Có bao giờ bạn bị cha mẹ, anh chị, hay thầy cô giáo phạt quì gối vì bạn đã phạm một lỗi lầm nào đó? Nếu có thì bạn có nhớ lần cuối cùng là lúc nào không? Bạn có nhớ rằng mình đã nghĩ những gì khi đang thi hành án phạt ấy không? Ngoài những người kể trên, bạn có bao giờ bị một người xa lạ nào khác phạt quì?

Tôi hỏi bạn về hình phạt quì gối như vậy vì tò mò muốn hiểu những hiệu ứng về mặt tâm lý trong thời gian bị phạt và thời gian sau đó của bạn. Riêng tôi, tôi có vài kinh nghiệm cá nhân về việc này. Ngoài ba mẹ, tôi có vài lần bị cô (thầy) giáo phạt quì trong khi đi học, nhưng chỉ là những lần bị phạt quì cả lớp ở bậc tiểu học. Hay khi tôi học võ bị võ sư phạt quì để dạy đức nhẫn và đức khiêm. Trong mọi trường hợp tôi nhớ rằng mình đều có lỗi, đáng bị phạt, ít khi bị oan. Và khi phải quì một mình, tôi luôn úp mặt vào tường, không phải đối diện với ai, không phải trở thành mục tiêu chính cho những ánh mắt thương hại, hay dè bỉu, chế nhạo. Tuy thế tôi vẫn không đồng ý với hình phạt này. Tôi nghĩ, bắt kẻ khác quì trước mình hoặc trước đám đông là một trong những hình phạt tệ hại nhất. Vì ngoài hiệu ứng về mặt vật lý (làm đau mỏi), nó còn có hiệu ứng về mặt tâm lý rất trầm trọng (làm con người cảm thấy mình nhu nhược và hèn mọn trước kẻ khác). Hình phạt này có vẻ như để cố ý triệt hạ, để khuất phục hay cố ý làm thương tổn cái “tôi”, cái bản ngã hơn là có tác động răn dạy, nhất là khi thực hiện nó giữa một đám đông. Và khi áp dụng với một đứa bé thì chắc hẳn sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển về nhân cách của một con người.

Sáng nay đọc báo Tuổi Trẻ ra ngày 20-12-2004, trang 2 có mẩu tin: Hà Tĩnh: Kỷ luật giám đốc Sở Văn hóa-thông tin do tác giả Vũ Toàn viết. Mẩu tin cho biết Tỉnh ủy Hà Tĩnh ra quyết định cảnh cáo đối với ông Nguyễn Ðình Ðạt – giám đốc Sở Văn hóa-thông tin vì các lý do: ông đã khai man tuổi để chuyển từ tiêu chuẩn làm huy chương kháng chiến hạng nhì lên huân chương kháng chiến hạng ba, và ông đã buông lỏng quản lý kinh tế làm thất thoát gần 500 triệu đồng trong một số dự án kinh tế ở huyện. Những chi tiết đó không làm cho tôi cảm thấy khó chịu, bức xúc bằng chi tiết “…Ông Ðạt còn bị dư luận lên án khi để giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh làm nhục em bé đánh giày, bắt phải quì trước mặt suốt buổi nhậu vì cho rằng em này đã làm rách mũ giày ông Ðạt…” (trích nguyên văn)

Ðọc đoạn văn ấy vài lần, tôi cố hình dung các chi tiết đã xảy ra như thế này:

• Ðây là một bữa nhậu trong một nhà hàng, quán nhậu nào đó. Thường thì một bữa nhậu có trên hai người, có khi có cả hàng chục người. Và thường kéo dài trên 1 giờ, có khi 3 hay 4 giờ không chừng. Trong bữa nhậu đó có 2 ông giám đốc, một người là ông Ðạt chức danh là giám đốc Sở Văn hóa-thông tin, và người thứ 2 là ông X. giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh (nhà báo Vũ Toàn không nêu tên ông này là gì nên tôi tạm gọi là ông X.)
• Em bé đánh giày (vì gọi là em bé nên tôi nghĩ rằng có lẽ em trên 10 tuổi và dưới 15 tuổi, thể hình nhỏ bé) đến xin được đánh giày và ông giám đốc Ðạt đồng ý cho em đánh trong lúc ông ngồi nhậu. Em đánh xong đôi giày, giao lại cho khách thì bị phát hiện đã làm hư rách (mũ?) giày.
• Ông X. liền bắt em quỳ xuống trước mặt mọi người để đền tội vì em không có khả năng bồi thường thiệt hại cho đôi giày (đắt tiền?) của ông Ðạt.
• Giữa một đám đông người lớn như vậy, em bé không thể có khả năng tranh biện hay lý giải để bào chữa tội lỗi do mình gây ra. Nó quì đó chịu đựng hàng trăm ánh mắt trong một thời gian không ngắn, suốt buổi nhậu. Nếu bạn là nó, bạn sẽ nghĩ gì? Bạn ăn năn hối hận vì lỗi lầm của mình hay căm hận những con người thiếu lòng nhân ái, khắt khe và ác độc đang ngồi cụng ly trên bàn nhậu kia. Có thấy mình biến thành một “món mồi” cho các thành viên trên bàn nhậu có chuyện để nói, để cho bữa nhậu thêm phần hào hứng? Có thấy mình giống một con vật thảm hại bị trưng bày ra để các ánh mắt sắc nhọn như các mũi giáo đâm xóc vào tâm hồn?
• Trừ hai nhân vật chính là hai ông giám đốc, những người còn lại trong nhà hàng đó có một ai có ý kiến gì không? Mọi người có nhận thấy đây là một hình phạt quá đáng, bất nhẫn (lẽ ra chỉ đáng kỷ luật cảnh cáo như hình phạt dành cho ông Ðạt lúc này) nhưng im lặng thỏa hiệp một cách hèn nhát. Hay đây là một hình phạt xứng đáng cho tội làm hỏng giày của ông giám đốc, phải phạt như thế (hoặc hơn thế) một lần cho chừa thói tật phục vụ (nhân dân?) mà thiếu trách nhiệm để xảy ra tổn hại cho xã hội?
• Sau hôm đó em bé có còn tin yêu vào những gì tốt đẹp như lòng nhân ái, lòng độ lượng… của con người nữa không? Nó sẽ quên chuyện này như một tai nạn nghề nghiệp, một rủi ro có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong cuộc mưu sinh hàng ngày? Hay sẽ là một vết thương tâm lý chẳng thể lành? Có phải đây là một bài học để nó vin vào mà hành xử với đồng loại khi có thể?

Tôi không thể trả lời hết những câu hỏi này. Những câu hỏi liên đới đến những người chăm sóc về VĂN HÓA cho tất cả nhân dân trong một tỉnh (Hà Tĩnh có bao nhiêu nhân khẩu, 1 triệu chăng?). Nhưng trên đường đi làm sáng nay tôi vừa đọc được một câu khẩu hiệu có tính nhân quả của nhà Phật mà tôi xin mượn để làm tựa cho bài viết này: TRẺ EM HÔM NAY, THẾ GIỚI NGÀY MAI để chia sẻ cùng bạn đọc.