Thưa quý vị!

Vậy là cuộc tranh luận giữa GS Lê Xuân Khoa và tôi về tên gọi của cuộc chiến tranh diễn ra cách đây 30 năm ở Việt Nam, đã kết thúc. Tuy kết thúc này chưa hoàn toàn thoả mãn đối với bản thân tôi (và với GS Lê Xuân Khoa?), nhưng ít nhiều cuộc tranh luận cũng tạo ra những tiền đề tinh thần có tính văn hoá để mỗi bên có điều kiện hiểu biết về nhau. Hy vọng những cuộc tranh luận có thể diễn ra trong tương lai sẽ tiếp tục được tiến hành một cách hoà nhã và bình đẳng, thẳng thắn và tôn trọng lẫn nhau… Về phần mình, do ngay từ đầu tôi đã nhận thấy cuộc tranh luận rất khó lòng đạt tới kết quả, dễ rơi vào xu hướng “kể tội lẫn nhau”, và khi mà khoảng cách giữa quan niệm của các bên còn rất xa nhau thì dẫu muốn, Ban Biên tập talawas cũng khó có thể đứng ra làm “trọng tài”, nên sau khi talawas đăng bài “Chúng ta cần phải ngưng kể tội lẫn nhau” của GS Lê Xuân Khoa, tôi đã giữ thái độ im lặng. Cho dù ý kiến của Giáo sư đối với tôi chưa thật sự thuyết phục. Cho dù thói thường, về mặt tâm lý, nhiều người vẫn coi chân lý thuộc về người có tiếng nói cuối cùng (!).

Tương tự như thế, sau khi hai bài viết của hai tác giả Nguyên Trường, Trần Trung Đạo được đăng tải trên talawas, tôi đã đọc một cách trân trọng, và cũng rút ra kết luận rằng hai anh và tôi không chỉ khác nhau trong hệ thống quan niệm, trong góc nhìn, trong phương cách khái quát và nhận định bản chất một số vấn đề lịch sử…, mà còn khác nhau trong việc thâu nhận và xử lý các thông tin có liên quan đến một số sự kiện đã diễn ra trong quá khứ. Trong hoàn cảnh đó, việc tôi viết bài trả lời chắc chắn sẽ đẩy tới khả năng làm cho khoảng cách về quan niệm giữa hai anh và tôi ngày càng thêm xa, và điều đó hẳn là nằm ngoài ý muốn của chúng ta, một khi cả hai bên cùng chung mục đích trao đổi để “hướng tới tương lai”. Điều đó cũng tức là sự im lặng của tôi không hàm chứa nội dung “đuối lý”, cụ thể hơn là không phải đã “bị dồn đến chân tường”. Vì vậy qua đây tôi vẫn bảo lưu ý kiến của mình, rất mong sự bảo lưu ấy sẽ không làm mếch lòng bạn đọc nào có ý kiến đối lập với tôi.

Tuy nhiên, với bức thư của tác giả Hồ Duy Tân đã gửi cho tôi trên talawas ngày 14.5.2005 thì tôi thật sự thất vọng. Bởi theo tôi, bức thư tỏ ra thiếu vắng tinh thần trao đổi học thuật. Vì xét theo các nội dung đã được trình bày, thì dường như ý kiến của tôi chỉ là cái “cớ” để Hồ Duy Tân “trút cho hả sự bức xúc” của anh mà thôi. Trước tâm thế bức xúc của Hồ Duy Tân, tôi nghĩ việc trao đổi với anh không phải là một yêu cầu bức thiết. Do đó tôi xin có lời cảm ơn vì anh đã dành thời gian đọc bài viết của tôi, đồng thời xin được gửi trả lại anh bức thư đã đăng trên talawas.

Thưa quý vị!

Cuộc tranh luận “đặt tên cho cuộc chiến” diễn ra trên talawas có thể còn tiếp tục hoặc sắp kết thúc và tôi tin, dù diễn ra theo chiều hướng nào thì cơ hồ vẫn chưa thể đi tới một kết luận rốt ráo. Và nếu chúng ta đọc trên talawas, sẽ thấy ngay với các tác giả người Mỹ cũng chưa có sự thống nhất trong khi phân tích và đánh giá về cuộc chiến tranh này (xem Keith W. Taylor: “Tôi đã bắt đầu giảng dạy về chiến tranh Việt Nam như thế nào”, talawas ngày 30.4.2005, và David W.P. Elliott: “Cách mạng và thay đổi xã hội ở đồng bằng sông Cửu Long”, talawas ngày 2.5.2005). Thiển nghĩ, người Mỹ nghiên cứu cuộc chiến tranh ở Việt Nam trước đây nhằm phục vụ cho mục đích của họ; còn với chúng ta, chúng ta nghiên cứu nhằm rút ra những bài học, và ở mức cao hơn, là để “xoá bỏ hận thù, hướng tới tương lai”. Trong bối cảnh mà sự khác biệt về tư tưởng, và các “vết thương” từ quá khứ vẫn còn ám ảnh trong tâm trí của nhiều người thì hiển nhiên sự nóng nảy và “lòng hận thù” sẽ không thể tạo ra một động lực tinh thần giúp mọi người Việt Nam ở trong nước và ngoài nước xích lại gần nhau. Và như đã nói trong bài tranh luận với GS Lê Xuân Khoa, những điều tôi đã trình bày trong cuộc tranh luận với Giáo sư không nhân danh bất kỳ ai khác, mà chỉ nhân danh chính tôi – một người Việt Nam bình thường và luôn luôn mong muốn những điều tốt lành cho đồng bào của mình. Chiến tranh và những khúc quanh ngoắt ngoéo của lịch sử đã đẩy chúng ta sang hai bên “chiến tuyến”, song không lý gì khi đất nước đã có hoà bình mà chúng ta lại không cùng nhau lấp bỏ cái “chiến tuyến phi lý” kia đi.

Vâng, đó cũng là điều tôi muốn nói với GS Lê Xuân Khoa, với các anh Nguyên Trường, Trần Trung Đạo, Hồ Duy Tân… và bạn đọc của talawas trong bức thư ngỏ này.

5.2005

© 2005 talawas