Tham khảo các văn bản Âu Mỹ rồi phiên âm các từ Trung văn la-mã-hóa thuộc nội dung các văn bản đó sang tiếng Việt là một việc làm rất mạo hiểm và nguy hiểm. Cho nên ông Nguyễn Q. Thắng đương nhiên phải phạm sai lầm. Nhưng ông cũng không thể theo lời khuyên của ông Nghiêm Quang (talawas, 02.10.08): “Nếu không biết đọc, ông có thể tìm một sinh viên Hán-Nôm, điều không khó,(…)“. Không ai có thể đọc được chính xác các từ la-mã-hóa nếu văn bản gốc không kèm theo chữ Hán đặt trong ngoặc đơn hoặc sắp trong mục lục đối chiếu. Huống chi một sinh viên Hán-Nôm ngày nay có lẽ chỉ quen với Trung văn giản thể nên gặp các chữ Hán phồn thể, chưa chắc anh hay chị ấy có thể đọc được. Biện pháp thích đáng chỉ có thể là: 1) bấm bụng bỏ không đan cử tài liệu liên hệ; 2) cứ ghi nguyên văn tiếng Hán la-mã-hóa hay la-tinh-hóa với lời chú thích đại khái: “chưa biết đích xác từ gốc Hán“. Tất nhiên biện pháp lý tưởng là tham khảo rộng hơn để cố tìm cho được từ Hán chính xác.

Dầu sao nhân chuyện sai lầm của ông Nguyễn Q. Thắng nên người đọc mới nhận được một số thông tin đáng suy nghĩ. Ông Phạm Hoàng Quân cho biết :“các biên khảo hoặc các công trình nghiên cứu khoa học về Hoàng Sa và Trường Sa từ Việt văn sang Trung văn đã được học giới và chính giới Trung Quốc tiến hành cách nay (2008) hơn 30 năm.“ Như vậy, người Tàu đã dốc sức làm việc và được chính giới chỉ đạo, yểm trợ. Không biết “chính giới“ Việt Nam hành động ra sao, có ủng hộ những công trình tập thể hoặc cá nhân liên quan đến vấn đề hải đảo hay không? Tháng chín vừa qua, Trung cộng họp báo ở Tòa Đại sứ của họ ngay tại thủ đô Hà Nội để tuyên bố về Hoàng Sa Trường Sa. Báo mạng có đưa tin. Chẳng rõ họ đã trưng ra những bằng chứng gì, đưa ra những lập luận nào và “chính giới“ bản địa đã có phản ứng cụ thể gì (bên cạnh kế hoạch cảnh cáo nhà văn A, đe dọa sinh viên B)?

Ông Phạm Hoàng Quân cho biết “Học giới Trung Quốc và Việt Nam đều có những biểu hiện này“. Những biểu hiện đó “dẫn đến sự hỗn loạn và gây phức tạp cho các nghiên cứu về sau.“ Nếu ông Phạm chịu khó đúc kết, phân tích các lập luận của phe Trung Hoa rồi chỉ ra những sai trái của họ nhằm xác định chân lý khách quan về lịch sử, văn hóa, pháp lý v.v… đồng thời góp phần bảo vệ chủ quyền lãnh thổ trên các quần đảo thì thật là quí hóa. Bởi vì phải nhận rằng tài liệu thư tịch cổ của ta không phải là không có sai lầm. Khi bàn về Quỉ môn quan, Lê Quí Đôn trong Vân đài loại ngữ, chương Khu vũ loại, cỏ vẻ nhầm huyện Bắc Lưu tỉnh Quảng Tây bên Tàu với huyện Bắc Lưu tỉnh Quảng Yên nước ta. Trong Dư địa chí của Nguyễn Trãi, Nguyễn Thiên Túng ở phần Tập chú đã lẫn nước Lào ngày nay với Ai Lao trong sách Hậu Hán thư, đã tưởng sông Lô ở Việt Nam cũng là sông Lô ở Trung Quốc, đã ghép chuyện Tô Thị vọng phu với chuyện Tô Thị dệt gấm hồi văn.

Westpreußenstr., 03.10.08