I. Đáp lời Võ Tấn Phong

1. Võ Tấn Phong: Trước khi “thoải mái” thì phải hiểu đúng ý bài viết: Europe is trapped by complacency and an all too human desire for oblivious contentment,…Nghĩa là, Châu Âu phải “bâng khuâng đứng giữa hai dòng nước”, bên này: sự tự mãn, bên kia: ước muốn rất đỗi là người là thỏa mãn trong lãng quên. Nghĩa là, Châu Âu khổ trong thế tiến thoái lưỡng nan, chọn cái nào cũng khổ… Hiểu theo cách của anh “một độc giả” thì cả hai cái hè nhau làm khổ Châu Âu. Không đúng.

   Phúc đáp: Tôi sợ cách hiểu của VTP không đúng, vì nếu “bâng khuâng giữa hai dòng nước” thì tác giả sẽ dùng cụm từ “trapped between”, hoặc một cụm từ tương đương.

   Glucksmann cảm thấy trách nhiệm của Âu Châu, do tự mãn về những thành quả của thời kỳ Soi Sáng mà để xẩy ra vụ Lò Thiêu, nhưng ông cũng “châm chước” cho người Âu Châu, cũng chỉ là con người mà thôi, cho nên ai cũng muốn quên đi, muốn nhìn tới chứ không muốn nhìn lui…

2. Võ Tấn Phong:… his helps ensure the success of the nihilistic terror and extremist ideology exemplified by al-Qaida and Saddam Hussein. Nghĩa là, như tôi đã dịch. Nghĩa là, hai thứ riêng biệt: … khủng bố mang tính hư vô chủ nghĩa và (một thứ khác là) ý thức hệ cực đoan…Hiểu theo cách của anh “một độc giả”: khủng bố đi dưới bảng dẫn đường của hư vô và cực đoan, là sai, cả hình ảnh lẫn ý tứ. Hình ảnh sai: khủng bố không tuân theo luật giao thông, không sợ cảnh sát, không có luật đi đường, chỉ theo một cái luật rừng: không có luật gì hết, bỏ bom hai tòa nhà chọc trời không cần giấy phép. Ý tứ sai: cách hiểu của anh không phân biệt hai thứ, mà gộp chung làm một thứ thuộc về khủng bố.

   Phúc đáp: Đoạn này thì đúng là tôi đã dịch sai. Khi đọc lại, đã tính sửa, nhưng không biết nghĩ sao, lại để nguyên, nhờ vậy mà được đọc thêm những lời nhã nhặn của VTP. Cám ơn.

3. Võ Tấn Phong: …worse than war…”kinh khủng”, “tồi tệ”, “khốn khiếp”, “tệ hại”, “khủng khiếp”, “thê thảm”… đều có chỗ đứng ngang nhau.

   Phúc đáp: Từ worse này, nó đi với từ tự mãn trên, và liên quan tới Lò Thiêu, vẫn theo tôi. Thành thử, đây là vấn đề liên quan tới cái gốc, cái tính người của nhân loại, của con người. Theo nghĩa đó, chiến tranh, tuy worse, nhưng còn có thể biện minh được, lò thiêu, diệt chủng tồi tệ hơn chiến tranh, và không thể biện minh được (nói không được, unspeakable, như thuật ngữ thường được sử sụng khi nói về nó).

   Trân trọng

   Một độc giả

II. Đáp lời một độc giả

Bạn “một độc giả” thân mến,

Xin cảm ơn bạn theo dõi và có lời phúc đáp. Khi tôi trả lời lần trước, lại xưng “một độc giả” là anh, thế là tôi đã chủ quan cho rằng bạn là giống đực.Vì vậy để sửa sai, tôi xưng là bạn nhé.

1. Đúng như bạn “một độc giả” nói: cách hiểu của Võ Tấn Phong tôi sai bét. Đúng ra: Châu Âu bị kẹt bởi sự tự mãn và…. Nhưng bạn “một độc giả” cũng thấy là cách hiểu của VTP tôi sai, chứ bản dịch của tôi thì không sai tí nào. Tới đây mới thấy cái lợi của việc dịch “sát và đúng”: dịch giả (như tôi) hiểu bậy hiểu bạ, bản dịch vẫn không sai. Bạn có đề nghị cách dịch “thoải mái” là:

   Âu Châu khốn khổ về sự tự mãn của nó, ngoài ra, còn vì cái uớc muốn rất ư là con người, là “hãy cố quên đi mà sướng”!

   Ở đây bạn “một độc giả” thêm vào vài từ như “khốn khổ”, “ngoài ra”, “sướng” không có trong bản gốc, hình như hơi bị không ổn. Bởi vì khi Âu Châu tự mãn và mong muốn lãng quên, nó có khốn khổ gì đâu. Những từ bạn thêm vào là suy nghĩ chủ quan của bạn.

   Tiếp theo bạn cũng lý luận:

   … nhưng ông cũng “châm chước” cho người Âu Châu, cũng chỉ là con người mà thôi, cho nên ai cũng muốn quên đi, muốn nhìn tới chứ không muốn nhìn lui…

   Thế là bạn lại chủ quan. Vì nếu đọc tiếp cả bài, bạn “một độc giả” sẽ thấy ông Glucksmann không hề “châm chước” cho Âu Châu tí tẹo nào.

2. Ở đây bạn đã nhận là sai, lẽ ra tôi không phải phúc đáp. Nhưng thấy bạn “một độc giả” “hiểu lầm” rằng tôi đã “nhã nhặn”, đành xin có vài lời. Quả thật tôi rất dị ứng và căm ghét sâu sắc cách dịch/tạm dịch/phỏng dịch/phóng tác mập mờ, cẩu thả, lười nhác, và “thoải mái” theo chủ quan của dịch/tác giả. Như tôi đã chỉ ra, cách dịch “thoải mái” của bạn đã làm sai cả hai câu gốc.
3. Tôi không hiểu hết ý bạn ở đây, nhưng xin giải thích vì sao tôi dùng “kinh khủng”.

   … – but genocide is worse than war.

   Ta có thể chắc chắn nó có ý như thế này:

   … – (war is bad,) but genocide is worse than war.

   Ở đây bad (và dạng so sánh hơn là worse) liên quan đến war – chiến tranh (chứ không phải Lò Thiêu hay tự mãn như bạn đã suy đoán), có thể thay bằng những từ xấu xa để chỉ chiến tranh. Nhưng tôi thấy “tồi tệ”, “xấu xa”, “khốn kiếp”, “tệ hại” không diễn tả hết cái khủng khiếp và man rợ của chiến tranh, tôi dùng “kinh khủng” vậy.

Thân ái.

Võ Tấn Phong

© 2003 talawas