0. Phân bua

Thưa chú Thảo Hảo, cháu là một sinh viên đang du học tại Đức, chỉ mỗi việc học nên cháu hơi bị nhàn rỗi, thỉnh thoảng cháu cũng vào Talawas nghe lỏm chuyện người lớn. Hôm nay đọc được bài “Món nợ của ngành giáo dục” của chú cháu thấy cũng quan tâm và muốn ngỏ vài lời, gọi là ý kiến của một người nhận sự giáo dục trình lên người ban sự giáo dục. Ngôn từ có gì cách biệt xin chú rộng lượng bỏ qua, đấy là món nợ của ngành giáo dục chứ không phải lỗi của cháu.

1. “Tình Nghĩa Giáo Khoa Thư”

Câu chuyện mà chú Thảo Hảo tóm tắt quả là cảm động, và chú dùng nó để đưa ra một “mẫu mực” cho “ngành giáo dục” để rồi chỉ ra rằng giáo dục ngày nay mang một món nợ là không tạo được những tình cảm như vậy. Theo cháu thì cách dẫn nhập này mang kèm theo nó một tư tưởng cổ hủ cần được “cải cách” gấp, nó lãng mạn tình cảm một cách cực kỳ củ chuối. Chỉ cần nói học chung một bộ sách giáo khoa là người ta không nỡ đòi nợ nữa, cũng tương tự như chỉ cần nói là người cùng làng, người già hơn, cùng họ hàng, con của bạn .v.v. là người ta không nỡ, ngại, nể, nhắm mắt làm ngơ… Có thể cái này được coi là “nhân nghĩa”, nhưng cháu thì thấy nó chỉ là một sự nhập nhằng, không phân minh công và tư, trách nhiệm và tình cảm. Đây là một thứ mà giáo dục cần xoá bỏ. Tình cảm không nhất thiết phải là thứ lúc nào cũng lồ lộ trên mặt mọi thứ.

2. “Trẻ Con Đái Dầm”

Tất nhiên nội dung giáo dục phải phù hợp. Nhưng sự phù hợp chỉ có thể đánh giá qua thứ tự nội dung của cả chương trình. Lấy một câu riêng biệt rồi đánh giá theo mức thang khó dễ chủ quan là một việc mơ hồ. Phép nhân khó cho cả người lớn chưa từng học toán, nhưng dễ cho trẻ con lớp 3 trước đó đã được dạy những thứ cơ bản cần thiết. Cái ví dụ về “giao tiếp” của chú Thảo Hảo cháu thấy không có cơ sở gì để nói trẻ con không thể tiếp thu được. Đương nhiên nó có thể diễn đạt nôm na hơn, nhưng đấy có phải là mục đích của “Ngữ Văn”? Cháu chỉ thấy ngày xưa bọn cháu cũng được học rất nhiều những “Dắt trâu ra đồng cho nó ăn cỏ”, và đến bây giờ phải trình bày một vấn đề cho nó khoa học, gãy gọn thì vẫn quen nôm na như kể chuyện làng em, nghe trẻ con Tây chúng nó “diễn thuyết” còn mắt tròn mắt dẹt.

Cháu nhìn thấy một món nợ lớn hơn của giáo dục (ngoài xã hội chứ không phải trong nhà trường). Khi trẻ con Việt Nam hỏi người lớn “trẻ con ở đâu mà chui ra” thì thường nhận được câu trả lời như “Trẻ con đái dầm, biết gì mà hỏi!” hoặc một lời giải thích nào đó rất “phản động vật học”. Đấy là một cách “giáo dục” tồi tệ, một sự coi thường trẻ con, một thái độ độc đoán và tinh tướng của người lớn. Giáo dục cần truyền đạt kiến thức, kiến thức cần chính xác và trung thực. Có thể nó sẽ được trẻ con hiểu một cách hời hợt, nhưng sự hiểu cũng lớn lên với thời gian cùng trẻ con vậy, quan trọng là đúng hướng và chỉ cần hằn sâu hơn chứ không phải xoá cái cũ nhập cái mới.

3. “Sợi Dây Xuyên Thế Hệ”

Chú Thảo Hảo cho rằng “chất giáo khoa” phải “mẫu mực” “xuyên thời gian” , nhưng chú không thấy rằng cái “mẫu mực” của nhiều bộ môn chính là cái tính thời sự hay tốc độ phát triển nhanh chóng của nó. Sách giáo khoa vì vậy cần được cập nhật thường xuyên (vâng, cập nhật, xin chú đừng “nâng quan điểm” thành “cải cách giáo khoa”). Chỉ “những giá trị không cũ với thời gian” thì hoàn toàn không đủ.

Xã hội, kiến thức, bản thân vạn vật và sự nhận thức về nó thay đổi và phát triển không ngừng. Sự khác nhau giữa các thế hệ trong khả năng, tư duy hay nhận thức là một điều hoàn toàn bình thường. Chính vì có sự khác nhau mà một sợi dây liên kết mới có ý nghĩa. Giáo dục phải trang bị cho trẻ con khả năng để kế thừa cái cũ và hướng tới cái mới, phải tạo ra chứ không phải xoá đi những khác biệt (tiến bộ) của thế hệ tương lai. Chuyện bố mẹ đọc sách lớp 6 của con không hiểu không có gì ghê gớm cả, ngày xưa làm gì có những cái như Tin học, bây giờ lớp 6 chúng nó đã biết tán gái trong internet. Thay vì chửi con “bố láo, trứng đòi khôn hơn vịt à!”, thì dạy cho chúng hiểu rằng “vịt không có nghĩa là dốt”, rằng bố mẹ dạy con nhiều thứ khác còn những thứ kia đã có cô giáo con, có lẽ tốt hơn. Sợi dây liên kết sẽ hiện ra để người ta có thể giữ gìn, bảo dưỡng nếu như người ta có khả năng cởi mở, thừa nhận những cái khác nhau giữa các thế hệ. Còn khi bảo thủ, độc đoán, tránh né không nhìn rõ vào sự việc người ta thường cấm hay cắt mò lung tung, vô tình cắt luôn cả sợi dây liên kết.

© Talawas 2002