Nói đến thơ và thơ trẻ, chúng ta không thể không nhắc tới sự xuất hiện của một hình thức thơ mới trong mấy thập niên gần đây. Đó là thơ Hyper[.txt]media.

Bước song song với trào lưu điện toán và điện tử đang nở rộ của thế kỷ 21, Hyper[.txt]media. được thử nghiệm với đường hướng sáng tạo mới, lạ và độc đáo.

Nó từ bỏ cấu trúc tuyến tính quen thuộc, lao thẳng vào thế giới đa hình, đa giác, đa âm, đa dạng và đa năng. Thơ Hyper[.txt]media đã làm một cuộc cách mạng toàn diện từ hình thức đến nội dung, ngôn từ đến thông điệp. Nó đã làm nhiều người giật mình tự hỏi. Đó có phải là thơ ?

Để giải đáp một số thắc mắc được nêu lên về Hyper[.txt]media, tôi thực hiện cuộc nói chuyện này với thân hữu Đức Thuần là một nghệ sĩ đã thử nghiệm và có nhiều tác phẩm Hyper[.txt]media trong quá khứ cũng như hiện tại. Mong rằng cuộc nói chuyện ngắn này giúp được các bạn hiểu rõ hơn về Hyper[.txt]media.

Trịnh Thanh Thủy

ĐT: Trước tiên, tôi xin được đề cập chút xíu về các danh từ “Hypertext” và “Hypermedia” mà chị đang nói đến. Từ những năm 60 cho tới cuối những năm 80 của thế kỷ trước, lúc cuộc cách mạng thông tin toàn cầu [nếu chúng ta xem đó là một cuộc cách mạng] còn đang manh nha, thì hầu hết những sáng tác “Hypertext” vẫn còn nằm trong khuôn khổ chữ viết. Sau đó nhiều tác giả mới đưa thêm những hình ảnh, âm thanh, video, sự tương tác v.v… vào tác phẩm. Kết quả là họ xài thêm từ “Hypermedia”. Nhưng trong những cuộc trao đổi, nói chuyện, người ta lại không dùng hẳn một từ nào cả, mà trong tinh thần dung hòa hơn, cả hai danh từ đó được sử dụng bổ sung cho nhau. Thoạt nhìn, chúng ta sẽ thấy nghịch lý khi gọi một sáng tác vừa có chữ, hình ảnh, âm thanh, tương tác… là một sáng tác “Hypertext”. Nhưng giới am hiểu về điện toán lại có thể níu áo chúng ta và lý luận rằng các hình ảnh, âm thanh mà chúng ta đang nhìn, đang nghe thấy kia, bên dưới chúng vẫn chỉ là mã [code], là chữ [text]. Vì vậy, để có tính nhất quán cũng như sự thoả hiệp về ngôn từ suốt cuộc nói chuyện này, tôi đề nghị sử dụng “Hyper[.txt]media” như một danh từ bao quát hơn, kết hợp được cả hai thuật ngữ kia, hàm ý chỉ một sáng tác nghệ thuật trên máy điện toán, tổng hợp của chữ, hình ảnh, âm thanh, hoạt hình, video, mã lập trình, và tương tác. Dĩ nhiên, chị hoàn toàn có thể gọi một tác phẩm nghệ thuật Hyper[.txt]media là một bài thơ Hyper[.txt]media, truyện ngắn Hyper[.txt]media, tiểu thuyết Hyper[.txt]media v.v nếu chị thấy nó là. Một vấn đề khác là ở đây tôi cũng không cố ý dịch Hyper[.txt]media ra tiếng Việt, bởi theo tôi biết, phần lớn những từ có dính dáng ít nhiều tới điện toán thường không/chưa có từ tương đương, chính xác trong tiếng Việt. Mà bất cứ một sự diễn dịch cẩu thả nào cũng nguy hiểm và có thể dẫn tới những ngộ nhận không hay.

Trở lại câu hỏi của chị, thú thật, tôi không có một con số thống kê chính xác là hiện có bao nhiêu tác giả Việt Nam đang theo đuổi thể loại văn chương Hyper[.txt]media này. Có thể họ là những cá nhân đang sáng tác âm thầm và không/chưa công bố nên tôi không biết. Số còn lại có công bố tác phẩm đây đó ra quốc tế, trên liên mạng thì cho đến nay tôi mới chỉ được biết có hai tác giả Việt Nam khác là Jeremy Tai Abbett và Hai Dai thôi. Hai người này ở Mỹ, thuộc thế hệ U40 và dĩ nhiên, họ sáng tác bằng Anh ngữ. Jeremy Tai Abbett, tác giả của “Suture”, tuy có sử dụng đề tài VN, nhưng anh không viết bằng tiếng Việt. Tương tự, Hai Dai, tác giả của “Net Rush: Homecoming” mà tôi đã giới thiệu 10 sáng tác chọn lọc ở VHNT phụ trương số 4, cũng thế. Cả hai tác giả này, cũng như tôi, bắt đầu sáng tác Hyper[.txt]media vào khoảng thời gian 1998-99. Lúc ấy, tôi chưa biết hai người kia là ai cả; và tôi tin rằng họ cũng chẳng biết tôi. Thành thử tôi không dám tự nhận mình là tác giả Việt Nam đầu tiên sáng tác Hyper[.txt]media. Tuy nhiên, chị có thể cãi rằng tôi chính là kẻ đầu tiên đã giới thiệu với độc giả và bạn sáng tác Việt Nam về Hyper[.txt]media một cách tương đối rõ ràng, qua một tiểu luận tôi viết cách đây mấy năm. Ngoài ra, vào thời gian đó, tôi cũng cho xuất bản trên mạng lưới toàn cầu một sáng tác Hyper[.txt]media tiếng Việt phải nói là còn rất sớm [trong phạm vi hiểu biết của tôi] đối với Việt Nam là “Những Giấc Mơ Đa Giác”. Nếu tôi nhớ không lầm thì tạp chí VHNT liên mạng là nơi đã đăng tải nó đầu tiên.

Khi sáng tác, tôi có nghĩ tới giới thưởng ngoạn văn chương Hyper[.txt]media? Có lẽ là không. Bởi tôi luôn sáng tác và đặt vấn đề nghệ thuật lên đầu. Vả lại, tôi không sáng tác theo đơn đặt hàng của ai đó, nên chắc chắn không bị chi phối bởi đồng tiền và người mua hàng. Nhưng vấn đề chính mà tôi muốn trả lời trong câu hỏi này là nêu ra một câu hỏi khác: Việt Nam mình đã có một giới thưởng ngoạn văn chương Hyper[.txt]media chưa? Tạm chưa chạm tới phạm vi quốc tế, chỉ giới hạn trong phạm vi Việt Nam thôi, tôi nghĩ chúng ta mới chỉ có một thiểu số, nếu không muốn nói là chưa. Phần đông vẫn còn chưa quen, vẫn còn ý thích cao độ trong việc đọc sách thay vì đọc trên màn ảnh điện toán.Vẫn còn đòi hỏi một tác phẩm dọn sẵn thay vì một tác phẩm tương tác. Vẫn còn khăng khăng cho những gì mình đã thấy, đã biết trong quá khứ mới là nghệ thuật đích thực v.v và v.v Những trục trặc [nếu chúng thật là những trục trặc về mặt tư duy] như thế, tất nhiên, sẽ có ảnh hưởng không mấy sáng sủa đến sự phát triển văn học.

Giới thưởng ngoạn Việt Nam là ai? Ở thời điểm hiện tại, họ còn là một thiểu số [nếu tạm cho đó là giới thưởng ngoạn]. Khi tôi nói một thiểu số, nghĩa là tôi muốn nói tới một số cá nhân đã gởi về những lá thư điện tử ủng hộ, khích lệ. Và qua địa chỉ người gởi trong các lá thư điện tử, tôi nhận thấy phần lớn họ là những sinh viên hay nhân viên đang làm việc ở các đại học [địa chỉ có đuôi “.edu”], số còn lại là những người đang làm việc trong ngành kỹ thuật. Nhìn chung, họ là những bạn đọc/nghe/nhìn trẻ. Thích chỗ nào thì cứ bảo là thích, không ưa chỗ nào thì cứ nói toạc ra. Đồng thời họ cũng biết lắng nghe, khi cảm thấy tác phẩm của tác giả bí hiểm ở chỗ nào đó. Họ hỏi, không nhằm mục đích làm một học trò ngoan của tác giả, mà ngược lại, để tương tác với tác phẩm trong một tinh thần bình đẳng bằng chính kinh nghiệm, tri thức của riêng cá nhân mình [dù có thể còn hạn chế] vì các tác phẩm Hyper[.txt]media luôn là những sáng tác mở.

Họ có chấp nhận cái mới, lạ trong loại văn chương này không? Tôi không muốn đưa ra lời khẳng định rằng họ đã hoàn toàn chấp nhận cái lạ, cái mới. Song, tôi tin bất cứ một cái lạ, cái mới nào trong nghệ thuật cũng cần thời gian để được chấp nhận [hay bị phủ nhận]; khi ấy nó không còn mới lạ nữa, và dĩ nhiên sẽ nhường chỗ cho một cái mới tiếp nối khác. Mà Hyper[.txt]media lại có cái khả năng tái sinh.

TTT: Có người cho rằng nền văn minh hậu kỹ nghệ tạo ra những lực kéo kỹ thuật rất mạnh khiến văn học tiến về một hướng và dẫn đến sự đổ vỡ về văn hóa và những giá trị nhân bản. Một vài ý kiến đồng hoá văn học Hyper[.txt]media với thứ văn học điện toán không có nhân bản. Anh là người đã có những tác phẩm Hyper[.txt]media, anh nghĩ thế nào?

ĐT: Chúng ta hôm nay đang ở thiên niên kỷ thứ 3, ngoái nhìn lại cái thời con người còn ăn lông ở lỗ thì rõ ràng nền văn minh con người đã đi qua một chặng đường dài và tiến bộ rất nhiều. Trong đó, không thể thiếu vắng sự có mặt của máy móc. Người ta đã dùng máy cày thay trâu thì cũng có thể sử dụng xe hơi, máy bay thay cho đôi chân. Người ta đã dùng súng thay cung, nỏ thì cũng có thể sử dụng công nghệ in ấn và máy điện toán thay cho những trang bản thảo viết tay trên da bò hoặc khắc trên đá. Có thể nói, máy móc đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống con người. Sự ảnh hưởng này, tất nhiên, dần dà lan sang nghệ thuật khi máy điện toán đã có mặt trong nhiếp ảnh, âm nhạc, và điện ảnh. Song, văn hóa cùng những giá trị nhân bản thì xưa nay vẫn tồn tại song hành và có chỗ đứng riêng của chúng. Thực tế chúng không tồi tệ đi như trong ý nghĩ của nhiều người bi quan. Có lẽ chúng ta cần phân biệt rõ giữa hai phạm trù văn chương và nghệ sĩ bất tài. Một nghệ sĩ kém cỏi thì sáng tác bất cứ cái gì cũng có thể trở thành cứng ngắc, vô hồn dưới mắt người đời, dù anh ta chỉ sáng tác bằng cây bút chì và một xấp giấy. Nhưng điều đó không có nghĩa là cả thứ văn chương người kia đang theo đuổi cũng phi nhân tính như chính sáng tác của anh ta.

TTT: Khi nhìn hay đọc mọi thứ tác phẩm, tôi đều tìm sự nỗ lực của người làm ra nó. Một tác phẩm hay phải cho thấy sự nỗ lực, sáng tạo, cộng với tài hoa [theo cảm quan] của người nghệ sĩ trước độc giả mà sáng tạo luôn luôn là một cuộc phiêu lưu. Đọc một tác phẩm Hyper[.txt]media tôi thấy có sự tương tác giữa người đọc và nghệ sĩ sáng tác. Xin anh cho biết sự tương quan sáng tạo giữa người làm thơ Hyper[.txt]media và người đọc/xem như thế nào? Nó có phải là một cuộc phiêu lưu kỳ thú không?

ĐT: Sự tương tác bằng chuột [mouse] trên máy điện toán ra đời sau phát minh của Douglas Engelbart và đồng nghiệp ở đại học Stanford, mở đường cho một phương tiện, cùng với bàn phím, tương tác trực tiếp với máy. Trong một tác phẩm Hyper[.txt]media, theo ý đồ của tác giả, sự tương tác có thể đến từ bàn phím và cả con chuột. Như chị nói, sáng tạo [ít ra là trong lãnh vực nghệ thuật] luôn luôn là một cuộc phiêu lưu. Vâng, các tác giả đã khai thác triệt để mọi khả năng cùng ẩn dụ nghệ thuật từ sự tương tác bởi con chuột mà trong quá khứ, tôi chưa thấy có hình thức ẩn dụ nào được xem là gần gũi. Một cái nhấn chuột vào một điểm nối kết, một tấm hình, một vật thể nào đó đang hiện diện trong tác phẩm; hoặc nhấn xong rồi bỏ ra; hoặc nhấn hai lần; hoặc di chuyển chuột chạm vào nó; hoặc di chuyển chuột ra khỏi nó; hoặc di chuyển chuột với tốc độ nhanh, chậm, thậm chí người xem/đọc có thể di chuyển chuột một cách ngẫu nhiên [randomly]; hoặc là gõ một mệnh lệnh, một nút nào đó từ bàn phím v.v… ” tất cả những hành động tương tác ấy đều gây ra một phản hồi nơi tác phẩm, và qua đó, bật ra những ẩn dụ tế vi. Những ẩn dụ của sự tương tác này có thể luôn luôn thay đổi theo ý đồ của tác giả cũng như chiều hướng mở của tác phẩm, vì vậy người xem/đọc không biết trước được những gì sắp xảy ra khi lần đầu tiếp cận tác phẩm và tương tác với nó trong hành trình tạo nên tác phẩm sau cùng cho riêng mình. Đây có lẽ là cái điều “kỳ thú” mà chị đề cập ở trên. Tuy nhiên, cuộc phiêu lưu này chỉ có thể diễn ra một cách tốt đẹp khi người xem/đọc thật sự chủ động, tích cực tương tác với tác phẩm cũng như có một khả năng hiểu biết kha khá về một số vấn đề kỹ thuật điện toán.

TTT: Theo tôi biết khi sáng tác một tác phẩm Hyper[.txt]media, ngoài một kiến thức khá cao về kỹ thuật điện toán hình như người làm nên tác phẩm còn phải có kiến thức về văn chương, thơ ca, nghệ thuật tạo hình nữa. Xin anh giải thích rõ hơn về kỹ thuật làm thơ Hyper[.txt]media hầu giúp độc giả am tường thể loại thơ mới lạ này.

ĐT: Về kỹ thuật sáng tác thì, như chị thấy đấy, Hyper[.txt]media nói chung, hay thơ Hyper[.txt]media nói riêng, có khá nhiều kỹ thuật bắt nguồn từ điện toán. Mỗi kỹ thuật cộng với cách thể hiện sẽ cho một ẩn dụ khác nhau, phục vụ những ý tưởng sáng tác khác nhau của tác giả. Từ sự tương tác bằng bàn phím và chuột, khai thác những khả tính của trình duyệt [browser] như title bar, status bar, scroll bar, cho tới những kỹ thuật nghe nhìn như đồ họa, hình ảnh động, âm thanh, và các ngôn ngữ lập trình mà việc sử dụng cú pháp của chúng thôi cũng là 1 mảnh đất màu mỡ – tất cả đều có một tác dụng riêng trong cách thể hiện. Ví dụ trong một ngôn ngữ khá căn bản và phổ biến là HTML, một thuộc ngữ của thẻ lập trình là “TITLE” thường được dùng để hiển thị lời chú thích cho một bức ảnh nào đó. Song dưới khía cạnh nghệ thuật, nếu thể hiện đúng chỗ, sự hiển thị này [đến từ mối tương tác qua chuột] có thể được xem như một ẩn dụ về sự điều tiết ngôn ngữ và dồn nén thông tin/dữ liệu trong không-thời gian tác phẩm.

Con người hiện đang sống trong hai thế giới. Thế giới trước đây chúng ta vẫn sống và cái thế giới ảo liên mạng toàn cầu, nơi mà mọi miền đất, những cách biệt địa lý, văn hoá, ngôn ngữ đang xích lại gần nhau. Cái thế giới thứ hai này, dĩ nhiên, tiềm ẩn trong nó đầy hứa hẹn và cả những nguy hiểm ở phía trước. Trong 1 thế giới mà chúng ta có ít nhiều dính líu như thế, đề tài văn chương cùng những ẩn dụ và cách thể hiện nghệ thuật ắt hẳn cũng buộc phải thay đổi. Đề tài mới, cách thể hiện mới, những khả tính mới, kỹ thuật mới, thách thức mới đã lôi cuốn nhiều người. Nói một cách khác, chất liệu ý tưởng và nội dung từ đời sống ảo hôm nay đều có thể “nói”, có thể phản ảnh một cách trực tiếp, hòa nhập vào xu hướng nghe nhìn của nền văn hóa điện tử.

Kỹ thuật sáng tác thơ Hyper[.txt]media đòi hỏi một tập hợp nhiều khả năng như văn chương, tạo hình, đồ họa, âm nhạc, và trên hết, khả năng am hiểu về các ngôn ngữ lập trình điện toán, vì lắm khi tôi thấy kỹ thuật lập trình trở thành nội dung độc đáo nơi tác phẩm. Những phần mềm [software] đồ họa, âm thanh, hoạt hình, và kiến thức lập trình cũng như kiến thức cần thiết trong việc sử dụng những phần mềm chuyên nghiệp ấy sẽ cho phép tác giả thể hiện bất cứ một ý đồ nghệ thuật nào, từ đơn giản đến phức tạp. Một bài thơ Hyper[.txt]media, có khi, cần tất cả mọi hỗ trợ của phần mềm đồ họa, âm thanh, hoạt hình tác giả đang sở hữu, nhưng có khi nó chỉ cần duy nhất phần mềm hoạt hình là đủ, thậm chí chỉ cần một trình đánh chữ thông thường nào đó mà tác giả có thể soạn các đoạn mã để tạo hiệu ứng mong muốn trên trình duyệt bằng những ngôn ngữ như HTML, Java, JavaScript, Perl, PHP, XML, VisualBasic Script…

Trong phạm vi cuộc nói chuyện ngắn này, tôi không thể trình bày một cách tỉ mỉ hết tất cả những kỹ thuật sáng tác Hyper[.txt]media. Đây là một vấn đề lớn, đòi hỏi nhiều công sức và thời gian trong một bài viết dài hơi nào đó. Vả lại, rất khó đưa ra một kỹ thuật tiêu chuẩn chung chung cho một bài thơ Hyper[.txt]media, bởi nó còn tùy thuộc vào nhiều yếu tố cụ thể khác. Tôi sẵn sàng giải thích, góp ý, trong khả năng hiểu biết của mình, cho bất cứ bạn sáng tác nào đang gặp vấn đề thắc mắc cụ thể nào đó. Cứ gửi thư điện tử cho tôi.

TTT: Tôi có đọc/xem những sáng tác Hyper[.txt]media của người ngoại quốc như “Be [Hãy là]” trong Project Hope [Dự án hy vọng] của Reiner Strasser hay “if(Monologue) {…}” của Đức Thuần. Tôi thấy Hyper[.txt]media thể hiện được những tư tưởng triết học của các triết gia. Có phải Hyper[.txt]media đơn giản hoá, cụ thể hoá được các ý niệm triết học phức tạp vào những hình ảnh dễ hiểu cùng màu sắc và âm thanh không?

ĐT: Thật ra, các ý niệm triết học Đông, Tây hoặc những lý thuyết khoa học làm thay đổi cái nhìn về thế giới con người đã từng xuất hiện rải rác đây đó ở các tác phẩm tuyến tính, mang phong cách truyền thống trong lịch sử văn học Việt Nam và quốc tế rồi. Vấn đề này không gì mới lạ. Nhưng có điều, vì có sự tiếp sức của hình ảnh, âm thanh, video… xuất phát từ đặc tính xóa nhoà biên giới giữa các ngành nghệ thuật, do vậy Hyper[.txt]media có khả năng cụ thể hoá cao. Cụ thể là tôi đã có ít nhiều làm điều đó trong sáng tác “if(Monologue) {…}” với Lý thuyết hỗn mang và Thuyết tiến hoá, Sự chọn lọc tự nhiên. Cụ thể hoá một tư tưởng/ý niệm qua nghệ thuật [trong một chừng mực nào đó] có thể đem nghệ thuật tới gần công chúng hơn mà kẻ sáng tạo không buộc phải đánh đổi chất lượng nghệ thuật trong sáng tác, nhằm lột xác thành một thứ nghệ thuật đại chúng, phục vụ đám đông.

TTT: Nếu không ngại, xin anh tóm tắt sơ qua lịch sử hình thành thơ Hyper[.txt]media. Tiến trình phát triển từ quá khứ tới hiện tại. Nếu có thể, anh có tiên đoán gì về tương lai và vị trí của nó trong dòng thơ Việt Nam đương đại không?

ĐT: Từ những năm 60 trở đi của thế kỷ trước, khi cuộc chiến tranh Lạnh còn đang hoành hành và nền khoa học kỹ thuật bắt đầu có những bước tiến dài về công nghệ thông tin, thì những ý tưởng cũng như lý thuyết về một tác phẩm nghệ thuật mạng cũng khai sinh. Chúng ta đọc thấy chúng đây đó từ Roland Barthes, Jay David Bolter, Michael Joyce v.v…, tác phẩm của Julio Cortázar, Italo Calvino hay trong những tác phẩm của nhóm Oulipo mà trong số đó tác phẩm “Cent Mille Milliards de Poèmes” của Raymond Queneau cho người đọc đến 10 lũy thừa 14 bài thơ khác nhau. Đó là thời kỳ thứ nhất, thế hệ thứ nhất của văn chương Hyper[.txt]media [tất nhiên gồm cả văn, thơ].

Thời kỳ thứ hai của thơ Hyper[.txt]media là lúc chiếc máy điện toán ra đời vào những năm 70, đầu những năm 80. Lúc ấy nó còn khá đơn giản, chỉ có một màn hình đen với những hàng chữ xanh, và khá phức tạp trong vấn đề sử dụng bởi người dùng phải hiểu biết các mệnh lệnh cần thiết. Hình ảnh thì dĩ nhiên người ta có thể tạo bằng bàn phím, nhưng chưa thể sánh được với một bức ảnh chụp về màu sắc và sự đa dạng của nó. Âm thanh và video gần như còn chưa xuất hiện vào thời kỳ này trên máy điện toán, thành thử so với những trào lưu thơ đương thời lúc đó như thơ cụ thể [concrete poetry], thơ tạo hình [visual poetry], thơ âm thanh [sound poetry], thơ thư [mail poetry], thơ video v.v đang diễn ra ở vài quốc gia Châu Mỹ La Tinh và Châu Âu, thì rõ ràng thơ Hyper[.txt]media – dù dồi dào về mặt ý niệm – vẫn vướng phải nhiều hạn chế về mặt thể hiện.

Những năm 90, khi mạng lưới thông tin toàn cầu đã trở thành một thế giới, một đời sống khác của chúng ta xuất hiện bên cạnh việc các kỹ thuật về hình ảnh, âm thanh, video, và tương tác ngày càng hoàn chỉnh hơn, thì dần dà, thơ Hyper[.txt]media có nhiều ưu điểm và tiềm năng mà hai thế hệ trước của nó không có. Ngày nay, thế hệ thơ Hyper[.txt]media thứ ba đang xuất hiện khá đa dạng trong phong cách thể hiện. Trong khi đó, nhìn về bối cảnh văn học Việt Nam hiện tại, trong cũng như ngoài nước, tôi nhận thấy lối sáng tác tuyến tính và quan niệm đọc trên trang sách vẫn còn đang ở vị trí độc tôn, nên tôi e rằng thơ Hyper[.txt]media Việt khó có một chỗ đứng trong dòng thơ Việt Nam đương đại. Phần nữa là lý do chúng ta thiếu những người sáng tác loại thơ này. Nỗ lực của một vài cá nhân lẻ tẻ sẽ không thể tạo nên một trào lưu được. Chừng nào Việt Nam ngày càng có nhiều tác giả Hyper[.txt]media hơn, tôi đoán lúc bấy giờ Hyper[.txt]media Việt Nam mới có mùa xuân. Chúng ta có quyền hy vọng điều này. Vâng, nhiều con én thì sợ gì không làm nổi mùa xuân!

TTT: Cảm ơn anh Đức Thuần.

Suture [Jeremy Tai Abbett]: http://www.suture.com/99/
Net Rush: Homecoming [Hai Dai]: http://www.alike.com/homeland/index.html
if(Monologue) { & } [Đức Thuần]: http://www.ducthuan.com/Monologue/base.htm
Những Giấc Mơ Đa Giác [Đức Thuần]: http://www.ducthuan.com/Giacmo/base.htm
Trang nhà chính thức của Đức Thuần: http://www.ducthuan.com

© 2003 talawas