan Huyền Thư muốn nói có hay không ở đây. Tôi không thể biết tiếng Việt có phải chữ Quốc Ngữ không sau khi đi ngược lại lịch sử phát triển của tiếng Việt. Rất mong Phan Huyền Thư sẽ làm sáng tỏ thêm ý của chị cho người đọc hiểu.

© 2004 talawas