trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
2.1.2004
Dario Fo
Sự ra đời của gã hát rong
 
Dario Fo sinh năm 1926 tại thị trấn San Giano bên bờ hồ Maggiore, tỉnh Lombardy, bắc Ý. Lúc nhỏ, Dario theo xe ngựa của ông ngoại đi bán rau khắp nông thôn, nghe ông kể chuyện hoang đường lồng giai thoại địa phương để thu hút khách mua. Năm 1940, gia đình dọn về Milan, ông theo học ở Brera Art Academy. Cuối thế chiến II, ông bị bắt lính, nhưng đào ngũ. Sau thế chiến, ông học kiến trúc ở Polytechnic, nhưng bỏ ngang trước kỳ thi tốt nghiệp.

Khởi đầu sự nghiệp bằng nghề trang trí sân khấu từ 1945-51, sau đó ông nhận vai hề câm trong ban của Franco Parenti ở Milan. Ông gặp Franca Rame ở đó, và làm đám cưới năm 1954. Năm 1957 họ lập đoàn Fo-Rame và trở lại Milan; Fo soạn kịch, là diễn viên, đạo diễn và trang trí sân khấu; Franca vừa là đồng tác giả nhiều vở kịch, vừa là nữ diễn viên chính và chịu trách nhiệm quản lý.

Cuối thập niên 1960, họ bỏ hình thức sân khấu truyền thống, lập ban La Comune, làm kịch cho quần chúng ở công viên, nhà máy, sân vận động... Năm 1967 Nga tiến vào Prague, Fo rút giấy phép diễn kịch của ông ở Tiệp, rồi từ chối cắt một số đoạn theo yêu cầu kiểm duyệt của Nga, từ đó khối Sô Viết không diễn kịch của ông nữa. Năm 1974, bọn Phát xít bắt cóc và hãm hiếp Franca để cảnh cáo. Hai tháng sau họ trả lời bằng vở Basta con i fascisti, kể lại lịch sử bạo động của chủ nghĩa Phát xít. Năm 1980, ông bị từ chối chiếu khán trình diễn ở Mỹ vì có liên can đến tổ chức tranh đấu cho tù nhân. Rame và Fo cũng tham gia diễn xuất và viết kịch bản cho phim và truyền hình. Fo và Rame được trao giải Nobel năm 1997.

Hỡi những người tử tế, hãy vây quanh và lắng nghe. Gã hát rong đây! Tôi là gã hát rong. Tôi nhảy múa, và chọc cười. Tôi nhạo kẻ quyền thế, và vạch cho quý vị thấy bọn tai to mặt lớn vênh váo và tự cao tự đại đi gây chiến tranh để chúng ta là kẻ vô lò sát sinh. Tôi vạch mặt chúng. Tôi xả nút, và … xxxìì … chúng xẹp lép. Hãy vây quanh, vì bây giờ là lúc, là nơi tôi bắt đầu làm hề và chỉ quý vị. Tôi nhào lộn, tôi hát và tôi giễu! Hãy xem lưỡi tôi xoáy như dao. Hãy nhớ thế. Nhưng tôi vốn chả phải là… À thì, tôi muốn kể vì sao tôi ra thế này.

Tôi sinh ra chẳng phải là kẻ hát rong; chả phải bỗng dưng tôi hoá ra như bây giờ đâu, cái kiểu trên trời gió giật thình lình, a lê hấp, tôi đây: “Chào … thân chào”. Không! Tôi là kết quả của phép lạ! Phép lạ biến tôi. Quý vị tin không? Sự thể là thế này! Tôi sinh ra là nông dân.

Nông dân? Đúng, nông dân thứ thiệt. Tôi vui, tôi buồn, tôi là bần cố nông. Không! Tôi làm việc như mọi người chúng ta trong thung lũng này, chỗ nào cũng làm. Một hôm tôi đi ngang núi, một ngọn núi toàn đá. Chả phải của ai. Tôi biết mà. Tôi hỏi thiên hạ. “Không! Chả ai thèm ngọn núi này cả!”

À thì, tôi leo lên tới đỉnh, lấy móng tay cạo, thấy ở đó có chút đất, và chút nước nhỏ giọt. Thế là tôi cạo thêm. Tôi xuống bờ sông, và trầy da tróc vẩy đem đất lên ngọn núi này. Con cái tôi và vợ tôi ở đó. Vợ tôi dễ thương, xinh đẹp, hai vú tròn, đi dịu dàng như ả bò tơ. Ồ, cô ấy đẹp làm sao! Tôi yêu cô ả, nhắc tới ả làm tôi thích biết chừng nào.

Ôi dào, tôi dùng tay khiêng đất, cỏ mọc nhanh lắm! Phìì…! Nó tự mọc. Quý vị không biết nó đẹp thế nào đâu! Trông như bụi vàng! Tôi xắn cuốc xuống, phìì… cây bung lên. Đất đó như phép mầu! Kỳ diệu! Có cây dương, cây sồi và đủ thứ cây khắp nơi. Tôi gieo đúng tuần trăng; tôi biết việc phải làm, và mùa màng xanh tươi thơm ngọt. Có rau diếp, cây gai hoa đỏ, đậu, củ cải, có đủ thứ. Cho tôi, cho chúng tôi!

Ồ, hạnh phúc làm sao! Chúng tôi hay khiêu vũ, rồi mưa tầm tã, rồi mặt trời rực rỡ, tôi lang thang, các tuần trăng luôn luôn đúng lúc, và chả bao giờ gió quá lớn, hoặc sương quá nhiều. Đẹp, đẹp lắm! Đất của chúng tôi. Các nền đất bậc thang này thật đẹp. Mỗi ngày tôi làm một bậc. Trông như tháp Babel, đẹp, mấy bậc thang này. Đó là thiên đường, thiên đường hạ giới! Tôi thề đúng. Mấy nông dân hay đi qua nói:

– Tuyệt, anh xoay xở trên đống đá này thật tuyệt! Sao tôi ngu quá không nghĩ ra!

Và họ ganh tỵ. Một hôm lãnh chúa của cả thung lũng đi ngang. Ổng ngó rồi nói:

– Cái tháp này nảy ở đâu ra? Đất của ai đây?

Tôi đáp:

– Của tôi. Tôi tự làm bằng hai bàn tay này. Chả phải của ai cả.

– Không phải của ai? Chữ ‘không phải của ai’ chưa bao giờ có. Của ta!

– Không! Không phải của ông! Thậm chí tôi tới luật sư rồi, ổng nói chẳng của ai. Tôi hỏi linh mục, ổng nói chả của ai. Và tôi xây dựng nên, từng chút từng chút.

– Của ta, ngươi phải đưa cho ta.

– Tôi không đưa ông được, thưa Ông. Tôi không thể đi làm mướn.

– Ta trả công cho ngươi; ta sẽ cho ngươi tiền. Hãy cho ta biết ngươi muốn bao nhiêu?

– Không! Không, tôi chả cần tiền, vì nếu ông đưa tôi tiền, tôi sẽ không thể mua miếng đất khác bằng tiền của ông, và tôi sẽ lại phải đi làm mướn. Không, tôi không muốn. Không…

© 2004 talawas


[1]Trích Mistero buffo (Hài kịch tôn giáo, 1969), kịch một nhân vật, mặc áo quần đen, sân khấu không trang trí: gã hề kể lại cuộc đời Jesus xen lẫn lời phê bình các vấn đề thời sự và tôn giáo. Trong vở này Fo lấy cảm hứng từ các diễn viên hài lang thang thời Trung cổ và Phục hưng: một nhân vật quen thuộc với khán giả ứng khẩu những lời dạy đạo đức. Lần đầu tiên ông cho nhân vật nói lắp, pha trộn các ngôn ngữ Âu châu thành một thứ ngôn ngữ riêng. Mistero buffo diễn trên màn ảnh truyền hình năm 1977, Giáo hội Công giáo phê phán là “báng bổ nhất trong lịch sử truyền hình”.

 
© talawas 2026