Spiegel: Thưa ông Mailer, trước kia từ căn hộ của mình ông từng nhìn thấy được hai toà nhà chọc trời của Trung tâm Thương mại Thế giới bên phía Manhattan. Nay ông có thấy thiếu chúng không?



Mailer: Khi họ xây lên rồi thì tôi thấy ghét vì chúng phản ánh sự ngạo mạn và lòng kiêu căng ghê gớm của các nhà kiến trúc. Tất nhiên lúc ấy tôi không được biết chung quanh đó họ còn xây những gì nữa. Ở đấy, với những ngân sách khổng lồ, các kiến trúc sư bất tài được tha hồ đổ sức vào những toà nhà 40, 50 tầng trông như những nhà xí bằng gạch nung. Nhưng khi Twin Tower^[1] sụp đổ thì còn sót lại những thứ này. Dẫu Twin Tower có lố lăng đến mấy thì chúng cũng đã khiến cho Mahattan được người ta chú ý tới. Bây giờ nơi đó là cả một sự xấu xí chẳng còn ra hình thù gì nữa.



Spiegel: Khác với nhiều người Mỹ, xem ra ông không coi cuộc tấn công của những kẻ khủng bố là đã đụng chạm trực tiếp tới bản thân ông.



Mailer: Tất nhiên, vì đó không phải là một cuộc tấn công vào nước Mỹ, mà về một khía cạnh nào đó là một cuộc tấn công vào giới thượng lưu của Mỹ.



Spiegel: Gần 2800 người bị sát hại ở New York hẳn không hề giữ vai trò đại diện cho giới có quyền có thế.



Mailer: Nhưng họ đã để cho mình thuộc vào giới đó vì họ làm việc trong ngành quản lý tài chính, trong ngành xuất nhập và những việc liên quan đến cổ phần. Và không phải ngẫu nhiên mà từ thời điểm đó giới thượng lưu ở đất nước này cảm thấy trực tiếp bị đụng chạm và đe dọa. Họ đã bị chấn động mạnh. Chủ yếu tôi so sánh hậu quả của ngày 11 tháng 9 với sự chấn động mà người Đức đã phải trải qua sau thế chiến thứ nhất, khi tiền của họ mất hết giá trị…



Spiegel:… Ông muốn nói tới cuộc lạm phát năm 1923.



Mailer: Hồi đó lòng tự hào dân tộc của người Đức đã bị tổn thương. Cũng tương tự như thế, ngày 11 tháng 9 ấy khiến người Mỹ mất cảm giác [rằng đất nước họ mãi mãi]^[2] được an toàn.



Spiegel: Từ ngày đó tổng thống Bush, vẫn rất được lòng dân, đã tiến hành hai cuộc chiến tranh. Theo ông, đó có phải để trả thù không?



Mailer: Cuộc chiến tranh đánh Irak không liên quan gì đến chuyện trả thù cả. Đó là một nước cờ cực khéo về chính trị không mang bất kì một ý nghĩa đạo đức nào. Giờ đây mọi biện minh cho cuộc chiến tranh phòng ngừa, chẳng hạn Saddam có cả một kho vũ khí giết người hàng loạt khổng lồ, xem ra khá là yếu ớt. Có thể chúng tôi sẽ tìm ra chút gì đấy, nhưng nhất định không ở qui mô đã được thề thốt.



Spiegel: Nhưng điều này cũng chẳng hề khiến chính phủ Bush khó ăn khó nói về tính chính đáng [của cuộc chiến tranh].



Mailer: Hiển nhiên là người Mỹ hoàn toàn không quan tâm gì đến việc này. Nếu không phát hiện được gì hết thì đã sao nào.



Spiegel: Tại sao lại như thế nhỉ?



Mailer: Vì chúng tôi muốn giành được chiến thắng. Chúng tôi cần chiến thắng cho cái Ego^[3] của đất nước mình. Giờ đây biện minh mới cho cuộc chiến tranh là chúng tôi phải giải phóng nước Irak khỏi một bạo chúa đã đầy đọa và giết chính nhân dân của hắn một cách kinh hoàng nhất. Báo chí đầy những chuyện rùng rợn về những người có thể nói là bị băm vằm. Có điều là chúng tôi, mỉa mai và éo le thay, đã không ngờ rằng mình cũng chịu một phần trách nhiệm.



Spiegel: Ý ông muốn nói rằng vì năm 1991 ông Bush bố đã để cho Saddam được sống sót về mặt chính trị và sau đó giới quân sự Mỹ đã khoanh tay nhìn Saddam dẹp tan đẫm máu những cuộc nổi dậy của người Kurde và người thuộc giáo phái Schiite?



Mailer: Và bây giờ chúng tôi làm như thể đã cứu những con người này khỏi ách khủng bố. Chẳng có lí do gì để chúng tôi tự ca ngợi mình cả. Mỹ không phải là một đất nước cao thượng.



Spiegel: Với một vài thành viên trong chính phủ Bush thì bây giờ là lúc thực hiện bá quyền của Mỹ ở Cận Đông, sau rốt lại còn thiết lập một trật tự mới kiểu đế quốc nữa cơ.



Mailer: Một vài nhân vật trọng yếu trong chính phủ đang nỗ lực bắt tay vào việc thành lập một đế quốc Mỹ. Có những người khác lại như muốn nói rằng việc này tương đối khó khăn đấy, nhưng cứ thử xem ta có thể làm được tới đâu. Lại có những người khác cho rằng nước Mỹ quá nhiều tham vọng. Song nhìn tổng quát thì cái xu hướng coi đế quốc là phương tiện hữu hiệu để giải quyết những vấn đề của nước Mỹ là có.



Spiegel: Trễ nhất thì từ năm 1945 nước Mỹ đã được coi như là đế quốc rồi.



Mailer: Nhưng mà chúng tôi không muốn hiểu như thế, không chịu nhận như thế.



Spiegel: Song từ khi khối cộng sản sụp đổ thì khó mà phủ nhận vai trò độc quyền của Mỹ, với tư cách một siêu cường có ưu thế tuyệt đối.



Mailer: Mỹ làm chủ một đất nước có tầm vóc thế giới về kinh tế với nhiều căn cứ quân sự ở khắp mọi nơi. Vấn đề là tuyên bố công khai với mọi người rằng chúng ta không muốn là một đế quốc thầm lặng mà thật sự muốn thống trị thế giới. Chỉ riêng việc quân đội sẽ cần tuyển thêm nhiều lính đủ khiến người dân cần phải quan tâm đến chuyện [thống trị thế giới] này. Hiện nay chúng tôi có khoảng 1,5 triệu binh lính. Để thống lãnh một đế quốc về quân sự, nước Mỹ cần nhiều lính hơn hẳn, có thể mười lần hơn. Việc này sẽ thay đổi nền kinh tế, thay đổi tâm lý người dân. Nó thay đổi tất cả.



Spiegel: Trong thời gian bao lâu?



Mailer: Tôi nghĩ chừng 20, 30, 40 năm. Tôi chỉ đơn giản nghĩ rằng chúng ta không thể nào chấp nhận một cuộc sống thỉnh thoảng lại bị những vụ khủng bố gây bất ổn. Thay vào đó chúng ta phải tìm một giải pháp thoát khỏi [sự khủng bố], giải pháp mà người Mỹ vẫn luôn tìm kiếm. Sau khi chúng tôi đáp xuống mặt trăng thì một nhận xét nổi tiếng của John Kenneth Galbraith^[4] – nếu tôi nhớ không lầm – đã lan truyền rộng rãi. Ông ta đã mỉa mai hỏi: tại sao chúng ta lại không đổ bê-tông mặt trăng? Cách giải quyết kiểu Mỹ cho vấn đề của chúng ta là: đổ bê-tông, phủ kín lại.



Spiegel: Ông có tin rằng tham vọng công khai về [việc Mỹ thành lập] một đế quốc sẽ giành được sự ủng hộ vững chắc của đa số người Mỹ không?



Mailer: Họ sẵn sàng đấy. Tôi áng chừng một nửa dân Mỹ sẽ nhiệt liệt tán thành. Mỹ là một nước theo đạo Cơ đốc, một phần ba dân Mỹ rất ngoan đạo. Một bộ phận cấu thành đạo Cơ đốc của chúng tôi là lòng yêu nước Mỹ. Nước Mỹ là tôn giáo ở đất nước này. Yêu Chúa Jesus và yêu nước đi liền với nhau.



Spiegel: Người ta gọi đó là lòng yêu nước điển hình của Mỹ. Ngày 11 tháng 9 có đánh thức thành phần tán thành việc dùng bạo lực của đạo Cơ đốc Mỹ không?



Mailer: Trước hết nó đánh thức người chiến sĩ Cơ đốc trong con người George W. Bush. Ông ta sớm nhận ra rằng trong việc này mình không đơn độc, rằng bằng cách đó ông ta sẽ giành được rất nhiều hậu thuẫn và có thể giải quyết những vấn đề có vẻ như không giải quyết nổi.



Spiegel: Đó là những vấn đề gì?



Mailer: Giáo hội Thiên Chúa giáo, một trụ cột của chủ nghĩa yêu nước, vướng phải những vụ rắc rối khiến nó bị rúng động tới tận nền tảng. Khi một cố đạo – tôi hoàn toàn cảm thông với các cố đạo – đi trên đường phố thì ai cũng nhìn và tự hỏi liệu ông ta có gian dâm với trẻ con không^[5]. Rồi lại thêm một loạt vụ bê bối^[6] của một số hãng. Thêm vào đó cái nền kinh tế vốn xem quảng cáo quan trọng hơn sản phẩm, thống trị nước Mỹ ngày một nhiều hơn từ mấy thập niên qua đã suy thoái ngay từ trước đây rồi.

Ngày 11 tháng 9 đã giải quyết được cho Bush khá nhiều chuyện. Ông ta sẽ được thung dung trong vài ba năm. Ông ta đủ khôn để biết rằng mình có thể vận động được hậu thuẫn của một nửa nước Mỹ trong cuộc chiến chống lại phe Ác.



Spiegel: Ông có quan tâm đến cá nhân Bush không? Con người của tổng thống có khiến cho ông, một nhà văn, phải chú ý không?



Mailer: Ông ta là một trong những người ăn ảnh nhất trong lịch sử [các tổng thống Mỹ]. Ông có nhận thấy ông ta khéo léo đến mức nào để tránh bị chụp hình một cách bất lợi không? Khi vuốt ve một con chó hay bước xuống máy bay ông ta đều cử động vô cùng điệu nghệ. Ông ta có thể – tôi nói không phải để hạ thấp ông ta đâu nhé – là một người mẫu đàn ông thượng hạng đấy.



Spiegel: Là nhà văn hẳn ông phải quan tâm tới những động lực của ông ta chứ. Chúng ta biết chuyện gia đình ông ta, chuyện nghiện rượu trước kia, chuyện làm ăn thất bại kéo dài trong một gia đình thượng lưu vốn quen thành công. Ông ta cho thấy một hình ảnh như thế nào?

Mailer: Tôi có bạn bè trong những người nghiện rượu ẩn danh. Họ gọi mình là kẻ đã cai rượu.



Spiegel: Chúng ta cũng nghe như thế về tổng thống Bush. Nhưng thế có nghĩa là gì?



Mailer: Có nghĩa là trong những con người này sôi sục những sức lực mà họ không được để mặc cho chúng tự do phát tiết. Họ phải tìm thứ thay thế, bằng không những sức lực kia chẳng được chuyện gì hết. Có vẻ như hoạt động và quyền lực thoả mãn được [yêu cầu thay thế này].



Spiegel: Ông có quen biết gia đình tổng thống Bush không?



Mailer: Tôi quen biết sơ sơ bà mẹ ông ta; vào những năm tám mươi tôi hai lần có dịp ngồi cạnh bà trong bữa tối. Bà là một người phụ nữ rất hay, cá tính mạnh và khôn ngoan. Bà có sức lôi cuốn, không mầu mè, đáng mến một cách tự nhiên. Ông bố nhiều nghị lực hơn người ta tưởng. Tôi đã viết một quyển sách về ông bố mang tựa đề “Con người thiếu nghị lực ấy đã chiến thắng cuộc chiến tranh như thế nào”. Điều lí thú nằm ở chỗ ông bố lại không phải là kẻ thiếu nghị lực.



Spiegel: Thế ông George W. Bush hoà mình trong gia đình ấy như thế nào?



Mailer: Là nhà văn dĩ nhiên tôi rất muốn biết ông bố bà mẹ nghĩ gì về ông ta. Một mặt dứt khoát là họ tự hào về ông ta. Các bậc cha mẹ không muốn con mình là những kẻ thất bại lên thất bại xuống. Nhưng mặt khác tôi vẫn tin rằng đâu đó trong thâm tâm hẳn họ phải bị sốc về ông ta vì ông ta không có phong cách của họ.



Spiegel: Ông bố bà mẹ là người vùng bờ biển phía đông kì cựu, còn George W. thì nguyện làm dân Texas.



Mailer: Ở con người này có chút gì thô lỗ, đó là điều bất ngờ. Chúng tôi gọi loại người như thế là “yahoos” – những kẻ cục cằn, thô lỗ. Ông ta dung tục. Trong khi bố mẹ là những người trang nghiêm, đáng chú ý và đầy sức sống thì ông ta lại chọn sự dung tục. Ông ta là kẻ ích kỉ, coi thường người khác^[7], thích thao túng người khác. Nói cách khác, con người cai rượu này phải làm chủ được tình thế vì ông ta cần được đền bù do đã có một cuộc sống rất tích cực và năng động. Ông ta biết cách thao túng một nửa nước Mỹ qua việc không ngừng phất lá cờ sọc và sao^[8].



Spiegel: So với ông bố là người tuy đã tống cổ Saddam Hussein ra khỏi Kuwait nhưng lại tránh đụng vào thùng thuốc nổ Cận Đông và hoàn toàn không tán thành việc Mỹ đơn phương hành động cũng như nêu ra những yêu sách của một đế quốc thì ông con trai là một nhà cách mạng.



Mailer: Tôi thật không thể chịu nổi khi cái từ ‘cách mạng’ tuyệt vời của phái tả được áp dụng cho hạng cực bảo thủ. Nói thế này có được không: ông ta là một người bảo thủ sẵn sàng chiến đấu vì quốc thể. Hiện nay những người bảo-thủ-bám-vào-quốc-thể này chiếm đa số, trong khi những kẻ bảo-thủ-bám-vào-những-giá-trị-truyền-thống không ý thức được chuyện gì đang xẩy ra.



Spiegel: Bảo-thủ-bám-vào-quốc-thể khác bảo-thủ-bám-vào-những-giá-trị-truyền-thống như thế nào?



Mailer: Những người theo chủ nghĩa truyền thống như Pat Buchanan^[9] tin rằng cách hay nhất cho nước Mỹ là tập trung lo chuyện nội bộ để giải quyết các vấn đề của đất nước. Họ khư khư bám giữ vào gia đình, tổ quốc và tôn giáo. Họ quảng bá cho lao động cần cù, lương thiện và một ngân sách quốc gia cân bằng.

Bush lại khác. Những kẻ bảo-thủ-bám-vào-quốc-thể như ông ta làm ra vẻ như tin vào các giá trị truyền thống, nhưng khi cần thì họ chẳng thèm đếm xỉa gì đến. Họ sử dụng ngọn cờ tổ quốc, viện dẫn câu chữ trong Kinh Thánh, chẳng hạn như khái niệm ‘kẻ Ác’, một cách vô nguyên tắc. Họ sống trong ảo tưởng rằng nước Mỹ là hay là đẹp, là niềm hy vọng duy nhất cho thế giới. Những kẻ bảo-thủ-bám-vào-quốc-thể thành khẩn tin rằng nước Mỹ chẳng những có thể mà còn phải thống trị thế giới. Vì nếu không trở thành đế quốc thì đất nước này sẽ xuống dốc về kinh tế và đạo đức; theo tôi đó chính là cái hậu ý thầm kín thường xuyên bị phủ nhận của vụ Iraq.



Spiegel: Bush thích được so sánh với tổng thống Harry Truman^[10]. Cả hai đều kém cỏi, thiếu hiểu biết về thế giới nhưng lại có khả năng quyết định những việc trọng đại.



Mailer: Không, Truman là một người tự mình làm nên thành đạt, ông ta cứng cỏi, gốc rễ vững chắc còn Bush thì không. Ở một mặt nào đó Bush làm tôi liên tưởng tới Ronald Reagan^[11]. Họ có cùng một tính cách khiến người dân Mỹ thấy hết sức dễ mến.



Spiegel: Đó là tính cách gì?



Mailer: Hồi còn đóng phim Reagan luôn luôn là nhân vật thứ hai trong các chuyện tình. Ông ta chinh phục được một nàng nhưng số phận buộc ông ta phải nở nụ cuời mà nhường nàng cho một người đàn ông khác. Bởi thế mà dân Mỹ thích ông ta, vì trong đời phần lớn đàn ông đều không phải là những kẻ được người đàn bà trong mơ của họ chọn ngay từ đầu. Bush cũng y như thế. Nếu là diễn viên hẳn ông ta sẽ đóng rất khá vai kẻ thua cuộc.



Spiegel: Nhưng Reagan chỉ đóng kịch khi kết án ‚kẻ Ác’ thôi, trong khi Bush thật sự lao vào cuộc chiến. Ông ta làm điều mình nói.



Mailer: Giả dối thôi. Ở điểm này ông ta giống bà Maggie Thatcher^[12]. Ông ta tin vào điều mà ông ta thấy có lợi cho mình.

Spiegel: Thưa ông Mailer, ông vừa cho ra mắt một quyển sách mỏng về đường lối chính trị hiện nay. Ông vừa kỉ niệm sinh nhật thứ 80. Hiện tại ông đang viết tác phẩm gì?



Mailer: Tôi đang viết một quyển sách mang nhiều tham vọng, một quyển tiểu thuyết có nội dung rất rộng. Có thể nó vượt quá cả khả năng của tôi.



Spiegel: Đã bao lần trong đời ông nói như thế về các dự án tiểu thuyết của mình rồi?



Mailer: Đây có thể là lần đầu. Nhưng tôi không nói về nội dung đâu, vì một lí do rất rõ ràng: trong đời mình, tôi không viết thành sách những gì tôi đã nói tới quá nhiều. Lần này tôi không hé ra cho ngay cả vợ tôi biết mình đang viết gì, dù bà ấy đoán ra.



Spiegel: Thế ông đang viết về chuyện gì?



Mailer: Đây không phải là tiếp nối của “Những bóng ma” – quyển sách tôi viết về CIA. Tôi sẽ làm hết sức để hoàn thành nó, nhưng có thể nó kéo dài mười năm nữa mà tôi không biết ở tuổi chín mươi người ta viết hay ho đến mức nào.



Spiegel: Xin cảm ơn ông Mailer.

(Người thực hiện: Gerhard Spörl)

bản tiếng Đức:

www.spiegel.de/spiegel/0,1518,249290,00.html

---

^[1] Đôi tháp song sinh.

^[2] Những chỗ trong [ ] là của người dịch thêm cho rõ ý – LCC.

^[3] Ego: cái tôi.

^[4] Nhà kinh tế học Mỹ nổi tiếng, cố vấn của tổng thống J.F. Kennedy.

^[5] Năm ngoái một Hồng y Mỹ đã bị tố giác và sau đó thú nhận đã gian dâm với trẻ con, gây chấn động tới cả Vatican.

^[6] Cũng năm ngoái có mấy hãng lớn của Mỹ đã sửa cán cân quyết toán để nâng giá cổ phần. Việc đổ bể đã làm nhiều người Mỹ phá sản và nên kinh tế Mỹ bị điêu đứng, kinh tế thế giới cũng bị vạ lây.

^[7] Định nghĩa ‚zynisch’ của DUDEN hay WAHRIG có hơi khác với ‚cynical’ của OXFORD ADVANCED LEARNER’S; người dịch chọn định nghĩa của Oxford.

^[8] Cờ Mỹ gồm toàn sao và sọc.

^[9] Pat Buchanan: một nhà thuyết giáo Mỹ rất bảo thủ, đã từng ra tranh cử tổng thống, được biết đến nhiều trong mấy thập niên vừa qua.

^[10] Truman: tổng thống Mỹ thứ 33 (1945 – 53)

^[11] Reagan: tổng thống Mỹ thứ 40 (1981 – 89)

^[12] Magaret Thatcher: nữ thủ tướng đầu tiên – và duy nhất đến nay – của Anh trong những năm 80.