“Trước đây, đã lâu lắm, đọc cuốn Ngôn ngữ và thân xác của Nguyễn Văn Trung, tôi thấy tác giả giải thích hai chữ ‘vợ chồng’ đại khái như sau: ‘Chồng’ là chồng lên nhau, nằm lên nhau. Còn chữ ‘vợ’? Nguyễn Văn Trung chỉ viết bâng quơ, trong câu chú thích cuối trang: chữ ‘vợ’ phải chăng là vơ, vớ, đọc trại đi, theo giọng nặng; nếu thế, chữ vợ chỉ thị việc quơ lấy quàng lên, vơ vào, phù hợp với việc chồng lên trong hành động luyến ái?” …

“… Gần đây, tôi sực nhớ lại vấn đề ấy khi đọc cuốn Phương ngữ Bình Trị Thiên của Võ Xuân Trang. Tôi đuợc biết là ở Bình Trị Thiên, thay vì nói cái ‘vai’, người ta lại nói cái ‘bai’; thay vì nói đôi ‘vú’, người ta lại nói đôi ‘bụ’… Qua những sự hoán chuyển giữa hai phụ âm V và B như thế, tự dưng tôi nảy ra ý nghĩ: phải chăng nguyên ủy của chữ ‘vợ’ là ‘bợ’? ‘Vợ chồng’ thực ra là ‘bợ chồng’?…

“… ‘Vợ chồng’ như thế, thực chất là ‘bợ chồng’ diễn tả tư thế thân mật giữa hai người nam nữ khi ăn ở với nhau”.

(Sống với chữ của Nguyễn Hưng Quốc, NXB Văn Mới, 2004).

Tôi cho rằng cả ông Nguyễn Văn Trung lẫn ông Nguyễn Hưng Quốc chỉ tán nhảm. Chẳng có cơ sở nào cho chữ “vợ” lại bắt nguồn từ chữ “vơ”, hay “vớ”. Cũng như từ chữ “bợ” biến thành “vợ”, vì phương ngữ Bình Trị Thiên (như trên đã dẫn) là hoán chuyển phụ âm từ V ra B, chứ không phải từ B ra V. Hơn nữa, chắc ai cũng đồng ý với tôi là người Việt có chữ “vợ chồng” trước khi có đất Bình Trị Thiên.

Tuy nhiên, tôi lại rất thích kiểu tán nhảm ấy. Ðơn giản bởi vì nó vui và nó gợi cho ta nhiều điều, nhất là với những người “sống với chữ”. Thế thì tại sao không tán nhảm tiếp?

Mối quan hệ vợ chồng là một quan hệ song phương. Không phải chỉ một người “vơ”, “vớ”, hay “bợ”. Và mới chỉ “chồng” lên thôi thì chưa đủ.

Ðã tán về chữ “vợ”, thì cũng nên tán thêm về chữ “chồng” cho công bằng. Theo tôi, chữ “chồng” đã bắt nguồn từ chữ “trồng”, do nói ngọng theo kiểu TR thành CH rất phổ biến ở đồng bằng Bắc bộ. Như vậy, thay vì “vợ chồng”, chúng ta cứ tán phứa rằng nguyên thủy của nó là “bợ trồng”. Một hình ảnh sống động của nền văn minh nông nghiệp đã đuợc thể hiện trong hành vi vợ chồng. “Bợ” mô tả hành vi của người nữ, của âm hộ, của đất. “Trồng” mô tả hành vi của người nam, của dương vật, của cái cây. “Trồng” còn bao hàm một động thái khác: “trọt” (mà có thể là “chọt”, hoặc “chọc”). Người xưa làm nương rẫy, muốn trồng phải chọt, hoặc chọc một cái lỗ, hay vào lỗ.

Cũng như làm nông, việc giao hợp là việc trồng trọt một con người.

18.9.2004

© 2004 talawas