Ngày 10/9/2003, Ban Bí thư Trung ương Đảng ra Quyết định số 81-QĐ/T.Ư về việc thành lập Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương; nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm – ủy viên Bộ chính trị, Bí thư trung ương Đảng, Trưởng ban Tư tưởng văn hóa Trung ương, được cử làm Chủ tịch Hội đồng. Sắp tới, Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương sẽ ra mắt và đi vào hoạt động. Nhân dịp này, báo TT & VH phỏng vấn đồng chí Nguyễn Khoa Điềm. Xin trân trọng giới thiệu với bạn đọc.

Kính thưa đồng chí Nguyễn Khoa Điềm, xin đồng chí cho biết lý do vì sao Trung ương Đảng lại cho phép thành lập Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương và nhiệm vụ của Hội đồng là gì khi đi vào hoạt động?

Đồng chí Nguyễn Khoa Điềm: Đầu năm 2003, Ban Bí thư có ra Chỉ thị số 18 – BBT / T.Ư về Công tác văn nghệ trong tình hình mới, trong đó có nhận xét công tác lý luận phê bình hiện nay còn chậm và yếu. Đẩy mạnh công tác lý luận, phê bình văn học nghệ thuật là một nhiệm vụ cần thiết trong đời sống văn nghệ hiện nay. Trước hết cần được hiểu đây là cơ quan tư vấn, tham mưu cho Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực lý luận, phê bình văn học nghệ thuật. Nhiệm vụ cụ thể của Hội đồng là:

Xem xét đánh giá tình hình sáng tác, lý luận, phê bình, những khuynh hướng nảy sinh trong đời sống văn học, nghệ thuật, khẳng định biểu dương những khuynh hướng lành mạnh, đề cao các giá trị thẩm mỹ và nhân văn sâu sắc, phê phán những biểu hiện lệch lạc trong đời sống văn nghệ, trái với quan điểm văn học Đảng, các chính sách, pháp luật của Nhà nước. Trên cơ sở đó, Hội đồng đề xuất với Đảng, Nhà nước những phương hướng, giải pháp nhằm tạo điều kiện cho văn nghệ phát triển phong phú lành mạnh, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Việc thứ hai là Hội đồng phối hợp với các ngành trong khối tư tưởng – văn hóa tổng kết đường lối văn nghệ của Đảng, khẳng định những thành tựu lý luận, phê bình chúng ta đã đạt được, góp phần tiếp tục hoàn thiện đường lối đổi mới văn nghệ của Đảng, từng bước xây dựng cơ sở lý luận của nền văn học nghệ thuật Việt Nam trong tình hình mới. Chỉ đạo đấu tranh chống các hoạt động tuyên truyền, lý luận thù địch, sai trái trên lĩnh vực văn học, nghệ thuật.

Ba là: hợp tác, liên kết đội ngũ những người làm công tác lý luận, phê bình trong nước, khuyến khích sự tìm tòi, sáng tạo, trao đổi, tranh luận lành mạnh, động viên những người làm công tác lý luận, phê bình làm tốt hơn nữa trách nhiệm của người văn nghệ sĩ. Đề xuất với Đảng và Nhà nước các chủ trương chính sách liên quan tới công tác lý luận, phê bình như xây dựng đội ngũ, đào tạo, xét tặng giải thưởng…

Bốn là Hội đồng sẽ tham gia ý kiến với các bộ, ngành hữu quan các chủ chương, biện pháp phổ cập nghệ thuật, nâng cao giáo dục thẩm mỹ với công chúng… Đại thể là vậy.

Thưa đồng chí, liệu sự ra đời của Hội đồng Trung ương này có thay thế hoặc “lấn sân” các hội đồng lý luận, phê bình của các hội chuyên ngành?

Đồng chí Nguyễn Khoa Điềm: Hiện nay ở nước ta có nhiều cơ quan theo dõi công tác lý luận phê bình văn học nghệ thuật như các Hội đồng lý luận, phê bình, nghiên cứu văn học nghệ thuật trực thuộc các hội chuyên ngành, các viện nghiên cứu, kể cả các cơ quan báo chí…, nhưng mỗi đơn vị đều có chức năng, nhiệm vụ riêng của mình. Hội đồng Lý luận, phê bình văn học nghệ thuật Trung ương được hiểu như một cơ quan tư vấn của Đảng không làm thay công việc của các hội đồng lý luận, phê bình của các hội chuyên ngành, cũng chẳng “lấn sân”. Mà ngược lại, các hội đồng ngoài nhiệm vụ của mình còn hỗ trợ tích cực cho nhau trong việc chỉ đạo, đánh giá tình hình sáng tác, nghiên cứu, lý luận, phê bình. Sẽ có thêm nhiều tiếng nói giúp cho Đảng và Nhà nước hiểu hơn về tình hình văn học nghệ thuật để từ đó có sự chỉ đạo, đề ra chính sách đối với văn nghệ và văn nghệ sĩ phù hợp với tình hình mới.

Thưa đồng chí, vậy cơ chế hoạt động của Hội đồng sẽ ra sao và hoạt động chủ yếu của Hội đồng năm 2004 là gì?

Đồng chí Nguyễn Khoa Điềm: Đại bộ phận các thành viên trong Hội đồng hoạt động không chuyên trách. Họ là những nhà lý luận phê bình, lãnh đạo các hội, các cán bộ quản lý đại diện cho các ngành văn học, nghệ thuật… Hội đồng làm việc theo nguyên tắc thảo luận tập thể, dân chủ. Mỗi thành viên đều bình đẳng, cùng có trách nhiệm, trong các cuộc sinh hoạt của Hội đồng để đi đến thống nhất trong việc đánh giá, đề xuất ý kiến về các vấn đề liên quan tới công tác lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật cũng như tình hình sáng tác. Tất nhiên Chủ tịch Hội đồng sẽ là người điều hành và kết luận.

Còn nhiệm vụ trọng tâm của Hội đồng năm 2004 là nắm tình hình lý luận phê bình, sáng tác của các Hội chuyên ngành. Đánh giá chất lượng hoạt động lý luận, phê bình, đội ngũ… Trên cơ sở đó đề ra những phương hướng, giải pháp chủ yếu và kiến nghị cần thiết nhằm tăng cường các hoạt động lý luận, phê bình trong giai đoạn mới, triển khai tích cực Chỉ thị 18 của Ban Bí thư về công tác văn nghệ và phục vụ các Đại hội Văn nghệ chuyên ngành Trung ương trong 2 năm 2004, 2005.

Mới đi vào hoạt động, Hội đồng chắc chắn sẽ còn gặp nhiều khó khăn, bỡ ngỡ. Nhưng Hội đồng đã có kế hoạch cụ thể thiết thực, chuẩn bị nội dung để năm 2005, Hội Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật toàn quốc sẽ được tổ chức.

Xin cảm ơn đồng chí.