Ngày xưa, khi còn ở làng, mỗi khi được chứng kiến các cảnh sát phạt đấu đá nhau, hoặc chia trận tuyến nã trái phá, lựu đạn sang nhau tôi luôn cảm thấy hào hứng. Thế mới vui chứ. Tha hồ chỉ trỏ và bàn luận: anh này hở sườn kìa, giáp lá cà ngay đi, Kìa, chị kia phạm luật, sao không thấy thổi còi nhỉ. Giống hệt một trận đánh nhau trên phố, người ta xúm đông xúm đỏ, tìm cách ngăn lại thì ít mà thưởng thức thì nhiều. Phải chăng đó là tinh thần thượng võ?

Tôi ngờ rằng đó là vì chúng ta không có các môn thể thao kiểu như quyền Anh, nơi mọi người xem được có những giây phút thỏa mãn thị giác máu me và bản năng đấm đá, giết chóc tiềm ẩn. Chúng ta có những môn đánh roi, múa quyền hay là vật chẳng hạn, nhưng chúng là những môn thể thao quá hiền lành, quá thể thao. Thôi thì cái bản năng ấy đành tìm chỗ khác để giải thoát vậy. Chúng ta đánh nhau. Nếu lâu lâu không có đám người đánh nhau thì động vật đánh nhau cũng được. Chọi gà, chọi trâu. Trẻ con thì chọi cá, chọi dế. Thậm chí cỏ gà, vỏ hến cũng được, cốt cho đỡ ghiền cái nam tính đã bị tôn giáo và đạo đức kiềm chế không cho giải tỏa, cốt để đỡ quên cái cảm giác say sưa chiến thắng và bản năng giết chóc còn tiềm ẩn. Thứ nữa là để giải sầu. Nói cho cùng, chúng ta nuôi dưỡng bản năng đấm đá qua một con đường rất ư là vô hại.

Bây giờ, khi tôi đã có nhiều thứ phải lo đến, tự nhiên cái thú xem đánh nhau ấy giảm đi. Mất thời gian. Than ôi, thời huy hoàng ấy nay còn đâu. Thay vì được bình tâm trầm trồ thưởng ngoạn một cú song phi tàn độc, một đòn cùi trỏ nặng như Thái sơn hay một cú đánh gót tuyệt chiêu, tôi bây giờ chỉ còn mỗi một quan tâm là thời gian trong túi còn nhiều hay ít. Suốt ngày cắm mặt vào máy tính, mặt trời còn chẳng mấy khi ngẩng lên nhìn, nói gì đến đánh nhau. Cuộc đời đã hoàn toàn bị nữ tính hoá.

Thế nên khi thấy một vài vụ dội nước vặt lông nhau ở trên mạng, tôi mứng rú. Chứ sao, Khi dừng xe trên phố xem một vụ đánh nhau, một vụ xô xát xe đụng, thì cảm giác phạm tội làm giảm sự hào hứng đi rất nhiều. Khi tìm đến một bãi đá gà, một sới quyền Anh để tìm cảm giác mạnh thì cũng bị một cảm giác tội lỗi cắn rứt. Ở trên mạng là tuyệt. Bà vợ đang hì hục nấu cơm không thể nào cằn nhằn là có một ông chồng bỏ nhà đi suốt ngày. Thằng con quấy bên cạnh cũng có thể thản nhiên đuổi đi chỗ khác cho bố làm việc. Cảm giác phạm tội cũng có nhưng được đội lốt dưới một dạng khác. Trên mạng, nếu ai có bị thua thiệt thì cũng không đổ máu, tán mạng, rất phù hợp với tâm lí chuộng hoà bình Á đông của tôi. Thế mà tôi cũng vẫn được chứng kiến những cú độc chiêu, những đòn hội chợ.

*

Xen ngang vào một cuộc tranh luận có thể là một việc không thượng võ chút nào, nhưng tôi cũng xin góp vài ý kiến nhân đọc bài viết của anh Pierre Bùi.

Nếu tôi sai thì đó là lỗi tại tôi, nhưng tôi có cảm giác rằng Phan Nhiên Hạo đang bị đòn hội chợ do một bài viết, có thể trong lúc vội vàng, hoặc dùng chữ không phù hợp, ở trên một diễn đàn, điều ấy thật khó tránh. Điều khiến tôi có cảm giác ‘hội chợ’ đó là vì một mình Phan Nhiên Hạo phải chống đỡ với cùng một lúc cả ba vị : Thân Thu Anh, Pierre Bùi, Võ Tấn Phong. Không những thế, Pierre Bùi còn viết là ‘chúng tôi’ trong bài gần đây của mình, không hiểu đó là anh đại diện cho ai, cho Thân Thu Anh, Võ Tấn Phong chăng? Tương tự như thế, khi anh cho rằng giọng ‘hằn học’ trong bài của Phan Nhiên Hạo “chính là cái “tone” người đọc cảm nhận được một cách xuyên suốt” thì tôi xin được mạo muội xin được phép không ở trong phạm trù ‘người đọc’ mà anh đã nói đến. Xin anh hiểu cho, có thể tôi cũng cảm nhận thấy điều đó, nhưng tôi cho rằng, trong cái văn cảnh này, tốt nhất là mỗi người chỉ nên nói vì mình mà thôi.

Phát biểu của Phan Nhiên Hạo: “…lương tâm trong sạch… danh tính rõ ràng…” tôi thấy hoàn toàn đáng trân trọng, không hiểu tại sao anh Piere Bùi lại mang nó ra để nhạo báng. Cho dù nó có không hợp lí thì cứ coi như đó là một phát biểu cá nhân. Đến với một cuộc tranh luận với một lương tâm trong sạch không phải là một điều đáng quí sao? Cho dù, từ kinh nghiệm bản thân, tôi biết rằng hành động nhiều khi không theo kịp được lời nói.

Nếu như từ câu nói ‘danh tính rõ ràng’ mà làm các vị không hài lòng thì tôi e rằng các vị đang mang những hiểu biết nhau ở ngoài đời vào diễn đàn làm tôi bị hoang mang chăng? Phải chăng anh Phan Nhiên Hạo ám chỉ rằng các anh danh tính không rõ ràng? Phải chăng danh tính của các anh đúng là không rõ ràng?

Lẽ dĩ nhiên, ở trên mạng, danh tính không phải là quan trọng. Nhưng tôi cho rằng danh tính vẫn có thể quan trọng, khi nó kết hợp với một lương tâm trong sạch.? Nó có thể không quan trọng đối với diễn đàn, đối với người đọc, nhưng thực ra, nó quan trọng đối với chính người viết. Người ta xử dụng các tên hiệu khác nhau với nhiều nguyên nhân, có thể đó là một tên hiệu để nói lên một cái gì đó, có thể tên hiệu là một vỏ bọc để đối phó với một cái gì đó như các cán bộ cách mạng trong thời kì bí mật thay tên đổi họ như thay áo chẳng hạn, có thể đơn thuần chỉ vì sự an toàn của cái tên thật. Nhưng một người mà đi bất cứ đâu, làm bất cứ một việc gì đều dưới một danh tính rõ ràng thì nhất định là một việc đáng trân trọng.

Thứ nữa, danh tính rõ ràng có thể không hẳn là một tên họ thật. Tôi chỉ có thể đặt một dấu hỏi cho ý của anh Phan Nhiên Hạo định nói gì, chứ nhất quyết không dám khẳng định một điều gì từ đó. Phải chăng phát biểu của Phan Nhiên Hạo cũng là một phát biểu chỉ có tính cá nhân? Cũng giống như đối với tôi thì thái độ của tôi khi đến với một cuộc tranh luận là quan trọng nhất. Còn thái độ của người khác thế nào thì là chuyện của họ. Đối với tôi, tất cả mọi ý kiến đều không bổ ngang cũng bổ dọc. Tôi cố gắng tìm ra một điều gì đó hữu ích. Tất nhiên không ai qui định thái độ trên bất cứ một diễn đàn nào.

Về phần phân tích ngữ pháp của anh Pierre Bùi và về các nhận xét của anh thì thú thật là tôi bị anh Phan Nhiên Hạo … bịp. Vì ở đây có 2 điểm tôi muốn góp suy nghĩ với quí vị: 1) viết đúng <> viết hay; và 2) vai trò của ngữ pháp.

Theo tôi thì Phan Nhiên Hạo nói rằng ‘có thể viết sai mà vẫn hay’. Tôi e rằng phân tích của Pierre Bùi phản bác lại câu nói về Marcel Proust của Phan Nhiên Hạo không thuyết phục cho lắm. Thứ nhất là có nhiều lí do để tin rằng viết một câu dài 2-3 trang giấy không có chấm phảy là sai ngữ pháp. Thứ 2 là việc không có một Viện Ngôn Ngữ nào (hay thậm chí không một ai) bảo Marcel Proust viết chỗ đó sai ngữ pháp cũng không có nghĩa là Marcel Proust không viết sai. Một Viện Hàn Lâm ngôn ngữ có thể không phân tích ngữ pháp từng câu của Marcel Proust. Tôi thích nghe Pink Floyd, có một câu trong một bài hát của cái ban nhạc ấy là “I don’t need no education.” Tôi đem hỏi một vài người, họ đều bảo sai ngữ pháp tiêu chuẩn.

Vậy ngữ pháp là để làm gì? Tôi xin thưa là để cho đúng ngữ pháp. Một vài kẻ không chuyên thì bảo rằng, chẳng để làm gì cả, miễn sao hiểu nhau là được. Thậm chí, một số người còn nói, chả cần hiểu, chỉ cần cảm là được. Những người này chắc chắn bất cần đến ngữ pháp đúng trong sáng tác. Theo tôi thì đúng ngữ pháp cần nhất là cho các luật sư, thứ đến là các viên chức nhà nước, rồi đến nhà báo, tiếp đến là nhà văn, nhà thơ – những người làm việc với câu chữ. Sau rốt là cho những người không biết chữ. Không có nghĩa là trình độ hiểu ngữ pháp cũng theo đúng như vậy.

Mạo muội xen ngang mấy câu, mong các vị đừng vì thế mà mất hứng thảo luận. Tôi tin rằng Phan Nhiên Hạo sẽ trích ra một vài câu của Marcel Proust để mọi người cùng phân tích.

12-9-2002

@ Talawas 2002