Ðã có Ngày thơ Việt Nam với những hoạt động thông lệ và hoành tráng vào ngày 15 tháng Giêng (rằm Nguyên tiêu) âm lịch. Trong suốt 365 ngày của một năm, thơ Việt Nam vẫn nở rộ đâu đó trên các diễn đàn, triển lãm, mặc dù thơ chỉ dành cho những nhà… thơ đọc.

Nhiều năm gần đây, nàng thơ như một cô gái đẹp lui vào tủ kính và được trưng bày như những ma-nơ-canh mà thoáng nhìn ai cũng muốn có thân hình lý tưởng như thế, nhưng chỉ là ao ước, không ai muốn mình là ma-nơ-canh. Cũng như không ai muốn mình làm thơ và thành nhà thơ. Thơ như một nghiệp chướng nhập vào ai người ấy phải chịu! Phải làm thơ.

Người đọc báo không mặn mà gì với thơ, người ta chỉ đọc các tin và bài. Nếu có để mắt đến thơ cũng chỉ là để mắt đến tác giả như để ý đến đèn đỏ trên ngã tư, chỉ chờ đèn xanh rồi lướt qua nhanh. Mặc dù có lướt qua nhanh thì thời gian tiết kiệm được cũng chẳng để làm gì, có lẽ sự bận lòng với thơ chỉ xảy ra với những người ăn lương để làm các công việc về thơ. Cảm giác của mỗi người đến với thơ là như vậy, vô hình chung thơ chỉ còn được những người làm biên tập thơ trên các tờ báo, hoặc các nhà xuất bản đọc.

Thơ kiếm tìm độc giả bằng những hoạt động trong Ngày thơ Việt Nam, nhưng người ta đến đó, trừ những nhà thơ, còn lại là các bạn sinh viên, thêm vào là bạn của các nhà thơ và một số ít là tò mò. Các nhà thơ thỉnh thoảng cũng ngồi lại với nhau ít phút, bên chén trà, bên điếu thuốc nói về nghề thơ như một câu chuyện cổ tích buồn. Festival Huế 2004 cũng lồng ghép vào một chương trình thơ là thả thơ trên sông Hương. Sinh thời, nhà thơ Thu Bồn đã làm câu thơ để tặng những nhà thơ xứ Huế: “Dạ thưa xứ Huế bây giờ/ Vẫn còn núi Ngự bên bờ sông Hương.” Các nhà thơ xứ Huế non xanh nước biếc, trong cuộc trà dư tửu hậu đã tán câu thơ trên thành: “Nhà thơ xứ Huế bây giờ/ Vẫn còn lưỡng lự bên bờ sông Hương!” Xứ Huế đẹp, người Huế yêu thơ vậy mà thơ vẫn còn “lưỡng lự” cùng nhà thơ buông lòng bên dòng sông chảy, để suốt ngày chỉ là nhìn theo…

Trong không gian thơ hôm nay, thơ cổ thành sản phẩm rao bán của những người biết viết thi pháp, viết thơ lên những tờ lịch treo trên tường. Thơ hiện đại khó tìm được câu hay ý lạ, nhiều bài thơ cũng khó đọc vì độc giả đã quen đọc thơ có vần. Thơ không vần như văn xuôi chặt khúc. Thơ văn xuôi đọc càng khó hiểu. Tác giả làm thơ văn xuôi hẳn đã có những tư duy khác. Tư duy là một điều hay, nhưng tư duy cũng có lỗi của tư duy mà những người hay tư duy như những nhà thơ lại không bao giờ thấy mình có lỗi. Tư duy cho thơ là như vậy, thơ bỏ độc giả, các nhà thơ chỉ làm thơ cho mình và cho những nhà thơ khác đọc.

Năm 2005 sắp qua có khá nhiều cuộc vui cho thơ. Với một ngày và đêm hội tụ các nhà thơ mới và những nhà thơ đã thành danh ở Văn Miếu Quốc Tử Giám, Ngày thơ Việt Nam còn lan toả ra các tỉnh miền Trung, miền Nam… trong đó tỉnh Quảng Ninh cũng đã có Ngày thơ Lê Thánh Tông từ lâu.

“Lai sâu” cho ca nhạc thì nhiều, nhưng “lai sâu” cho thơ trong năm qua chỉ có duy nhất một lần: Trung tâm Ngôn ngữ Văn minh Pháp đã tổ chức đêm đọc thơ cho nhà thơ trẻ Vi Thuỳ Linh. Ðêm thơ ấy không bán vé, vào cửa tự do, khách đa phần là người quen và bạn bè. Cùng với sự xuất hiện của Vi Thuỳ Linh trong nước, nhà thơ Nguyễn Hữu Hồng Minh (Thành phố Hồ Chí Minh) cũng có buổi đọc thơ ở bên Ðức do bên đó mời. Thơ là tiếng nói, là nỗi lòng, hơn bất kỳ điều gì khác thơ luôn gắn với cuộc sống, với con người và với quê hương. Ngay trên sân nhà, thơ còn chưa “ghi bàn”, vậy thì phiêu du ra đất khách quê người “mua vui cũng chẳng được vài trống canh”. Có lẽ, người ta hiếu kỳ đến ngắm nhà thơ chứ làm sao mà nghe được, cho dù có dịch thơ sang tiếng nước họ!

Giữa năm 2005, nhà thơ Nguyễn Duy có cuộc triển lãm thơ ở Văn Miếu Quốc Tử Giám. Triển lãm thơ Hạt gạo cũng có gây được tiếng vang thông qua các phương tiện truyền thông. Còn thơ có đắt như… tôm tươi sau những cuộc triển lãm ấy hay không, có lẽ còn là quãng đường dài nhọc nhằn. Trong danh sách những cuốn sách bán chạy trong năm qua, chưa có cuốn nào là… thơ!

Thơ không phải là hàng hóa để bán, thơ không phải là thông tin cập nhật hàng ngày bắt buộc phải đọc, thơ là người bạn tri kỷ tâm tình lánh về nơi đau khổ bất trắc, hoặc nơi tâm hồn tinh tế dịu dàng. Những bộ phim tâm lý, những buổi ca nhạc, game show, những sản phẩm hàng hóa, chuyện phiếm, chát chít là những kẻ thù của thơ, đã chà đạp thơ.

Năm 2005 qua đi một cách chóng vánh để lại nhiều nuối tiếc cho thơ!

Năm 2006, lại một năm mới cho thơ, nhưng có lẽ điều mà người viết bài này dự đoán là năm mới cũng như năm qua và như nhiều năm trước, thơ vẫn chỉ để cho các nhà thơ đọc với nhau.

Khởi thuỷ của loài người là lời (Kinh Thánh), sáng tạo lớn nhất trong lời nói, không thể là loại hình nào khác và cũng không có loại hình nào thay thế cho thơ. Ngôn ngữ dẫn loài người đi lên, vậy mà thơ đang bị đối xử như là nó không tồn tại.

© 2005 talawas