Số phận ông John McCain trong Đảng Cộng hoà coi như đã an bài. Sau khi có đủ phiếu của cuộc bầu cử sơ bộ vào ngày thứ Ba, 4 tháng 3, 2008 để trở thành đại diện Đảng Cộng hoà trong cuộc chạy đua tháng 11 tới, Nghị sĩ John McCain và phu nhân đã được mời tới Bạch ốc vào trưa ngày 5 tháng 3, để nhận sự ủng hộ của Tổng thống Bush.
Sự ủng hộ này có thể hại nhiều hơn lợi. Phe bảo thủ tuy chê ông McCain quá cấp tiến, nhưng chẳng còn ai khác, đàng nào họ cũng phải bầu cho ông, nếu không muốn ngồi nhà trong ngày bầu cử, dù ông này có được ông Bush ủng hộ hay không. Trong khi đó, những người không thích ông Bush, có thể không thích cả ông McCain, khi thấy ông này gần gũi với ông Bush. Dầu sao, sự ủng hộ của một đương kim tổng thống Cộng hoà dành cho ứng viên đại diện Cộng hoà chỉ là chuyện hình thức lễ nghi; một điều đương nhiên phải có, rồi đường ai nấy đi. Ông McCain vốn là đối thủ của ông Bush 8 năm trước.
Chỉ mất có hai tháng vận động để trở thành đại diện đảng, ông McCain vừa có lợi, vừa có hại. Có lợi vì sớm được rảnh tay lo cuộc vận động gay go sắp tới, có hại vì từ nay tới Đại hội Đảng Cộng hoà vào đầu tháng 9, tên tuổi ông sẽ bị xếp xó, không được giới truyền thông nhắc tới, trừ khi có xì-căng-đan, như vụ Thống đốc New York Eliot Spitzer, một ngôi sao đang lên của Đảng Dân chủ, nhưng vào đêm trước ngày Valentine vừa qua, thay vì ở nhà âu yếm vợ, lại đi với gái gọi. Nhưng điều này khó xẩy ra với ông McCain. McCain, ở tuổi 71, là ứng cử viên già nhất, và ông không như ứng cử viên Bob Dole năm 1996, quảng cáo cho Viagra. John McCain 2008 cũng không thể là Bill Clinton 1992. Ngoài ra, McCain còn có lợi ở vai trò ngư ông. Phía ông Obama gọi bà Clinton là “quái vật” (monster), [1] bà Clinton gọi ông Obama là đồ tồi (shame), [2] cũng như cố vấn của bà Clinton là Ferraro cho rằng, giá trị của ông Obama chỉ ở chỗ may mắn là người da đen. [3] Dù phải đương đầu với ai, ông McCain chỉ việc dùng ngay ngôn ngữ của Dân chủ, để hạ Dân chủ.
Trong khi ấy, về phía đảng Dân chủ, cuộc tranh đua giữa hai Nghị sĩ Hillary Clinton và Barack Obama vẫn tiếp tục gay go. Bài này sẽ chỉ nói tới cuộc tranh đua trong nội bộ đảng Dân chủ. Cho đến ngày thứ Tư 12 tháng 3, tuy ông Obama dẫn đầu chút đỉnh với 1596 phiếu và bà Clinton 1484 phiếu, nhưng cả hai vẫn trong tình trạng bất phân thắng bại, vì phải cần 2025 phiếu để thắng.
Từ đầu thập niên 50 của thế kỷ 20 về trước, quyết định thắng bại để trở thành đại diện đảng tranh cử tổng thống được quyết định tại Đại hội đảng. Nói khác đi, trước cuộc bỏ phiếu tại Đại hội đảng, không biết ai sẽ được đảng chọn. Do đó, không khí Đại hội đảng thường rất sôi nổi. Các phe nhóm vận động ngay tại Đại hội. Mặc cả, thoả hiệp, la ó, chửi nhau, đánh nhau, cũng diễn ra tại Đại hội. Cuộc bỏ phiếu chọn ứng cử viên thường diễn ra nhiều vòng. Nếu vòng đầu không có ai được đa số quy định, sẽ phải bầu lại, cho đến khi có người được đủ phiếu.
Kỷ lục bầu cử nhiều vòng đã diễn ra tại Đại hội đảng năm 1924, họp vào tháng Sáu tại Madison Square Garden ở New York, với 1098 đại biểu, và 15 ứng cử viên. Muốn được chọn, phải có 732 phiếu (2/3). Có ba ứng cử viên nổi hơn cả, là các ông McAdoo từ California, Bộ trưởng Tài chánh, và là con rể của cựu Tổng thống Wilson; Al Smith, Thống đốc New York; và cựu Đại sứ Mỹ tại Anh là John Davis từ West Virginia. Đại hội kéo dài 16 ngày vẫn chưa chọn được đại diện. Cuối cùng, hai ông McAdoo và Smith rút lui, và ông Davis được chọn ở vòng bỏ phiếu thứ 103 (một trăm lẻ ba!). Ông này sau đó bị John Calvin Coolidge, Phó tổng thống lên thay ông Harding khi ông này qua đời năm 1923, đại diện đảng Cộng hoà đánh bại trong cuộc bầu cử tháng 11.
Hoa Kỳ là một liên bang, mỗi tiểu bang như một nước riêng, có niềm hãnh diện địa phương. Trước kia, tại Đại hội đảng, nếu có người trong tiểu bang ra ứng cử, thế nào các đại biểu của tiểu bang đó cũng dồn phiếu cho “gà nhà” trong vài vòng đầu, đến khi thấy không có hy vọng, mới thoả thuận bầu cho ứng cử viên khác. Khi không có ứng cử viên nổi bật, hay khi có nhiều hơn một vài người nổi bật, cuộc chọn ứng cử viên sẽ lâm cảnh bế tắc. Không muốn chuyện đáng tiếc năm 1924 tái diễn, từ đó trở đi, sau vài ba vòng bỏ phiếu, nếu chưa có ai thắng, người ta phải tìm cách thoả hiệp. Ví dụ, tại Đại hội năm 1932, tuy “FDR” – Franklin Delano Roosevelt – là một ứng cử viên sáng giá, nhưng tới vòng phiếu thứ ba vẫn chưa có ai thắng. Phe FDR vận động bằng cách đưa ra hứa hẹn, bất cứ ai có đủ phiếu để phá vỡ bế tắc, sẽ được mời làm ứng viên phó tổng thống. Ông John Garner thuộc Texas chấp nhận, Đại hội được khai thông. Lần chót Đại hội phải bỏ phiếu trên một vòng là năm 1952. Năm ấy, mãi đến lần bỏ phiếu thứ ba, ông Adlai Stevenson mới được chọn. Sau đó, ông này thua Tướng Eisenhower vào tháng 11.
Để tránh cảnh vận động vô trật tự, cũng như tình trạng bế tắc tại Đại hội, từ hơn nửa thế kỷ nay, ứng cử viên đại diện đảng được chọn tại các cuộc bầu cử sơ bộ tại mỗi tiểu bang, theo một lịch trình được sự thoả thuận của ban lãnh đạo đảng tại trung ương. Năm nay bắt đầu vào tháng 1, chấm đứt vào tháng 6, trước Đại hội đảng vào cuối tháng 8, và cuộc bầu cử chính vào tháng 11. Đại biểu mỗi tiểu bang nhiều ít tuỳ theo dân số. Ví dụ California đông nhất với 441 đại biểu, trong khi Alaska chỉ có 18 đại biểu. Có hai loại đại biểu: “Hứa đại biểu” (Pledged delegate) là những đại biểu hứa trước sẽ bầu cho ai tại Đại hội và phải giữ lời hứa; và “Siêu đại biểu” (Superdelegate) là các viên chức đảng ở cấp trung ương và tiểu bang, cựu tổng thống và phó tổng thống, (như các ông Jimmy Carter, Bill Clinton, Al Gore), Thống đốc (Thống đốc New York Eliot Spitzer, đã hứa ủng hộ bà Clinton, nhưng nay vừa từ chức vì vụ Mayflower, khiến bà bị mất 1 phiếu), đương kim dân biểu nghị sĩ (Joseph Lieberman, Nghị sĩ Dân chủ bang Connecticut, vì đã lên tiếng ủng hộ ông McCain, nên mất quyền đại biểu). Năm nay có 796 siêu đại biểu, khoảng 20% so với hứa đại biểu, và có quyền tự do bầu cho ai cũng được. Trong các cuộc bầu cử trước, nhóm này không mấy quan trọng, vì ứng viên của đảng thường có đủ phiếu của hứa đại biểu trước Đại hội.
Nhìn lại các cuộc bầu cử trong 12 năm qua, lần nào cũng chỉ tới tháng 3 là ứng viên dẫn đầu có đủ phiếu cần thiết. Cuộc bỏ phiếu tại Đại hội sau đó chỉ để chính thức hoá kết quả các cuộc bầu cử sơ bộ. Riêng ông Clinton vào năm 1992, phải tới tháng 6 mới có đủ phiếu, khiến bây giờ bà Clinton cũng nói rằng, bà sẽ có đủ phiếu vào tháng 6. Nhưng nói là một chuyện, thực tế là chuyện khác. Theo tính toán của các chuyên viên bầu cử, từ nay tới hết mùa bầu cử sơ bộ, dù ông Obama hay bà Clinton thắng tất cả các cuộc bầu cử còn lại, cũng chưa đủ phiếu để trở thành đại diện đảng.
Cuộc tranh đua nội bộ càng kéo dài, càng thiệt hại cho đảng Dân chủ, vì gây thêm chia rẽ, thay vì phải tạo đoàn kết để đương đầu với Cộng hoà. “Trai Hillary” và “Cò Obama” càng kịch liệt với nhau, “Ngư ông McCain” càng có lợi. Người ta nói tới cách giải quyết bằng các phương thức sau:
- Kiếm thêm hứa đại biểu bằng cách cho các tiểu bang Michigan và Florida bầu lại. Theo thông lệ, thắng bại trong cuộc bầu cử sơ bộ thường rõ ràng vào tháng 3. Tiểu bang nào bầu cử sớm nhất, được chú ý nhiều nhất, và được các ứng cử viên lui tới vận động cả năm trước. Còn các tiểu bang bầu cử trễ, thậm chí sau khi thắng bại đã phân minh, sẽ chẳng được ai để ý. Vì thế, năm nay có sự tranh đua về lịch trình bầu cử sơ bộ giữa các tiểu bang. Ai cũng muốn làm sớm. Iowa bầu sớm nhất chưa từng có, vào ngày 3 tháng 1. Nhiều bang khác cũng làm sớm hơn, nhưng được phép của trung ương đảng, nên không bị phạt.
Hai tiểu bang Michigan và Florida, thay vì làm vào ngày “Siêu Thứ Ba” 5 tháng 2 như dự định, đã làm trước vào giữa và cuối tháng 1, mặc dầu không được phép của đảng, nên bị phạt bằng cách truất quyền đại biểu. Đại diện hai tiểu bang này sẽ không được xếp chỗ và không có quyền bầu tại Đại hội. Biện pháp trừng phạt này chỉ có tính cách tượng trưng, nếu số phiếu bị truất của họ không cần tới. Nhưng trong tình trạng bế tắc hiện nay, số phiếu của họ cần để thoát khỏi thế bí. Do đó, mới có ý kiến cho họ bầu lại. Nhưng làm vậy, sẽ tạo một tiền lệ xấu là dù có bị trừng phạt, rồi cuối cùng cũng huề cả làng. Hơn nữa, tổ chức bầu lại sẽ rất tốn kém, tiền ở đâu ra? Và điều quan trọng hơn, là cả ông Obama và bà Clinton đều chưa thể đồng ý với nhau về việc sẽ giải quyết vụ này ra sao.
- Siêu đại biểu quyết định. Vì phiếu của hứa đại biểu không đủ để quyết định thắng bại, tất nhiên phải nhờ tới phiếu của siêu đại biểu. Các đại biểu này, không bắt buộc phải hứa trước sẽ bầu cho ai, nên cả bà Clinton và ông Obama đều dốc toàn lực ra dành giựt. Nhưng càng bị lôi kéo, các đại biểu này càng lâm vào thế khó xử, hay cũng có thể nói là càng có thế để làm cao. Bà Clinton lập riêng một ban vận động 20 người, chỉ để gọi phone cho các siêu đại biểu, chưa kể sự giúp đỡ của chồng con bà. Tất nhiên, bà cầm chắc phiếu của ông Clinton, nhưng gần gũi như Phó của ông là Al Gore vẫn chưa chịu bầu cho bà. Ngoài ra, cô Chelsea tuy đã mất công mời cậu siêu đại biểu trẻ nhất mới 21 tuổi là Jason ở Wisconsin đi ăn sáng, nhưng cậu nhất định bầu cho ông Obama. Vai trò của cô Chelsea đã gây ra điều ong tiếng ve, là bà Clinton dùng con gái vào “mỹ nhân kế” để chiêu dụ siêu đại biểu. Rút cục, đa số siêu đại biểu sẽ đợi, đến khi thắng bại khá rõ ràng, rồi mới sử dụng lá phiếu của mình. Nhưng nếu siêu đại biểu chưa dứt khoát thái độ, làm sao biết ai mạnh, ai yếu?
- Liên danh “Hillary-Obama”: Cả ông bà Clinton cùng gợi ý, và nhiều người đồng ý, là liên danh gồm cả bà Clinton và ông Obama, chẳng những chấm dứt được bế tắc, mà sẽ mạnh vô cùng, ông già McCain không thể địch nổi. Nhưng Mỹ không thể ép nhau kiểu các tướng Việt Nam Cộng hoà ép ông Kỳ đứng chung với ông Thiệu năm 1971, và bà Clinton muốn đứng đầu liên danh, trong khi ông Obama không chịu ở dưới. Trả lời câu hỏi về triển vọng ứng cử phó tổng thống, ông Obama nói; “Sẽ không thấy tôi là ứng cử viên phó tổng thống… Tôi ứng cử Tổng thống”. Ngoài ra, trên nguyên tắc, phó tổng thống phải là người đủ khả năng để sẵn sàng làm tổng thống bất cứ lức nào. Bà Clinton đã cố chứng minh ông Obama không đủ kinh nghiệm để làm tổng thống, vậy ông cũng không thể làm phó cho bà. Bà từng nói hân hạnh ngồi cạnh ông (Obama), rồi hôm sau mắng ông là đồ tồi, rồi lại muốn đứng chung liên danh với ông, chứng tỏ bà chỉ muốn đắc cử bằng bất cứ giá nào.
Tóm lại, cả ba cách giải quyết vừa trình bầy đều không ổn. Vậy, chỉ còn một cách để phá bế tắc, là giữa ông Obama và bà Clinton, người nọ phải hạ người kia để thắng.
Sau ngày “Siêu Thứ Ba” 5 tháng 2, ông Obama đã thắng luôn một mạch tại 11 tiểu bang, khiến bà Clinton tối tăm mặt mũi. Có người đã yêu cầu bà rút lui, nhưng bà không phải là người chịu thua dễ dàng. Bà đã thay đổi người đứng đầu ban vận động, và tự cho mình vay 5 triệu đô la để dùng vào việc vận động. Trước cuộc bầu cử tại 4 tiểu bang vào ngày 4 tháng 3, trong đó có 2 tiểu bang quan trọng là Ohio và Texas, bà Clinton đã sử dụng miếng đòn hiểm, là một màn quảng cáo trên TV.
Màn quảng cáo mở đầu bằng hình ảnh một bé gái đang ngủ say, với lời nói của người dẫn tuồng: “Bây giờ là 3 giờ sáng, và các con bạn đang yên giấc”. Rồi tiếng chuông điện thoại reo tại Bạch ốc. Người dẫn tuồng nói tiếp: “Lá phiếu của bạn sẽ quyết định ai là người trả lời điện thoại. Liệu ai đó có phải là người đã biết các nhà lãnh đạo của thế giới, biết về quân sự – ai đó đã được thử thách và sẵn sàng để lãnh đạo trong một thế giới hiểm nguy”. Quảng cáo chấm dứt bằng cảnh bà Clinton đeo kính, và cầm lấy điện thoại.
Màn quảng cáo nhắm mục đích doạ cử tri đừng bầu cho ông Obama, là người thiếu kinh nghiệm lãnh đạo, không đủ khả năng đối phó trong tình trạng khẩn trương. Ông Obama đã đáp lại là ai trả lời không quan trọng, bằng trả lời như thế nào, và nhắc lại rằng năm 2002, bà Clinton đã bỏ phiếu thuận về chiến tranh Iraq, trong khi ông chống lại. Đáp ứng của ông Obama có vẻ không đủ thuyết phục. Bà Clinton đã thắng tại cả Ohio và Texas, khiến dư luận cho rằng, một phần là nhờ mẩu quảng cáo trả lời điện thoại. Điều trớ trêu là cô bé ngủ say trong quảng cáo, được thu hình từ 8 năm trước, nay đã 18 tuổi, và cô mong người bốc điện thoại là ông Obama. [4] Theo nhận định của Joe Klein báo TIME, nếu nói về người nhiều kinh nghiệm hơn cả để trả lời điện thoại, người đó là ông McCain. Ngoài ra, giới báo chí đã tìm hiểu từ cố vấn an ninh các cựu tổng thống, như Kissinger thời Nixon, và Bundy thời Kennedy, thì được biết rất hiếm hoạ phải đánh thức tổng thống vào 3 giờ sáng.
Mặc đầu bà Clinton và ông Obama đã nói truyện với nhau chốc lát tại sàn Thượng viện vào ngày 13 tháng 3, và hai người đã đồng ý cuộc vận động phải chú trọng vào các vấn đề lớn, hơn là cứ cãi lộn hoài. Nhưng sáng thứ Bảy 15 tháng 3, hai bên vẫn tiếp tục tấn công nhau: Phía bà Clinton đòi ông Obama phải công bố mọi chi tiết liên hệ tới một nhà kinh doanh đang bị truy tố ra toà ở Chicago là Rezko, phía ông Obama chỉ trích bà Clinton không chịu công bố hồ sơ khai thuế. [5] Trong khi ấy, ông McCain thảnh thơi đi Iraq tìm hiểu tình thế.
Cuộc đấu lớn sắp tới sẽ diễn ra tại Pennsylvania vào ngày 22 tháng 4, dù ai thắng, phiếu của hứa đại biểu vẫn chưa đủ. Cuối cùng, chuyện thắng bại phải do siêu đại biểu quyết định. Theo thăm dò của báo New York Times, cho đến ngày 14 tháng 3, bà Clinton được 255 phiếu của siêu đại biểu, ông Obama được 212, và 246 người chưa chịu cam kết. [6]
Trong các cuộc bầu cử trước, siêu đại biểu chỉ việc dồn phiếu cho ứng viên đã đủ phiếu của hứa đại biểu để thắng, tất cả đều cùng một phe, bảo vệ được sự đoàn kết. Nay, nếu phải quyết định thắng bại bằng phiếu của trên 200 siêu đại biểu chưa cam kết trên đây, là gây chia rẽ trong đảng. Nhất là, quyết định của nhóm đại biểu này sẽ lật ngược kết quả bầu cử sơ bộ tại nhiều tiểu bang, gây ra bất mãn. Điều này rất quan trọng, vì nếu đảng Dân chủ không sớm gỡ nổi thế bí trong việc chọn ứng cử viên, đại diện đảng sẽ gặp khó khăn trong cuộc chạy đua tháng 11.
Giải quyết việc nội bộ đảng còn chưa xong, làm sao đủ khả năng cai trị cả nước, và lãnh đạo thế giới?
© 2008 talawas
[1]http://latimesblogs.latimes.com/washington/2008/03/power-1.html
[2]Hillary Clinton: “Shame on you, Barack Obama!” TIME, March 17, 2008, page 27.
[3]Geraldine Ferraro: “If Obama was a white man, he would not be in this position. And if he was a woman [of any color] he would not be in this position. He happens to be very lucky to be who he is, and the country is caught up in the concept”. The Washington Post, March 12, 2008, page A2.
[4]"Girl in Clinton ‘3a.m.’ Ad is an Obama Supporter": The Washington Post, March 11, 2008, page A7.
[5]http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN1440646120080315?sp=true
[6]http://politics.nytimes.com/election-guide/2008/results/superdelegates/index.html
bản để in