trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
1.1.1990
Lưu Sơn Minh
Thư ngỏ gửi các nhà phê bình
 

Ðầu thư, xin phép thưa trước một điều với các nhà phê bình đáng tôn quý, nếu kẻ hèn này có trót nhỡ nhời một hai ba câu gì đó, cũng xin “các nhà” bỏ quá cho!

Thưa các nhà phê bình, quả thật, kẻ hèn này suốt mấy năm qua đã được đọc không ít những “lời vàng ý ngọc” của quý vị. Thành ra mới thấy một cái lệ thế này. Ðầu tiên, nhà phê bình Giáp khen (hoặc chê) một nhà thơ (nhà văn) Mỗ. Hay thậm chí, người được khen (hoặc chê) còn chưa kịp trở thành nhà thơ (hay nhà văn) nữa kia. Bài phê bình ấy được đăng lên báo. Nếu cứ như sự thường ở đời, chỉ có thế thì chẳng làm sao cả, thì thôi. Ðột nhiên ở đâu lại có nhà phê bình Ất. Chẳng phải là chuyện “Trời đã sinh ra Giáp sao còn sinh ra Ất,” nhưng nhà phê bình Ất đã viết ngay một bài (dĩ nhiên là phê bình) có khối điểm không giống (thậm chí là trái ngược) với ý của nhà phê bình Giáp. Thế thì thật không xong. Bởi vì đã có bất đồng ắt phải biện minh “cho ra nhẽ”. Không còn gọi gì là “nhà phê bình” nữa. “Làm trai đứng ở trên đời”…

Một tuần, hai tuần. Một tháng, hai tháng. Bây giờ nếu ai trót dại cầm tờ báo mới lên, có tài thánh cũng chẳng hiểu nổi “cái thuở ban đầu” (dĩ nhiên là chẳng đáng lưu luyến ấy) của cuộc tranh luận – thật ra là cái gì. Vì sao thế? Xin thưa rằng, trong bài viết thứ hai để phản bác nhà phê bình Ất, nhà phê bình Giáp đã phải viện dẫn một số nhà tư tưởng, nhà văn hoá, nhà triết học, nhà… phê bình như các ngài Dần, Thân, Tỵ, Hợi… Nhà phê bình Ất đã phát hiện ra trong đó có một số sai lầm. Tỷ như: câu này, đoạn nọ hoặc sai, hoặc thiếu; ý nọ, lời kia không đúng hoặc thừa… Ðể chứng minh, nhà phê bình Ất cũng có trích dẫn những vị Tý, Ngọ, Mão, Dậu trong bài viết. Thế thì không thể tránh khỏi có thiếu sót. Mà có thiếu sót thì lập tức nhà phê bình Giáp phải viết bài để bác lại. Có vậy mới “phải phép”… Bài đăng trên cùng một báo thì lâu, chi bằng mỗi người gửi bài một báo cho nhanh. Nếu chưa đủ nhanh, thì một người gửi luôn cho hai báo để nhiều độc giả được hể hả trong cái thế “toạ sơn”(ấy là em nhắc lại lời họ chứ không hề có ý gì mạo phạm đâu ạ)…

Ðấy là một chuyện. Chuyện giữa các nhà phê bình với nhau. Còn có khi, một tác giả (nhà thơ hoặc nhà văn) bị ai đó phản bác cái gì, chê trách cái gì, hoặc ngược lại – muốn chê trách phản bác cái gì cũng nhất quyết làm một nhà phê bình, cũng dũng mãnh cầm thương, lên ngựa xông vào “cuộc chiến” để làm cho ra nhẽ. Liệu có thể gọi là cuộc chiến được không? Thì đã bảo kẻ hèn này chữ nghĩa lỗ mỗ, thấy các cụ hay nói “trường văn trận bút”mới cố nói theo, đúng sai thế nào đành cam chịu lỗi! Vậy mọi sự đi đến đâu? Cũng đi đến lúc bắt bẻ nhau từng li từng tí. Cũng mượn đủ cả Tý, Sửu, Dần, Mão cho chí Thân, Dậu, Tuất, Hợi để mà tranh luận…

Vậy thì, lũ sáng tác nhi nhoe như chúng em được lợi gì? Dạ thưa, lúc đầu quả chúng em có lợi. Các bác không khen đến khối đứa chúng em, chắc cũng khó để mà thiên hạ biết đến. Các bác không chê khối đứa chúng em, chắc cũng chẳng tỉnh ra mà tránh xa lối rẽ vào ngõ cụt. Ðã thế, lũ đọc ít, nghe ít như chúng em được đọc bài các bác cũng “ngộ” được ối thứ. Hồi xưa, chúng em chỉ biết rằng văn chương dù gì cũng không ra khỏi hăm mấy con chữ. Bây giờ đọc các bác mới thấy “bể học mênh mông” quá. Bèn cắp cái rá đi theo. Ai ngờ, lâu ngày dần, các bác để quên chúng em. Các bác người nhớn, người tài, cứ mải biện luận đủ điều. Còn lũ chúng em đi theo đâm hoang mang, chẳng biết đường nào cho phải; vì cứ theo lời các bác: mấy vị Tý, Sửu, Dần cho chí Tuất, Hợi đều đúng cả, cấm có sai bao giờ. Vậy thì bọn em biết tin vào ai trong cả thảy “thập nhị địa chi” ấy? Ngoảnh ra đã lỡ mất buổi cày, buổi cấy. Thế hoá ra em lại dám ví viết lách như làm ruộng à? Thì em đã thưa rồi, nếu nhời nhẽ có gì sai, các bác cứ đánh cho vài chữ đại xá. Chả là hồi bé đi học, cô giáo có dạy “chữ viết thẳng hàng như mạ cấy” nên bây giờ mới nói năng thế đấy ạ.

Thưa các bác phê bình, những điều em nói ở đây đều là thật lòng cả. Ðường của chúng em còn xa. Xin các bác quay về với chúng em một lúc. Các bác cứ khen chê, hay quát mắng chúng em cũng được. Cho chúng em tỉnh người ra. Hay ít nhất cũng còn biết đường mà đi. Chứ các bác cứ thả thật nhiều diều rõ đẹp lên giời, có khi chúng em chưa mỏi chân cũng ngồi bệt xuống dọc đường mà ngửa cổ lên ngắm, sau e là không đi được nữa. Lúc ấy, người đi trước chê trách chúng em thì chúng em đành cam vậy, chứ các bác cũng chê rằng: “Cái lũ này, đi chẳng chịu đi, ngồi nghệt ra đấy mà ngắm diều à?” thì thật tội cho chúng em quá, oan cho chúng em quá. Diều các bác dán toàn bằng những giấy bóng, giấy màu rực rỡ làm ở tận đẩu tận đâu văn minh lắm, ai mà chẳng muốn ngắm rồi hoá quên cả bước đi, các bác ơi!…

 
© talawas 2026