Câu hỏi của anh, “chúng ta có thể dùng chữ ấn tượng như vậy hay không”, tất nhiên phải được trả lời bằng một chữ “có” rõ ràng và dứt khoát, vì “chúng ta”, mà theo tôi hiểu là ý anh muốn nói cộng đồng những người dùng tiếng Việt, đã và đang dùng chữ ấn tượng “như vậy” rồi, trong nhà, ngoài phố, và cả trên “các phương tiện truyền thông”, như anh nói.

Ta có thể hiểu câu hỏi anh muốn đặt ra là có nên dùng chữ ấn tượng như vậy không? Câu hỏi này cũng giống như “có nên hút thuốc không”, với sự khác biệt duy nhất là trong trường hợp hút thuốc, chúng ta có thể đo đạc và chứng minh tác hại của thuốc lá cho cả người hút thuốc lẫn người phải ngửi khói thuốc, còn trong trường hợp cách dùng chữ ấn tượng thì có lẽ là thiệt hại duy nhất chỉ là một số người có thể cảm thấy “có vẻ trái khoáy và không cần thiết”. Có nên nói rằng nếu có một số người thấy việc X là “có vẻ trái khoáy và không cần thiết” thì chúng ta không nên làm X không? Tôi nghĩ câu trả lời hiển nhiên phái là: không, vì có rất nhiều người coi rất nhiều thứ là “trái khoáy và không cần thiết”, và nếu chúng ta chiều ý họ thì chắc việc gì cũng là không nên làm cả.

Tôi đoán rằng câu hỏi của anh thực ra chỉ đơn giản là dùng chữ ấn tượng như vậy có phải là “tiếng Việt” không. Câu hỏi này không trả lời được, vì cái ta gọi là tiếng Việt thay đổi theo từng thời, thậm chí theo từng người. Đọc Vũ Trọng Phụng chúng ta có thể thấy là ông dùng một thứ tiếng Việt khác với tiếng Việt của báo Tiền Phong năm 2004, và có rất nhiều câu của ông có thể làm chúng ta cảm thấy “trái khoáy”. Hay có những giáo sư ngôn ngữ học hiện nay cho rằng một câu như “em được yêu bởi anh” không thể chấp nhận được, tuyên bố đơn giản và thẳng thừng là chúng không phải ngữ pháp tiếng Việt – mà theo tôi hiểu thì chỉ là vì chúng quá giống với những câu tiếng “Tây”, mà đã giống “Tây” thì không thể là “Việt” được, phải không nào – và phàn nàn rằng trên đài báo hiện nay xuất hiện quá nhiều những câu như vậy. Nhưng nếu trên đài báo xuất hiện quá nhiều những câu như vậy thì bất cứ một người có lý trí nào cũng phải thấy rằng những câu đó được một số không phải là ít người “Việt” coi là đúng, trong đó có cả tôi, như bạn đọc có thể thấy từ câu tôi vừa nói. (Và tôi thì chắc chắn là người “Việt”, thông tin đó nằm rành rành trong hộ chiếu của tôi). Đây là một ví dụ cho thấy “tiếng Việt” ở mỗi cá nhân một khác. Cũng vậy, “tiếng Việt” ở Hà Nội và ở Nghệ An – đều thuộc nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam – cũng rất khác nhau, nhưng có lẽ tôi không cần phải đưa ví dụ về điều này vì chắc ai cũng biết. Điều tôi muốn nói là nếu ta không thể định nghĩa được X, hoặc nếu mỗi người định nghĩa X một kiểu, thì hỏi một thứ có phải là X không sẽ không đi đến đâu cả.

Anh La Viet thân mến, việc ta “có cảm giác” là một số người làm một việc gì đó “bất cứ lúc nào họ có thể”, và xem nó như một thứ “thời thượng không xài không được”, là một sự hết sức thường tình. Đời là thế. Ta nên coi đó là một sự tất nhiên, và nên để năng lượng và thời gian suy nghĩ cho câu hỏi: hậu quả và ảnh hưởng của cái việc “thời thượng” đó đối với ta và những người xung quanh ta có đủ trầm trọng để ta phải quan tâm không, và nếu có thì ta phải làm gì để đóng góp vào việc thay đổi tình hình hiện hữu. Hậu quả và ảnh hưởng của việc dùng ấn tượng như một động từ, tính từ và trạng từ là gì đối với anh và những người xung quanh anh – câu hỏi đó thì có lẽ anh phải tự trả lời.

© 2004 talawas