taz: Thưa ông Fukuyama, năm 1989, trong một tiểu luận lớn ông đã tuyên bố về “sự cáo chung của lịch sử” và qua đó bỗng chốc trở thành nổi tiếng thế giới. Từ đó trên thực tế ý tưởng này đã được đồng nhất với bản thân ông. Điều đó là một lợi thế đối với ông hay là nó mang lại bất lợi cho ông nhiều hơn?



Francis Fukuyama: Chà, có một vài hậu quả tiêu cực, trong đó có việc tôi thường xuyên bị hỏi về vấn đề này…

taz:… như bây giờ chẳng hạn …



Francis Fukuyama:… mặt khác, nếu giả sử tôi không trở thành nổi tiếng về cái đó thì người ta đâu có ghi nhận về những điều mà tôi suy nghĩ.

taz: Thời đó ông không những đã bị phê phán mà còn bị vây bủa bởi sự nhạo báng: Ông tuyên bố về sự cáo chung của lịch sử, và cái gì đã xảy ra tiếp theo đó – những sự kiện lịch sử!



Francis Fukuyama: Từ lâu tôi đã từ bỏ hy vọng rằng các nhà phê bình tranh luận một cách thực sự nghiêm túc về luận điểm của tôi. Có điều tôi không hiểu là không ít người nguyên là những nhà mácxít lại cố tình không muốn hiểu tôi. Đáng lý họ cần phải nhớ lại rằng họ vốn theo đuổi tư tưởng: lịch sử có một mục tiêu, đó là sự tiến tới những hình thái xã hội luôn hoàn thiện hơn. Luận điểm của tôi là: sự tiến hoá của xã hội loài người đã đạt được mục tiêu của nó: nền dân chủ phương Tây tự do. Cùng với sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản, nền dân chủ kinh tế thị trường đa nguyên đã trở thành mô hình không có cạnh tranh trên thế giới. Không còn những mâu thuẫn lớn về tư tưởng nữa. Tôi cho rằng luận điểm của tôi vẫn còn hoàn toàn đúng.

taz: Lịch sử đã kết thúc, tuy nhiên vẫn có những sự kiện lớn, những sự kiện lịch sử. Điều đó khớp với nhau như thế nào? Còn ngày 11 tháng 9 thì sao?



Francis Fukuyama: Tất nhiên ngày 11 tháng 9 là một bước ngoặt lịch sử. Nhưng sự kiện này không liên quan đến luận điểm của tôi là quá trình hiện đại hoá ở khắp nơi sẽ như những dòng chảy nhập vào nền dân chủ tự do.

taz: Liệu chủ nghĩa Hồi giáo có thể hiện một lý tưởng mới vĩ đại, mâu thuẫn với nền dân chủ tự do hay không?



Francis Fukuyama: Chủ nghĩa Hồi giáo là một học thuyết chống phương Tây, nó thể hiện một sự tấn công trực tiếp vào những nguyên tắc của dân chủ tự do phương Tây. Nhưng chủ nghĩa Hồi giáo không có sức thu hút lớn đối với những người chưa theo đạo Hồi. Và ngay trong số những người theo đạo Hồi thì cũng chỉ có một thiểu số ít ỏi theo đuổi học thuyết này. Phần lớn những người theo đạo Hồi mong muốn được sống trong một xã hội phương Tây hiện đại.

taz: Năm 1989 ông đã ăn mừng chiến thắng của chủ nghĩa tư bản, của tư nhân hoá và kinh tế thị trường. Trong cuốn sách mới của ông “State-Building”,, ông nhấn mạnh ý nghĩa của các thiết chế nhà nước mạnh, có hiệu quả. Đây là một điều khá ngạc nhiên đối với một người bảo thủ theo Reagan như ông.



Francis Fukuyama: Người ta thường nhận định sai về tôi. Tôi chưa bao giờ là một người theo Reagan, đại diện cho quan điểm: giảm thiểu vai trò của nhà nước thì bao giờ cũng tốt. Và hoàn toàn chắc chắn là những năm vừa qua đã cho thấy rằng những nước yếu thực chất là vấn nạn lớn cho thời đại chúng ta.

taz: Ông là một trong những nhân vật hào nhoáng nhất của phái tân bảo thủ ở Mỹ. Giờ đây ông đã gây hấn với những người cùng chí hướng của mình và trong một bài tiểu luận ông đã phê bình cuộc chiến tranh Iraq, phê bình những ảo tưởng và sai lầm của Chính phủ Bush. Ông viết rằng những người châu Âu với thái độ hoài nghi của họ đã có lý hầu như trên mọi phương diện. Điều đó chắc không vừa tai những người bạn của ông.



Francis Fukuyama: Ông biết không, những người tân bảo thủ ủng hộ một số điều như: dân chủ là một mô hình phổ quát; chúng tôi phải định hướng chính sách đối ngoại của mình theo các chuẩn mực giá trị và huy động lực lượng của Mỹ theo tinh thần này. Nhưng kết quả của việc này hoàn toàn không phải là việc chúng tôi buộc phải đưa quân vào Iraq. Người châu Âu và người Mỹ ngày càng vẽ thêm nhiều thứ tranh biếm hoạ về nhau. Ở châu Âu có một chủ nghĩa chống Mỹ khá vô vị, nhưng đồng thời nhiều người trong số những bạn hữu tân bảo thủ của tôi cũng bóp méo những phản đối và băn khoăn của người châu Âu. Tôi muốn gợi ra để người ta nhớ tới một vài điều: đại loại như có đồng minh là một việc quan trọng. Tôi không hề hiểu được tại sao Chính phủ Bush lại thực sự tìm cách để xúi giục những người bạn cũ chống lại mình.

taz: Sau sự kiện ngày 11 tháng 9, Mỹ được thế giới ủng hộ và trước thềm của cuộc chiến tranh Afghanistan Chính phủ Bush cũng đã tỏ ra thận trọng cân nhắc. Tại sao Chính phủ Bush lại phung phí cái vốn quý này như vậy?



Francis Fukuyama: Bush thực sự nghĩ rằng có nguy cơ lớn là Saddam Hussein cung cấp vũ khí hủy diệt hàng loạt cho lực lượng khủng bố. Những người khác trong Chính phủ thì đơn thuần muốn lợi dụng cơ hội tốt này một cách tương đối trắng trợn để đẩy những người Mỹ vào cuộc chiến tranh chống lại Iraq. Và đơn giản là họ đã không hình dung rằng châu Âu và những bộ phận khác của thế giới sẽ phản ứng một cách công phẫn như vậy. Cuối cùng thì chắc họ hy vọng rằng những người lên án cuộc chiến này rồi sẽ im lặng nếu việc thay đổi giới cầm quyền ở Iraq sẽ mang lại một kết quả. Nếu như tìm thấy cả vũ khí giết hủy diệt hàng loạt thì ngày nay chắc chắn là cuộc xâm lược này sẽ được coi là hợp pháp. Đơn thuần là họ đã tính nhầm một cách ghê gớm. Kết cục gần như là lố bịch: Họ đã biến Iraq thành một bến cảng cho những tên khủng bố. Bằng chiến lược chống khủng bố này họ đã chỉ làm cho nguy cơ khủng bố càng lớn hơn.

taz: Một trò chơi poker khả ố?



Francis Fukuyama: Đúng mà cũng sai. Trong những thập kỷ vừa qua cũng đã có một truyền thống của chủ nghĩa đơn phương của Mỹ. Chúng ta đừng quên rằng trong kỷ nguyên của chiến tranh lạnh Mỹ cũng đã bao lần tiến tới, lấn những người châu Âu một chút, ép họ một chút và bằng thắng lợi trong chính sách của mình mãi về sau mới giành được dư luận công khai của châu Âu về phía mình. Những người như Bộ trưởng Quốc phòng Donald Rumsfeld thì đơn thuần tin chắc rằng những người châu Âu là bất lực trong việc đương đầu với những khó khăn và nguy cơ và tin rằng người ta không được phép để họ, những người châu Âu, ngăn cản mình hành động. Nhưng một lần nữa: Tôi coi điều đó là sai về cơ bản. Chính phủ đã từ bỏ việc ít nhất là phải lắng nghe những ý kiến khác và như vậy đã gây tổn hại lớn cho nước Mỹ.

taz: Với một Tổng thống theo phái dân chủ thì liệu điều đó có thay đổi nhanh chóng hay không?



Francis Fukuyama: Trên phương diện phong cách chắc sẽ có thay đổi. Lối ứng xử thô thiển mà Bush áp dụng để xa lánh những người bạn của mình thì chắc là sẽ không thấy ở John Kerry. Nhưng cũng sẽ hơi ngây thơ nếu như tin rằng với một Tổng thống theo phái dân chủ thì mọi sự căng thẳng cơ bản ở Washington sẽ được giải quyết. Đơn thuần là người Mỹ và người châu Âu suy nghĩ khác nhau về những vấn đề như huy động lực lượng quân đội, về tính hợp pháp của các cơ quan quốc tế.

taz: Ở mức độ như thế nào?



Francis Fukuyama: Người Mỹ coi dân chủ là nguồn gốc duy nhất của tính hợp pháp. Vì thế họ cũng không coi trọng Liên hiệp quốc như những người châu Âu. Họ không chấp nhận được tính hợp pháp của một cơ quan nếu trong đó Libya lại có thể giữ chân Chủ tịch Uỷ ban Nhân quyền. Ngược lại, những người châu Âu thì lại có kinh nghiệm là chủ quyền quốc gia đã đưa châu lục của mình vướng vào những chuyện rắc rối, vì thế họ đặc biệt coi trọng những cơ quan quốc tế. Từ đó luôn nảy sinh ra những bất đồng.

taz: Một câu hỏi mang tính cá nhân: Cách đây 4 năm ông có bầu Bush hay không?



Francis Fukuyama: Có.

taz: Và bây giờ ông sẽ bầu lại ông ta?



Francis Fukuyama: Không. Tôi sẽ không bầu ông ta nữa.

taz: Như vậy ông bỏ phiếu cho Kerry?



Francis Fukuyama: Làm việc đó tôi cũng thấy khó. Ông ấy đơn thuần là một tuýp người yếu đuối, một kẻ cơ hội không cương quyết. Bây giờ bỗng dưng ông ta ủng hộ việc rút quân khỏi Iraq trong vòng 4 năm. Nhưng ai cũng biết rằng ông ta đưa vấn đề này ra vì kết quả trưng cầu dư luận đối với ông ta rất kém. Vậy ông thấy đấy: Giữa Bush và Kerry, thực là khó biết nên bầu ai.

© 2004 talawas