Nếu cần thêm bằng chứng thì sự kiện hàng trăm trẻ em bị quân khủng bố thảm sát tại Beslan là bằng chứng không thể bác bỏ về năng lực tuyệt đối yếu kém của quân đội và các lực lượng an ninh Nga.

Tại Beslan, đội đặc nhiệm trực thuộc bốn Bộ khác nhau đã tác chiến một cách vô nghĩa, thiếu chỉ đạo hoặc mục tiêu rõ ràng, và phí phạm những phút thời gian quý báu khi bạo lực nổ ra. Suốt diễn tiến của thảm kịch, hai nhân vật cao cấp do Putin phái đến: ông Nikolai Patrushev, đứng đầu cơ quan an ninh Liên Bang Nga (FSB, hậu duệ của KGB thời Xô Viết), và Rashid Nurgalijev, Bộ trưởng Bộ nội vụ Nga (MVD), đã không hề xuất hiện.

Thế là một lần nữa người Nga lại nhận ra tình trạng kém hiệu quả của quân đội Nga. Sự thật là không một bộ phận nào trong cơ cấu quyền lực hiện nay của Nga, kể cả quân đội, cơ quan an ninh (FSB) và Bộ nội vụ (MVD) thực sự có khả năng thi hành những chiến dịch chống khủng bố.

Phần lớn người Nga đã nhận ra điều này trước khi vụ tấn công tại Beslan xảy ra. Năm 2002, sau vụ quân khủng bố bắt giữ 800 con tin trong nhà hát, Putin đã ra chỉ thị đưa chương trình chống khủng bố vào kế hoạch chiến lược của quân đội Nga. Một số nhà phân tích quân sự đã cho đó là khởi đầu của những cải cách nghiêm túc và được trông đợi từ lâu, vì quân đội Nga vốn chỉ có khả năng hành động trong những chiến dịch quân sự theo nghĩa truyền thống của Nga, thí dụ như trong Thế chiến thứ II, với việc điều động những lực lượng chiếm ưu thế lớn về quân số.

Quân đội Nga truyền thống không thể chống khủng bố có hiệu quả, vì nó không cho phép lính tác chiến trong các đơn vị nhỏ và không khuyến khích sáng kiến cá nhân của các sĩ quan. Nó chỉ yêu cầu tất cả phải chăm chăm thi hành mệnh lệnh. Nhưng trong các chiến dịch chống khủng bố thì lại rất cần đến trình độ cá nhân và khả năng quyết định trong chớp mắt ở những tình huống nhạy cảm.

Thái độ thù địch với cải cách bám rễ rất sâu trong quân đội. Hiện nay tại Nga không có cơ sở đào tạo nào cho các hạ sĩ quan. Hạ sĩ quan trong quân đội Nga chỉ là các binh nhì nhiều thâm niên phục vụ nhất được Bộ quốc phòng đề bạt, chứ về tuổi tác hay trình độ đều không hơn gì cấp dưới.

Tình cảnh trong nội bộ guồng máy quyền lực của FSB và MDV – hai cơ quan trách nhiệm chính trong việc chống khủng bố – lại càng u ám. Putin đang muốn gộp cả hai thành một Bộ, Bộ An ninh quốc gia, và qua đó tạo ra một trung tâm duy nhất chống khủng bố. Putin cũng đã quyết định thành lập một trung tâm tác chiến gồm 13 nhóm ở Bắc Caucasus để điều hành các hoạt động của Bộ quốc phòng và Bộ đặc nhiệm trong tình huống khẩn cấp.

Nhưng cái quái vật quan liêu đang được dự định thành lập đó có đảm bảo an ninh tốt hơn những lực lượng sẵn có của FSB và MDV không? Cơ sở để khẳng định điều đó rất mỏng. Kết quả tích cực duy nhất mà một thay đổi cơ cấu như vậy có thể đem lại là việc nâng số lượng các đơn vị chống khủng bố. Nhưng ngay cả điều đó cũng chưa chắc chắn: Trước khi vụ Beslan nổ ra, mỗi khi bị khủng bố tấn công ở Ingushetia hay Chechnya, người ta đều nói đến việc phải thành lập thêm một số sư đoàn vũ trang theo nghĩa truyền thống.

Chống khủng bố thì không thể trông cậy vào ưu thế về quân số, điều đó đã quá rõ, vì quân khủng bố là phía chủ động. Thời gian và địa điểm tấn công phụ thuộc vào kế hoạch của chúng. Các cơ quan mật vụ không cắm rễ nổi vào hệ thống tổ chức của quân khủng bố. Nga phải thay đổi tình trạng này, nếu không muốn những thảm hoạ như Beslan tái diễn.

Để thích ứng với những yêu cầu hiện nay, các đơn vị trong quân đội Nga phải có khả năng chịu trách nhiệm cá nhân và chủ động phát huy sáng kiến. Đó là những phẩm chất không hề có trong các tổ chức quân đội Nga thấm đẫm tinh thần Xô-viết, với hệ thống tôn ti trật tự cứng nhắc và tinh thần chấp hành mù quáng. Toàn bộ triết lí quân sự tại Nga phải thay đổi. Nhưng cả ngài tổng thống lẫn các Bộ của ngài đều không sẵn sàng làm việc đó.

Thay vì đứng ra đương đầu với kẻ thù mới, rất cụ thể, là quân khủng bố, thì người ta lại quay ra đương đầu với kẻ thù cũ, kẻ thù truyến thống, là Phương Tây. Sau thảm kịch Beslan, Putin đưa ra một lời giải thích rất lạ. Theo ông ta thì quân khủng bố chẳng qua là công cụ trong tay những kẻ lo ngại rằng Nga tiếp tục là một cường quốc hạt nhân.

Lời giải thích đó hoàn toàn vô nghĩa, nhưng xem ra các vị tướng tá trong những Bộ đầy quyền lực kia lại thích thú, bởi lẽ cuộc chiến duy nhất mà họ từng biết cách chỉ đạo là cuộc chiến chống lại chủ nghĩa đế quốc quốc tế. Trong cuộc chiến chống kẻ thù mới của ngày hôm nay, chủ nghĩa khủng bố, họ đã thành vô dụng. Thiếu những cải cách nền tảng trong mọi lĩnh vực quân sự và an ninh, những cải cách khuyến khích các sĩ quan chủ động phát huy sáng kiến và dám chịu trách nhiệm cá nhân, thì cuộc chiến chống khủng bố của Nga sẽ tiếp tục là một cuộc chiến đơn phương: Phía chủ động tấn công sẽ vẫn là phía quân khủng bố.

Alexander Golts là một nhà phân tích quân sự hàng đầu ở Nga và phó tổng biên tập tạp chí “Eschenedelni Journal”.

Tên bài do toà soạn đặt.

© 2004 talawas