(Ông Diêm Học Thông [Yan Xuetong], Giám đốc Viện Nghiên cứu Quốc tế thuộc Đại học Thanh Hoa, Bắc Kinh, trả lời phỏng vấn của báo taz, Berlin, Georg Blume thực hiện)

taz: Thưa ông Diêm, thủ tướng Schröder của chúng tôi sẽ đến Bắc Kinh vào thứ hai tới và, cũng như trong chuyến viếng thăm trước đây, sẽ tập trung vào những cuộc hội đàm về lĩnh vực kinh tế. Như vậy chẳng lẽ Trung Quốc và Liên hiệp châu Âu không có chung những quyền lợi chiến lược cần được bàn thảo với nhau?



Diêm Học Thông: Trước hết, hai bên không có những quyền lợi đối lập nhau về chiến lược. Hai nước Ðức và Pháp không muốn giữ vai trò lãnh đạo trong vùng Ðông Á còn Trung Quốc thì cũng không muốn đóng vai trò như vậy ở châu Âu; cho nên chúng ta hiểu nhau thật dễ dàng. Nhưng quyền lợi giống nhau thì có: Cả Trung Quốc và Liên hiệp châu Âu đều quan ngại địa vị siêu cường của Mỹ vì chúng ta muốn thoát khỏi áp lực sen-đầm của Washington. Cả Trung Quốc và Liên hiệp châu Âu đều không muốn tuân thủ những mệnh lệnh do Mỹ đưa ra. Mỹ nói rằng: Hãy cùng chúng tôi tiến hành chiến tranh chống Iraq hoặc Bắc Hàn, các anh gửi quân đến và gánh chịu phí tổn, nhưng công chuyện thì do chúng tôi dẫn dắt. Không chỉ riêng Chirac chống lại thứ trật tự thế giới ấy.

Nhưng những người châu Âu chẳng bao giờ nói đến những nỗ lực siêu cường của mình.



Trung Quốc muốn đạt địa vị siêu cường bằng việc xây dựng những khả năng về kinh tế và quân sự. Châu Âu theo đuổi mục tiêu ấy theo con đường tích hợp chính trị. Cả hai bên đều muốn hạn chế Mỹ.



Như vậy thì Mỹ làm thế nào để thành tựu được ?



Washington nhận thấy Trung Quốc sẽ đuổi kịp Mỹ về mặt kinh tế nhưng sẽ không thể cạnh tranh với họ về quân sự. Nếu Mỹ thành công trong việc giữ vững ưu thế quân sự của mình thì Trung Quốc sẽ không thể nào trở thành siêu cường được. Cho nên Mỹ phản đối tất cả những cuộc bán kỹ thuật quân sự cho Trung Quốc, cũng như chống lại việc Liên hiệp châu Âu bỏ lệnh cấm vận vũ khí đối với Trung Quốc. Đối với Liên hiệp châu Âu, Mỹ tìm cách làm chậm quá trình tích hợp chính trị như qua việc ủng hộ Thổ Nhĩ Kì gia nhập Liên hiệp châu Âu. Càng nhiều thành viên trong Liên hiệp thì sự tích hợp càng bị chậm lại.



Ngay từ bây giờ, Nhật Bản đã đối xử với Trung Quốc như với một siêu cường. Tại sao lại có tình trạng như vậy?



Tâm lý thù địch của Nhật Bản là hoàn toàn dễ hiểu. Người Nhật kêu ca rằng Trung Quốc trong những năm tới sẽ thay thế họ trong vai trò dẫn đầu kinh tế của vùng Đông Á. Trước đây 15 năm người Nga cũng đã phải quen dần với việc Trung Quốc vượt họ về kinh tế. Muốn thế phải có thời gian, và hiện nay người Nhật cũng rơi đúng vào hoàn cảnh như vậy.

Nhưng Nhật Bản không án binh bất động – các chính sách phòng thủ mới của họ hướng vào việc chống Trung Quốc.



Nhật Bản là một kiểu nước Anh của châu Á. Khi những người Anh thấy rằng họ không thể đóng vai trò đầu tầu trong Liên hiệp châu Âu nữa, họ nhảy sang phía Mỹ. Nhật Bản cũng làm đúng như vậy. Khi người Nhật thấy rằng họ không thể đóng vai anh cả vùng Đông Á, họ bắt đầu tìm cách khống chế sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc trong vùng, với sự giúp đỡ của Mỹ. Cái giá trả cho việc đó là họ phải đi theo đường lối của Mỹ…



…Nhưng ngày nay, Nhật Bản và Trung Quốc là hai đối tác thương mại quan trọng nhất của nhau.



Ðiều đó không thay đổi chút gì trong cách nhìn nhận cụ thể của người Nhật. Sau Mỹ và Ðức thì từ năm 2004, Trung Quốc là quốc gia với nền thương nghiệp lớn thứ ba trên thế giới. Năm 2004, lần đầu tiên số người Trung Quốc đi du lịch nước ngoài nhiếu hơn người Nhật: 20 triệu người Trung Quốc so với 17 triệu người Nhật. Mỗi người Trung Quốc đi du lịch nước ngoài tiêu xài nhiều hơn du khách Nhật tới 40 Dollar. Nay Tokyo tìm cách củng cố ảnh hưởng chính trị của mình bằng một chỗ trong Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc, bằng việc hợp thức hoá những cuộc triển khai quân sự ở nước ngoài và bằng việc tranh cãi ồn ào về mối đe dọa của Trung Quốc do họ tưởng tượng ra. Cho nên trong thời gian trước mắt, Trung Quốc không thể cải thiện quan hệ với Nhật Bản.



Chẳng lẽ Trung Quốc không ưu tiên đầu tư cho công cuộc hội nhập của mình trong vùng?



Tất nhiên là có. Thương mại cũng giúp chúng tôi tiến gần đến mục tiêu này. Sự phát triển đến chóng mặt của thị trường nội địa của chúng tôi là cơ hội lớn cho tất cả các nước láng giềng. Trước hết là có lợi cho những nước Đông Nam Á trong khối Asean, sau đó là Nhật Bản rồi đến châu Âu.

Tại sao ông không nhắc đến Mỹ?



Vì thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ bị ngăn chặn bởi chính sách an ninh của Mỹ. Mỹ ngăn cản toàn bộ việc xuất khẩu kỹ thuật cao cấp sang Trung Quốc. Thậm chí máy tính cũng không được phép xuất sang Trung Quốc, mặc dù bản thân Trung Quốc đã xuất máy tính sang các nước khác. Việc kiểm soát kỹ thuật của người Mỹ được tiến hành rất nghiêm ngặt. Cho nên chúng tôi hỏi họ: Nếu chỉ cho xuất táo và đậu tương sang Trung Quốc thì các anh làm sao mà cân đối xuất nhập với chúng tôi được?



Nhưng ngày nay không chỉ Mỹ quan ngại về việc bán tháo công nghệ vào Trung Quốc.



Không một nước nào có thể vĩnh viễn giữ vai trò đầu tầu trong phát triển khoa học. Thời nhà Ðường, 47 phần trăm phát kiến của nhân loại là từ Trung Quốc. Một thời gian dài, chúng tôi đã đánh mất vị trí đó. Nhưng sự chuyển đổi ngôi vị đầu tầu công nghệ lúc nào cũng là một điều hay. Nó khích lệ cuộc đua tìm những ý tưởng mới trên toàn thế giới.



Bên cạnh vai trò đầu tầu công nghệ, Trung Quốc có muốn giành thêm cả lợi thế quân sự không?



Trung Quốc phải củng cố ngân sách quốc phòng của mình, cũng giống như Liên hiệp châu Âu vậy. Không có khả năng quân sự thực tế thì về lâu dài, Trung Quốc sẽ chỉ như một Nhật Bản thứ hai mà thôi.

© 2004 talawas