Trong bài viết của Phan Huy Đáng nhan đề “Phạm Xuân Nguyên hay là một mớ kiến thức hỗn độn chắp vá” tôi thấy cần nói lại mấy luận điểm của tác giả, bởi tác giả cho rằng “đã đến lúc chúng ta nghiêm túc…”.

1. Câu “Nên hướng trọng tâm cuộc tranh luận vào văn học Làm thế nào để chúng ta có những tác phẩm sáng giá hơn” là không ổn. Không nên có cuộc tranh luận như thế, bởi vì chẳng thể gặt hái những tác phẩm sáng giá hơn nhờ vào các cuộc tranh luận. Một tác phẩm văn học sáng giá không thể sinh ra dễ dàng như thế, và trên thực tế chúng chưa bao giờ xuất hiện từ các cuộc tranh luận mang tính định hướng. Không ai, dù là lực lượng phê bình hùng hậu nhất, những nhà bác học quảng đại và nhân hậu nhất, lại có thể sản xuất ra các tác phẩm văn học chất lượng cao. Huống hồ các cuộc tranh luận.

   Không phỉ báng các cuộc tranh luận mang tính định hướng cho văn học, nhưng cũng đừng nên nghiêm trọng hoá nó.
   
   Một tác phẩm thật sự, hình thù của nó ư? ngay cả cha đẻ của nó là tác giả cũng chưa biết và không biết, thì sao những người khác lại biết rõ như thế? Một khi tất cả đã mường tượng ra, một cách nghiêm túc và khoa học, về một tác phẩm chưa ra đời, một giai đoạn văn học sắp tới, thì điều đó cũng có nghĩa là nó nên đừng bao giờ ra đời nữa. Chúng ta không cần loại tác phẩm được biết trước.
   

2. “Trong số các nhà văn trẻ hiện nay, nhiều người sẵn có tiềm năng. Làm thế nào để tiếp tay cho họ?” Thật ra, nếu đã là một nhà văn, không kể trẻ hay già (tính theo tuổi đời), nếu làm việc nghiêm túc và là người có triển vọng thì không cần thiết ai phải tiếp tay tiếp sức. Nhà văn thực sự thì không cần ai rải đệm mút cho công việc sáng tác cả. Những tác giả thật sự thì không cần bất kỳ một sự giúp đỡ nào, cả vật chất lẫn tinh thần.
   
3. “Kiến thức hỗn độn, chắp vá“. Đây là một chuyện rất tế nhị. Ai là người mà chúng ta dám chắc rằng không có “kiến thức hỗn độn, chắp vá”? Hơn nữa, nhận thức của con người là một quá trình. Hôm nay PXN hay một ai đó là chủ nhân của kho “kiến thức hỗn độn, chắp vá”, nhưng ngày mai anh ta có thể làm một điều gì đó không bị coi là “hỗn độn, chắp vá”. Vì vậy, khuyên PXN “giải nghề phê bình” khi anh ta còn sống là một việc không nên làm. Con người có quyền được làm việc, kể cả với cái “kiến thức hỗn độn, chắp vá”.
   
   Chỉ cái chết mới có quyền chấm dứt quá trình khám phá, sai và đúng, cũ và mới, thất bại (đương nhiên là chủ đạo) mà thôi.

Việt Nam 03.2003