Tôi đọc với nhiều thú vị bài của dịch giả Dương Tường và, trước đó, bài của ông Trần Hinh, có liên quan đến bản dịch cuốn L’étranger của Albert Camus trên talawas ngày 8.11.2003. Cả hai bài này đã đi trên tờ Văn Nghệ trong nước. Trong bài viết rất hay cuả mình, ông Trần Hinh đã dùng một đoạn ngắn , nhưng đầy đủ, để nhắc đến bản dịch này với giọng hơi mạnh, mà tôi có cảm giác là không nhất quán với the context.

Tôi mong sẽ có dịp thưởng thức toàn bộ bản dịch độc đáo, và tôi tin là tài hoa, vì đã đọc ông vài lần, trong những dịp khác, của dịch giả Dương Tường.

1. Theo tôi hiểu, trong tiếng Pháp, l’étranger nghĩa là người lạ. Dĩ nhiên, cũng như đối

   với mọi từ khác, tùy theo văn phong, người ta có thể dịch nhiều cách, và với những chữ khác nhau, nghĩa cũng sẽ biến đổi đi. Như ở miền Nam trước đây, có bản dịch với nhan đề là Người xa lạ, và cũng như ông Trần Hinh, tôi thấy rất hay. Tôi chưa bao giờ có ý định dịch cuốn này ra tiếng Việt cả, vì tiếng Pháp của tôi rất kém, nhưng đọc ông Dương Tường, bỗng nhiên tôi cũng nổi hứng nảy ra sáu… phương án: Người lạ, Người xa lạ, Kẻ ngoại lệ, Người ngoại cuộc, Thằng cha lạ hoắc, Người ngoài hành tinh..vân vân…

   Nhưng tôi thiết nghĩ chữ Người dưng mặc dù độc đáo nhưng không thể được cho là, như ông Dương Tường quả quyết, đồng nghĩa với chữ Người xa lạ (đúng ra là Người lạ = L’étranger) được. Chữ người dưng, theo tôi hiểu, có nghĩa là người không có liên quan, người không có bà con, hay người không dính dáng gì tới một chuyện gì đó. Người lạ ta chưa hề gặp, không biết là ai, còn người dưng không phải vậy.

   Mặt khác, nếu phải dịch chữ người dưng của ông Dương Tường ra tiếng Pháp, thì chắc tôi sẽ không dùng chữ l’étranger.

   Nhưng nếu bảo như ông Trần Hinh, ai dịch khác đi, kiểu Người dưng, thì là hiểu sai hay xuyên tạc Camus…e rằng hơi quá. Dịch giả Dương Tường hoàn toàn có quyền để lại dấu ấn riêng của ông. Nói thế chẳng trách ông Dương Tường nổi giận lên, muốn cho mấy thước kẻ (vào tay).

   Trong phương án của dịch giả Dương Tường, còn một chữ nữa, nhưng may quá ông chưa kịp dùng tới, là chữ tha nhân. Tha nhân không phải là người lạ, nó có nghĩa là người khác. Như trong chữ vị tha = vì người khác.

2. Theo tôi hiểu, trong tiếng Việt, chữ tịch được dùng với hai nghiã. Nguyên trong nhà Phật, dùng trang trọng, ví dụ như “Hoà thượng X đã (viên) tịch”. Và nghĩa khiếm nhã thông tục (slang), hay đùa cợt, mà ai cũng biết, nhất là ở miền Bắc. Dịch giả Dương Tường hoàn toàn có quyền dùng chữ này với nghĩa thứ hai, vì như ông nói, trong cuốn tiểu thuyết này, giọng điệu của anh chàng nhân vật chính là như thế (xin đọc lại bài của Dương Tường).

   Chính ra là toàn bộ câu văn dịch của ông cũng bộc lộ phong thái ấy. Nhất là chữ chả biết. Thật không trách vào đâu được.

   Vậy nhưng chính ông lại phủ nhận điều này, và cho rằng ông Trần Hinh hiểu chữ tịch của ông với nghĩa khiếm nhã là không đúng. Sao thế, hở trời?

© 2003 talawas