Xin mạn phép có vài điểm lưu ý với tác giả Hà Văn Thuỳ (HVT) về bài Tìm hiểu di chỉ Man Bắc đăng trên talawas 28.2. 2005, trong đó một số dẫn chứng và lập luận của ông căn cứ vào bản tin Việt ngữ của BBC ra ngày 11.2.2005:
http://www.bbc.co.uk/vietnamese/science/story/2005/02/050210_vietozbronzeage.shtml
về một số kết quả khai quật di chỉ khu mộ cổ cư dân Mán Bạc ở Ninh Bình [1] . Ðiều đáng tiếc là ông HVT đã không kiểm tra lại bản tin đã được “Việt hoá” của BBC bằng cách đối chiếu với những bản tin chính thức tiếng Anh đã được công bố trước đó một ngày:
nên đã có những phản ứng lẽ ra không nên xảy ra.
Sau đây xin chỉ nêu ra hai điểm lệch lạc quan trọng, cho thấy một cách đưa tin (của BBC) và cách tiếp cận hay “xử lí thông tin” của ông HVT trong bài của mình khi đưa ra những trích dẫn không hợp cách để đả kích “oan uổng” nhà khảo cổ Oxenham.
1.
Phần mở đầu, ông HVT viết (xin tô đậm câu dẫn chứng):
Dựa vào phát hiện này, Tiến sĩ Marc Oxenham của Ðại học Quốc gia Úc cho rằng “Giống người Việt hiện đại rất có thể là sự kết hợp nòi giống giữa người Trung Quốc cổ đại và người thổ dân châu Úc cổ đại từ 4.000 năm trước.”
Những lời trích dẫn gán cho Oxenham này, rất có thể hay đúng hơn là kết luận của Ban Việt ngữ BBC, như một giải đáp cho câu hỏi chủ chốt mà BBC đặt ra: “Vua Hùng từ đâu tới?”. Cái kết luận hàm hồ này không thể là cách trả lời của một nhà khảo cổ như Oxenham, và tất nhiên không thể “khảo” nguồn gốc ở đâu ra. Xem nguyên văn nội dung phát biểu của Oxenham:
Dr Oxenham said that as well as a clear transition in technology, there was a genetic change as the Vietnamese adapted from foraging to subsistence agriculture.
“Vietnamese from the earlier Neolithic period have an Australian/Melanesian appearance but Vietnamese from the early Bronze Age have a more typically South-East Asian appearance.” The presence of both ethnic groups side-by-side in the cemetery indicated that there was a significant degree of intermixing between the two races, possibly marking the earliest known origins of the modern-day Vietnamese population, which became fairly well established by around 2000 BC, Oxenham said.
(Tiến sĩ Oxenham cho biết trong cùng giai đoạn chuyển tiếp rõ rệt về mặt kĩ thuật, còn có một sự thay đổi về gien di truyền mà người Việt đã tiếp thu từ khi mưu sinh bằng nghề canh nông.
“Người Việt từ trước thời đá mới đã có biểu hiện của giống người Úc châu [Nam đảo] hay Đa đảo Melanesian, nhưng người Việt từ đầu thời đồng thau đã có biểu hiện đặc trưng của giống người Ðông Nam Á”. Sự hiện diện của cả hai nhóm sắc tộc này [2] sát cánh nhau trong khu mộ táng cho thấy đã có sự hỗn hoà giữa hai chủng ở mức độ đáng kể, có thể là đánh dấu những nguồn gốc sớm nhất về dân số Việt hiện thời, vốn đã tương đối ổn định khoảng năm 2000 TCN, Oxenham cho biết.)
2.
Ở điểm bất cập thứ hai, tuy là sai một con chữ, nhưng… đi ngàn dặm (điều trớ trêu một lần nữa nó lại nhất trí với câu gán cho Oxenham ở trên). Câu này cũng nhằm giải đáp cho một thai đố khác trong phần đầu bài mà BBC đặt ra: “Ai là Thần Nông của người Việt?”. Bài của ông HVT viết tiếp:
Ý kiến khác của Ts M. Oxenham nói rằng “nền nông nghiệp của người việt cổ được du nhập từ những bộ lạc di cư từ phương Bắc xuống, tức là người Trung Quốc…” là hoàn toàn trái với sự thật lịch sử đã được xác nhận…
Một khi yên trí Oxenham của BBC nói rằng gốc người Việt hiện đại “là sự kết hợp nòi giống giữa người Trung Quốc cổ đại và người thổ dân châu Úc cổ đại”, chúng ta có thể dễ hiểu cho cái “sơ suất” chỉ một con chữ (do cải biên?) khiến cho “Hán hoá” toàn bộ ngữ cảnh sau đây:“…những bộ lạc di cư từ phương Bắc xuống, tức là từ Trung Quốc” của BBC, thành ra:“…những bộ lạc di cư từ phương Bắc xuống, tức là người Trung Quốc”.
Nguyên văn bản tiếng Anh:
Archaeologists disagree over whether
early inhabitants of the region developed agricultural practises for themselves or adopted techniques from migrating tribes originating in what is now China, where the earliest signs of farming date back at least 8 000 years, Oxenham said.
He said preliminary evidence from the newly discovered burial site tended to support the latter theory.
(Những nhà khảo cổ bất đồng [lí thuyết] về cư dân ban đầu của vùng này [Mán Bạc] đã tự họ phát triển những phương pháp nông nghiệp hay là đã tiếp thu kĩ thuật từ những bộ lạc di cư xuất phát từ khu vực ngày nay thuộc Trung Quốc, nơi có những dấu hiệu sớm nhất về niên đại canh nông ít ra là 8000 năm, Oxenham cho biết.
Ông nói rằng chứng tích sơ bộ từ di chỉ mộ táng vừa được phát hiện có khuynh hướng ủng hộ cho lí thuyết thứ hai.)
Trên đây là một trường hợp “mẫu mực” về một cách đưa tin và tiếp cận thông tin bất cập (nhất là khi liên hệ đến những vấn đề hết sức “nhậy cảm” thuộc về chủng tộc, dân tộc…) đã đưa đến hệ quả đáng buồn là những lời đả kích thiếu cơ sở, thậm chí khiếm nhã như của ông HVT dành cho một nhà khảo cổ người Úc Marc Oxenham – một trong những người đang góp phần làm sáng tỏ về vấn đề định hướng nguồn gốc dân tộc Việt, từng được chính tác giả HVT đưa ra trong một khảo cứu rất giá trị. Xin trích lại một trong những lời “tự ái dân tộc” đáng lẽ đã không xảy ra:
Và cố nhiên, việc cho người Việt hiện đại là sự hết hợp nòi giống giữa người Trung Quốc cổ đại và người thổ dân Úc là không có cơ sở. Không thể có chuyện vài ông Úc hò hẹn với mấy bà Tàu tới Việt Nam du lịch rồi sinh ra chủng người đông dân vào loại nhất nhì Ðông Nam Á!
© 2005 talawas
[1]Khu di tích mộ táng Mán Bạc nằm trong dải đá vôi Tam Ðiệp, ở trên doi đất cao thường gọi là gò Vụng, thuộc thôn Bạch Liên, xã Yên Thành, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình). Tháng 3 năm 1998 các nhân viên và Viện khảo cổ học Việt Nam và bảo tàng Ninh Bình đã tình cờ phát giác ra di chỉ tiền sơ sử Mán Bạc, thuộc đời kì đồng thau cách nay 3500 – 4000 năm, là giai đoạn phát triển văn hoá mà trong khảo cổ gọi là giai đoạn Phùng Nguyên (sông Hồng) – Hoa Lộc (sông Mã).
[2]Sự kết hợp nghiên cứu của cả ba nhóm khảo cổ Việt-Úc-Nhật trong di tích mộ táng quy mô này đều có liên quan đến việc tìm hiểu nguồn gốc chủng tộc của ba quốc gia.
bản để in