Tình dục và sự đụng độ của các nền văn minh. Một cái tựa hay. Chưa có cuốn sách nào như thế cả. Nhưng một ý tưởng khác về nguyên nhân căn bản của chủ nghĩa khủng bố, nguyên nhân sâu xa hơn những mâu thuẫn chính trị, đẩy phong trào Hồi giáo chính thống chống lại phương Tây đã dần lộ diện.

Đấy là sự đụng độ giữa chủ nghĩa khoái lạc thái quá với tinh thần mộ đạo, có người sẽ nói như thế. Nhưng như thế nghe có vẻ hàn lâm quá, nó đưa đề tài vào khuôn khổ chật hẹp của một luận văn, làm người ta xa rời vấn đề chính: sự bực bội và lúng túng liên quan đến vấn đề tình dục thúc đẩy chủ nghĩa khủng bố, nhất là chủ nghĩa khủng bố của những người Hồi giáo sống ở châu Âu và Bắc Mĩ, như thế nào?

Có thể nói chưa có một cuộc thảo luận nghiêm túc nào về vấn đề này cả. Vấn đề không phải là tình dục không có liên quan gì với chủ nghĩa khủng bố Hồi giáo mà là rất khó theo dõi ảnh hưởng như thế và mọi cuộc thảo luận về chủ đề này nhất định sẽ làm bùng lên những tình cảm tương tự như những cuộc tranh luận về mối liên hệ giữa chủng tộc và trí thông minh hay giữa chủng tộc và kỉ lục Olympic vậy.

Tại Pháp, một tổ chức có tên Ni Putes Ni Soumises (Không làm điếm cũng không làm nô lệ), xuất phát từ các khu ngoại ô nghèo khó của Paris, cho rằng chủ nghĩa Hồi giáo chính thống là nguyên nhân của những vụ hiếp dâm tập thể, những vụ bạo hành đối với những người phụ nữ Hồi giáo có lối sống phương Tây; nó cũng là nguyên nhân làm cho một số thiếu nữ Hồi giáo, vì lo sợ bị tấn công ngay trong khu phố của mình, đã phải đội khăn trùm và mặc áo dài như một phương tiện tự vệ.

Không lẽ cảnh sát London, Toronto, Kiel, Đức hay Patterson, bang New Jersey phải đưa sự tức giận liên quan đến tình dục như một thành tố trong hồ sơ của những kẻ bị tình nghi là khủng bố Hồi giáo cực đoan?

Đấy chính là lúc nghệ thuật có thể tham gia. Ít nhất đã có hai cuốn tiểu thuyết với những ý tưởng chưa được các chính trị gia và xã hội học chấp nhận vừa được xuất bản.

Mùa hè vừa qua, ở Mĩ và Pháp, đã xuất hiện hai cuốn sách giống nhau một cách kì lạ về đề tài: trong cả hai tác phẩm, sự bực tức liên quan đến vấn đề tình dục là nguyên nhân chính đẩy các nhân vật, một nam – một nữ, vào vòng ảnh hưởng của chủ nghĩa Hồi giáo chính thống và trở thành (hay suýt trở thành) những tên khủng bố.

Trong cả hai tác phẩm, Terrorist (Kẻ khủng bố) của John Updike và Les Fanatiques (Những kẻ cuồng tín) của Max Gallo, sự kinh tởm đối với đời sống tình dục công khai và bừa bãi của cha và mẹ, những người sống đơn thân (chúng ta không thảo luận khía cạnh đạo đức ở đây), cùng với sự giải thích một cách giáo điều kinh sách Hồi giáo đã là chất kích thích về mặt tâm lí đẩy một người đến việc đặt bom và người kia đến cuộc tấn công liều chết.

Trong cả hai tác phẩm, Hồi giáo được trình bày theo cách hiểu của những người chính thống, những kẻ thù ghét mọi biểu hiện của nền tự do Tây phương. Có cảm tưởng như cả hai nhà văn vừa sáng tác vừa đọc tác phẩm Những cột mốc (Milestones) của Sayyid Qutb vậy. Cuốn sách này có ảnh hưởng đến cả một thế hệ những người Hồi giáo chính thống; nó lên án sự vô luân và thô lậu của phương Tây đồng thời cho rằng kinh Koran không chứa đựng kiến thức mà chứa đựng các mệnh lệnh mà người ta phải tuân phục.

Trong tác phẩm của Updike, Ahmad – chàng thanh niên theo phái chính thống – sống với mẹ là một phụ nữ Mĩ gốc Irland tên là Terry Mulloy tại một khu chung cư sập sệ ở bắc New Jersey. Ông bố gốc Ai Cập đã bỏ gia đình khi chàng trai còn rất nhỏ. Terry nói về Ahmad: “Lúc nào nó cũng tỏ ra thù địch với những người bạn trai râu ria của tôi”. Tình nhân của bà ta, Updike giải thích, giành giật với Ahmad quyền làm chủ căn hộ. Đối với Ahmad, hành động của những người này như muốn nói: có thể đấy là mẹ mày, nhưng chính tao lại ngủ với bà ta.

Thái độ của Ahmad đối với Terry, người lúc nào cũng đi đi lại lại trong nhà với mỗi bộ quần áo lót, cũng như việc tìm kiếm mối liên hệ với người cha vắng mặt đã làm cho anh trở thành người sẵn sàng (và tự nguyện) để cho những người Hồi giáo cực đoan lôi kéo vào những hoạt động chống lại nước Mĩ xấu xa.

Gallo, một trong số các nhà văn có sách bán chạy nhất ở Pháp với những tiểu thuyết và tác phẩm về đề tài lịch sử, để cho các nhân vật của mình sống giữa môi trường trí thức của Paris và Geneva. “Hèn nhát và quỵ lụy, thận trọng và nhẫn nhục”, các nhà khoa học được mô tả như thế. Họ không dám đương đầu với nỗi sợ hãi mà phong trào Hồi giáo chính thống đặt ra và tìm cách trốn tránh trong “những cuộc đối thoại văn hóa” vờ vịt.

Gallo không có được sự tinh tế như Updike nhưng ông cũng đã nêu bật được sự thất vọng và động cơ của nhân vật chính: sự tức giận liên quan đến sex. Trong Les Fanatiques (Những kẻ cuồng tín), con gái một giáo sư đơn thân của trường Đại học Tổng hợp Paris, sau khi đã theo phong trào Hồi giáo chính thống, kể về quá trình truởng thành của cô trong một căn hộ cũng là nơi hò hẹn của bố với không biết bao nhiêu người đàn bà.

“Con nghe thấy lúc thì bố cười, lúc thì thở hổn hển và con bịt hai tai lại. Sau đó, bố hỏi con thấy bà này hay bà kia ra sao. Bố đã dìm con xuống bùn đen”, Clair Nori đã nói với bố như thế. Và Julien Nori cũng tự công nhận rằng: “Khi nó còn nhỏ, mình đã dùng nó làm phương tiện mồi chài. Người đàn ông độc thân nuôi một cô con gái nhỏ, cảm động quá đi chứ?”

Nhưng cả Gallo và Updike đều không phủ nhận trách nhiệm của phong trào Hồi giáo chính thống, không coi việc làm tình bừa bãi của các ông bố, bà mẹ phương Tây như là sự biện hộ cho một giáo lí chỉ chấp nhận quan điểm của riêng mình về đức hạnh.

Hơn thế nữa, hai nhà văn này đã chỉ ra trong tác phẩm của mình rằng tình dục là vũ đài xung đột của những nhóm thanh niên Hồi giáo cực đoan với những khát vọng bị đè nén và người Âu, Mĩ chưa biết sử dụng tự do tình dục một cách khéo léo. Cả hai tác phẩm đều khẳng định rằng mối liên hệ đó không phải là vô tình.

Tuần trước, tôi đã hỏi Gallo về vai trò của tình dục trong cái gọi là sự va chạm của các nền văn minh. “Đấy là vấn đề quan trọng nhất”, ông đáp.

Chắc chắn đây không phải là đề tài thú vị đối với người phương Tây. Họ, cũng giống như các giáo sư trong tác phẩm của Gallo, không muốn nghe những chuyện như sự xung đột của các nền văn minh; họ tin rằng nếu không có Bush, Blair, Merkel và/hoặc Israel thì mọi việc sẽ tuyệt vời và những kẻ đánh bom Hồi giáo cũng không còn.

Tác phẩm của Gallo kết thúc không có hậu. Clair, đổi tên thành Aisha Akhban, cho nổ một quả bom ở Baghdad, giết chết 34 người, trong đó có cô. Cha cô đã cố gắng thuyết phục con gái từ bỏ bộ áo choàng và lòng thù hận nhưng rồi cũng bị người ta giết.

Updike, một người luôn ủng hộ tự do tình dục, đưa nhân vật chính của mình vào một nhóm chuẩn bị đặt bom trong đường hầm mang tên Lincoln ở New York. Trong khi đó, một nhân viên CIA gốc Libanon được cài vào nhóm này đã tổ chức cho Ahmad gặp gỡ với Joryleen, một gái điếm bán chính thức, cũng là bạn học cũ và là người anh từng thầm yêu trộm nhớ từ ngày thơ bé. Khi đó, trong dàn đồng ca của nhà thờ, cô từng hát “What a Friend We Have in Jesus”.

Cuối cùng, Updike cho Ahmad cảm thấy hơi thở của Joryleen như “sinh lực của đời sống đang phà vào cổ anh”. Bị dao động, anh nói với cha bề trên của mình rằng anh muốn chuyển phần thưởng tử vì đạo của anh “cho người bạn gái cùng trang lứa”.

Tình dục có thể cải biến được sự tức giận của những người Hồi giáo chính thống hay không? Updike, năm nay đã 74 tuổi, không bỏ qua cả câu hỏi này.

Bản tiếng Việt © 2006 talawas