trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
19.6.2004
Harald Maas
Thiên an
 

Bắc Kinh – Hồ và Tân ngồi trên chiếc giường tầng, mắt nhìn về phía màn hình máy vi tính đặt giữa phòng. Hồ cởi trần. Không khí trong phòng có cái mùi đặc trưng của một căn phòng chung cư của bốn chàng trai trẻ. Sách vở, vỏ CD và lon Cola chồng đống trên bàn.

Chắc một căn phòng sinh viên ở đây vào mùa xuân năm 1989 trông cũng không khác. Cũng những chiếc giường tầng mầu ve bằng sắt giống hệt nhau, cũng những chiếc bàn học trò nhỏ hẹp bằng gỗ. Nhưng khi đó hầu như toàn thể sinh viên trường Đại Học Bắc Kinh có mặt trên quảng trường Thiên An Môn, nơi hàng trăm ngàn người đang biểu tình đòi tự do và chống lại quyền lãnh đạo của Đảng cộng sản Trung Quốc. Khi ấy, một trong những chiếc giường ở căn phòng số 339 trong chung cư sinh viên này luôn để trống, đó là giường của Ngô-Nhĩ Khai-Hi (Wuer Kaixi), lãnh tụ sinh viên và sau này trở thành kẻ thù của nhà nước. “Giường của anh ấy đấy”, người sinh viên tên Minh chỉ chiếc giường mà Hồ và Tân đang ngồi.

Cho đến nay, sự kiện phong trào biểu tình của sinh viên năm 1989 bị đàn áp đẫm máu vẫn tiếp tục là một chủ đề cấm kị tại Trung Quốc. Một chương sử đen tối, không ai nói đến, nhưng vẫn đè nặng lên đất nước này. Dân Trung Quốc gọi đó là vụ Lục Tứ, ngày 4 tháng 6, ngày mà 15 năm trước, ban lãnh đạo Đảng cộng sản Trung Quốc đã hạ lệnh cho quân đội ra đàn áp những cuộc biểu tình hoà bình của sinh viên. Ngay từ sáng sớm, xe tăng quân đội tràn ra. Những người lính trẻ xuất thân từ ruộng đồng, lần đầu tiên được tới thủ đô, xả súng máy vào đám người biểu tình. Hàng trăm người, mà cũng có thể hàng ngàn người đã thiệt mạng. “Một mặt trời đen xuất hiện trên bầu trời đất nước tôi”, như Ngô-Nhĩ Khai-Hi miêu tả sau này.

Ngoài sân, nhiều sinh viên đang chơi bóng rổ, tiếng bóng rơi xuống nền xi măng đơn điệu, xuyên qua chiều tà. Lưu, một sinh viên khoa địa lí bình luận về vụ thảm sát năm 1989: “Cái gì đã qua là qua. Trung Quốc ngày nay thoáng hơn nhiều rồi. Chuyện như năm 1989 không thể nào lặp lại nữa đâu.” Chàng sinh viên mảnh dẻ này mặc một chiếc T-Shirt Mỹ in hình bóng rổ, nói khẽ, thỉnh thoảng ngoái nhìn canh chừng sau lưng. Ở Trung Quốc, trò chuyện với một phóng viên nước ngoài về chính trị vẫn còn là mạo hiểm. Trong trường trung học hay ở đại học, người ta không bao giờ đả động đến sự kiện Lục Tứ, nhưng qua đài truyền hình và báo chí do nhà nước quản lí, Lưu được biết quan điểm chính thức về sự kiện này: “Chính phủ bảo đó là một cuộc bạo loạn phản cách mạng.” Như mọi sinh viên khác, trước khi vào đại học Lưu phải qua một tháng huấn luyện quân sự. “Hồi ấy mà chính phủ không ra tay thì Trung Quốc chết chìm trong hỗn loạn”, Lưu nói.

Trường Đại học Bắc Kinh nằm ở phía bắc thành phố, là một trong những trường ưu tú của Trung Quốc, với 13.000 sinh viên, tuyển từ những học sinh tốt nghiệp phổ thông loại xuất sắc trong toàn quốc. Sự bùng nổ kinh tế những năm qua cũng để lại dấu ấn trong bộ mặt của trường này. Một toà nhà bảy tầng mới toanh dành riêng cho Ban quản lí đã được khánh thành năm 2002, nhân kỉ niệm 100 năm ngày thành lập trường. Năm ngoái, thêm 5 toà nhà 20 tầng, chung cư cho sinh viên. Tối đến, các cặp sinh viên trai gái rủ nhau lượn đến quán ăn McDonald ở cổng trường phía nam.

Nhưng ở chung cư phía tây bắc, một toà nhà lắp ghép có cây cối bao quanh, thời gian dường như không nhích lên phía trước. Vẫn là những bức tường mầu ve điển hình cho tất cả những tường vách nơi công sở ở Trung Quốc thuở nào. Tối nào hàng đoàn sinh viên mặc quần đùi cũng xếp hàng dài trước cửa nhà tắm công cộng chờ suất nước nóng mỗi ngày một lần. Thay đổi duy nhất ở đây là những biển quảng cáo bằng đèn nê-ông treo trên khu cầu thang ở tất cả các tầng, quảng cáo cho dịch vụ Yahoo của Trung Quốc. Hồ, chàng sinh viên 19 tuổi, đang học sư phạm năm thứ nhất như Tân, cho biết: “Thuê phòng ở chung cư này rẻ hơn các chung cư mới xây”. Chung với 4 người trong căn phòng 12 mét vuông, Hồ phải trả 650 tệ – tức 65 Euro- một năm. Phí hoà mạng internet để có thể lấy phim truyện xuống xem là 60 tệ một tháng.

Hồ quê ở Quảng Tây, Tân quê ở Hà Bắc, lên Bắc Kinh học như nhiều thanh niên Trung Quốc khác. Đầu giường họ treo đầy ảnh các băng nhạc pop Trung Quốc và các câu lạc bộ bóng đá châu Âu. Trên bàn, máy điện thoại di động, loại gấp nắp, nhấp nháy tín hiệu. Học đại học ở Bắc Kinh là tiêu chuẩn đưa họ vào hàng ngũ trí thức tinh hoa của đất nước.

15 năm trước, mọi sự cũng bắt đầu ở đây. Những năm cuối thập niên 80 có lẽ là những năm tự do nhất trong toàn bộ lịch sử Trung Quốc. Xã hội Trung Quốc mở ra, sau bao nhiêu thập kỉ giáo điều cứng nhắc của chủ nghĩa xã hội. Các nhóm văn nghệ sĩ hình thành, văn học nở rộ. Sinh viên thảo luận thâu đêm về những vấn đề chính trị. “Chúng tôi muốn có một nước Trung Hoa tự do, trong đó nhà nước rút lui khỏi đời sống cá nhân của dân chúng.”, Ngô-Nhĩ Khai-Hi, hiện lưu vong tại Đài Loan, cho biết như vậy.

Những cuộc biểu tình 15 năm trước nổ ra khi Tổng bí thư Đảng cộng sản Trung Quốc Hồ Diệu Bang qua đời ngày 15 tháng Tư 1959. Hoàn toàn tự phát, sinh viên tụ tập trên quảng trường Thiên An Môn, bày tỏ lòng thương tiếc và kính trọng đối với vị Tổng bí thư được coi là đại diện cho tinh thần cách tân đất nước. Vài ngày sau, số người tham gia mít-tinh lên đến 100.000. Một phong trào hình thành. Phía sinh viên bắt đầu đưa ra những kiến nghị chính trị, phê phán sự tham nhũng khổng lồ của guồng máy nhà nước và đòi hỏi nhiều quyền tự do hơn nữa. Ngô-Nhĩ Khai-Hi, khi đó 21 tuổi, là một trong những người phát ngôn chính của phong trào này. “Theo báo cáo, cậu ta là sinh viên bị nhiều điểm kém nhất lớp ở Đại học Bắc Kinh. Dốt nát như thế mà cũng đòi phát biểu về chiến lược của nhà nước!”, Bí thư thành ủy Bắc Kinh đã mạt sát như thế về Ngô-Nhĩ Khai-Hi trong cuộc họp của Bộ chính trị ngày 27.4.

Nhưng phong trào phản kháng của sinh viên ngày càng lan rộng. Phóng viên các cơ quan truyền thông của nhà nước, công nhân xí nghiệp, và cả những người dân Bắc Kinh bình thường, càng ngày càng đông người đổ về quảng trường Thiên An Môn. Phía sinh viên bắt đầu một cuộc tuyệt thực để phản kháng. Sự phê phán của họ đối với lãnh đạo Đảng cộng sản Trung Quốc mỗi ngày một gay gắt. “Chính phủ Trung Quốc là một lũ trứng thối. Tại Trung Quốc, Đảng và Nhà nước chỉ là một, phê phán Nhà nước tất nhiên cũng là phê phán Đảng”, Ngô-Nhĩ Khai-Hi tuyên bố như vậy với một phóng viên tờ báo Pháp “Le Figaro” ngày 17.5. Ngay hôm sau, thủ tướng Lí Bằng có cuộc gặp mặt với các đại biểu của sinh viên. Qua truyền hình trực tiếp, hàng chục triệu người dân Trung Quốc đã chứng kiến cảnh hai bên, phía những người lãnh đạo quốc gia, và phía những đại biểu sinh viên trẻ tuổi, đối thoại theo kiểu mỗi bên nói một ngôn ngữ riêng, không bên nào hiểu bên nào. Vừa mở đầu, Ngô-Nhĩ Khai-Hi, trong bộ đồ của bệnh nhân bệnh viện, đã nói như tạt vào mặt thủ tướng Lí Bằng: “Chúng ta được ngồi đây, có cả đồ uống, nhưng ngoài kia bạn bè sinh viên của chúng tôi đang ngồi trên nền đất lạnh, đang tuyệt thực.” Ba ngày sau, Lí Bằng ra quân lệnh: Chiến tranh! Đêm ngày 4 tháng Sáu, cuộc thảm sát bắt đầu.

Phía bắc trường Đại học Bắc Kinh ngày nay là một khu thương mại và giải trí. Nhạc pop Hồng Kông xập xình phát ra từ những tiệm thời trang và tiệm bán điện thoại di động. Sinh viên Trung Quốc là những người được lợi từ sự bùng nổ kinh tế 15 năm qua. Nhưng không phải là họ thiếu tinh thần phê phán. “Tất nhiên, chúng tôi thấy rõ những vấn đề chính trị ở Trung Quốc”, cô sinh viên Vũ nói. “Nạn tham nhũng những năm qua phát trểin ngày càng mạnh. Trung Quốc cần có một bộ máy nhà nước theo mô hình pháp quyền.” Nhưng sinh viên Trung Quốc đã thôi không còn là các nhà cách mạng từ lâu. Chừng nào kinh tế còn phát triển, chừng đó chẳng ai đặt nghi vấn về quyền lãnh đạo của Đảng cộng sản. Vũ kể, một người bạn gái của cô vừa gia nhập Đảng. “Thế dễ tiến thân hơn”, cô nói.

Ở Đại học Bắc Kinh, hầu như chẳng còn ai biết đến Ngô-Nhĩ Khai-Hi và các lãnh tụ sinh viên 15 năm trước. Tên tuổi họ đã phai mờ, và cũng phai mờ là cái hồi ức, rằng khi đó, 1989, Đảng cộng sản Trung Quốc không hề là bất khả xâm phạm. Phong trào biểu tình ấy có đủ sức thiết lập một nước Trung Hoa dân chủ không? “Với phong trào năm 1989, chúng tôi đã chỉ ra rằng, muốn có tự do thì dân Trung Quốc phải tự mình dấn thân cho tự do, không thể chờ ai đem tự do đến tặng”, Ngô-Nhĩ Khai-Hi phát biểu. Bản thân ông cũng đã trả một giá đắt. Từ ngày trốn khỏi Trung Quốc, ông chưa từng gặp lại gia đình. Bắc Kinh không cho phép gia đình ông xuất ngoại.

“Lục Tứ” tiếp tục là một đề tài cấm kị. Vài năm trước, chính phủ cho thay những phiến đá lát trên quảng trường Thiên An Môn – như thể qua đó có thể xoá hắn mọi dấu tích của lịch sử.



Nguồn: Harald Maass, “Ein himmlischer Frieden”, Tagesspiegel, 03.6.2004

© 2004 talawas

 
© talawas 2026