Johann Wolfgang Goethe:
Am 18. August
Mußte denn das so sein, daß das, was des Menschen Glückseligkeit macht, wieder die Quelle seines
Elendes würde?
Das volle, warme Gefühl meines Herzens an der lebendigen Natur, das mich mit so vieler Wonne überströmte, das ringsumher die Welt mir zu einem Paradiese schuf, wird mir jetzt zu einem unerträglichen Peiniger, zu einem quälenden Geist, der mich auf allen Wegen verfolgt. Wenn ich sonst vom Felsen über den Fluß bis zu jenen Hügeln das fruchtbare Tal überschaute und alles um mich her keimen und quellen sah; wenn ich jene Berge, vom Fuße bis auf zum Gipfel, mit hohen, dichten Bäumen bekleidet, jene Täler in ihren mannigfaltigen Krümmungen von den lieblichsten Wäldern beschattet sah, und der sanfte Fluß zwischen den lispelnden Rohren dahingleitete und die lieben Wolken abspiegelte, die der sanfte Abendwind am Himmel herüberwiegte; wenn ich dann die Vögel um mich den Wald beleben hörte, und die Millionen Mückenschwärme im letzten roten Strahle der Sonne mutig tanzten, und ihr letzter zuckender Blick den summenden Käfer aus seinem Grase befreite, und das Schwirren und Weben um mich her mich auf den Boden aufmerksam machte, und das Moos, das meinem harten Felsen seine Nahrung abzwingt, und das Geniste, das den dürren Sandbügel hinunter wächst, mir das innere, glühende, heilige Leben der Natur eröffnete: wie faßte ich das alles in mein warmes Herz, fühlte mich in der überfließenden Fülle wie vergöttert, und die herrlichen Gestalten der unendlichen Welt bewegten sich allbelebend in meiner Seele. Ungeheure Berge umgaben mich, Abgründe lagen vor mir, und Wetterbäche stürzten herunter, die Flüsse strömten unter mir, und Wald und Gebirg erklang; und ich sah sie wirken und schaffen ineinander in den Tiefen der Erde, alle die unergründlichen Kräfte; und nun über der Erde und unter dem Himmel wimmeln die Geschlechter der mannigfaltigen Geschöpfe. Alles, alles bevölkert mit tausendfachen Gestalten; und die Menschen dann sich in Häuslein zusammen sichern und sich annisten und herrschen in ihrem Sinne über die weite Welt! Armer Tor! der du alles so gering achtest, weil du so klein bist. Vom unzugänglichen Gebirge über die Einöde, die kein Fuß betrat, bis ans Ende des unbekannten Ozeans weht der Geist des Ewigschaffenden und freut sich jedes Staubes, der ihn vernimmt und lebt. – Ach damals, wie oft habe ich mich mit Fittichen eines Kranichs, der über mich hin flog, zu dem Ufer des ungemessenen Meeres gesehnt, aus dem schäumenden Becher des Unendlichen jene schwellende Lebenswonne zu trinken und nur einen Augenblick in der eingeschränkten Kraft meines Busens einen Tropfen der Seligkeit des Wesens zu fühlen, das alles in sich und durch sich hervorbringt.
Bruder, nur die Erinnerung jener Stunden macht mir wohl. Selbst diese Anstrengung, jene unsäglichen
Gelüste zurückzurufen, wieder auszusprechen, hebt meine Seele über sich selbst und läßt mich dann das
Bange des Zustandes doppelt empfinden, der mich jetzt umgibt.
Es hat sich vor meiner Seele wie ein Vorhang weggezogen, und der Schauplatz des unendlichen Lebens verwandelt sich vor mir in den Abgrund des ewig offenen Grabes. Kannst du sagen: Das ist! da alles vorübergeht? da alles mit der Wetterschnelle vorüberrollt, so selten die ganze Kraft seines Daseins ausdauert, ach, in den Strom fortgerissen, untergetaucht und an Felsen zerschmettert wird? Da ist kein Augenblick, der nicht dich verzehrte und die Deinigen um dich her, kein Augenblick, da du nicht ein Zerstörer bist, sein mußt; der harmloseste Spaziergang kostet tausend armen Würmchen das Leben, es zerrüttet ein Fußtritt die mühseligen Gebäude der Ameisen und stampft eine kleine Welt in ein schmähliches Grab. Ha! nicht die große, seltne Not der Welt, diese Fluten, die eure Dörfer wegspülen, diese Erdbeben, die eure Städte verschlingen, rühren mich; mir untergräbt das Herz die verzehrende Kraft, die in dem All der Natur verborgen liegt; die nichts gebildet hat, das nicht seinen Nachbar, nicht sich selbst zerstörte. Und so taumle ich beängstigt. Himmel und Erde und ihre webenden Kräfte um mich her: ich sehe nichts als ein ewig verschlingendes, ewig wiederkäuendes Ungeheuer.
Aus: Die Leiden des jungen Werther
Hamburger Ausgabe, Bd. 6, S. 51 ff.
|
|
Johann Wolfgang Goethe:
Ngày 18 tháng Tám
Có lẽ nào đời lại như thế ư: những gì làm cho con người ngây ngất hạnh phúc phải trở thành cội nguồn của mọi khổ đau?
Cái cảm giác nồng ấm trong trái tim tôi đối với thiên nhiên đầy sức sống, cảm giác đã từng phủ ngập người tôi trong biết bao niềm hoan lạc cuộc đời, đã từng biến thế giới vây quanh tôi thành một thiên đường – giờ đây đối với tôi, nó đã thành một cực hình không sao chịu đựng nổi, đã trở thành một ác thần hành hạ tôi, bám riết tôi trên khắp mọi nẻo đường. Xưa kia, từ mỏm đá cao, khi tôi ngắm nhìn cánh đồng phì nhiêu bên kia sông chạy dài tới triền đồi, khi tôi thấy tất cả ở quanh tôi đương đâm chồi nảy lộc, đương khơi nguồn mạch sống; khi tôi chăm chú nhìn rặng núi phủ trên mình những cây cao bóng cả và những thung lũng uốn lượn quanh co rợp bóng mát của rừng cây thân thương; khi tôi nhìn thấy con sông hiền hoà lách mình qua những khóm lau bờ sậy đương xào xạc, in bóng những bông mây trìu mến được gió chiều thổi nhẹ ru đưa giữa bầu trời; khi tôi nghe thấy tiếng chim muông ở quanh tôi làm xáo động cánh rừng; khi tôi nhìn thấy những đàn muỗi đang can trường nhảy múa trong ráng chiều đỏ rực cuối ngày của vầng dương, và khi tia nắng cuối cùng rùng mình giục giã con cánh cam đương ngâm nga thoát mình khỏi bờ cỏ, và tiếng lao xao chao động nhẹ nhàng gợi tôi chú tâm tới mặt đất, tới rong rêu đang hút lấy dưỡng chất từ mõm đá khô cứng dưới chân tôi, tới những cây kim tước chỉ bám vào bờ cát khô cằn để trườn mình mọc dậy, – thì tất cả, tất cả như hé mở cho tôi cái cuộc sống nội lực, thiêng liêng và nồng nhiệt của thiên nhiên. Tôi đã đón nhận tất cả những cái đó vào trái tim nồng ấm của mình! Trong sự sung mãn tràn trề ấy, tôi thấy mình như được hoá thành thần, và trong hồn tôi, những hình ảnh nguy nga của thế giới vô song đương dào dạt sống động. Tôi như người đứng giữa những ngọn núi khổng lồ, trước mặt là vực thẳm, thác nước trời dội xuông, những dòng sông cuộn chảy dưới chân tôi, và núi rừng vang vọng… Và tôi nhìn thấy tất cả đang vận động, đang kiến tạo trong lòng sâu trái đất, nhìn thấy những sức mạnh chưa được khám phá, và trên mặt đất, dưới bầu trời, tôi nhìn thấy những sinh linh muôn hình muôn vẻ chen chúc nhau sinh tồn, và thấy những con người đương co mình chắc chắn trong những căn nhà tí hon, xây tổ ấm, và theo ý họ thì họ đương cai trị cả thế giới bao la! Hỡi con người điên dại đáng thương! Ngươi coi tất cả đều nhỏ bé chỉ vì ngươi cũng vô cùng nhỏ bé…! Từ núi non hiểm trở, qua những miền hoang vu không in dấu chân người, cho đến nơi tận cùng của đại dương xa lạ, đâu đâu cũng có anh linh của Đấng sáng tạo vĩnh hằng, và Người vui khi mỗi một hạt bụi cảm nhận được Người và tốn tại – Ôi chao! Ngày ấy, đã biết bao lần tôi ao ước được cưỡi lên cánh hạc đang lướt ngang qua đầu để bay tới bến bờ của Đại dương vô lượng, ao ước được ghé môi vào chén rượu sủi tăm của Vô biên để uống lấy niềm hoan lạc của Đời đang ầm ào vỗ sóng, và dù chỉ là trong khoảng khắc, dù chỉ với sức lực hạn hẹp của con tim, tôi cũng muốn được nếm trải một giọt nồng ngất ngây của Tạo hoá, mà tất cả đều được tạo ra từ chính mình và bởi chính mình!
Bạn ơi, chỉ có hoài niệm về những giờ phút ấy mới an ủi được lòng tôi. Nhưng ngay cả những cố gắng của tôi để hồi tưởng và diễn tả lại những cảm giác không sao diễn tả được trên kia, tuy nó nâng hồn tôi vượt lên khỏi chính mình, nhưng rồi lại làm tôi cảm nhận được gấp bội nỗi lo âu về hiện trạng đang bủa vây quanh tôi.
Trước tâm hồn tôi, một cái gì đó đã hé mở như một tấm rèm được kéo ra, và trước mắt tôi, khung cảnh về một cuộc sống bất tận đã biến thành vực thẳm của nấm mồ ngàn đời rộng mở. Chẳng lẽ có thể nói: – Đấy là Tồn Tại! Khi tất cả đã qua đi? Khi tất cả đã tan nhanh như ánh chớp, khi toàn bộ sức mạnh của Hiện hữu rất ít khi bền vững và, ôi chao! Khi con người bị cuốn phăng vào dòng đời, bị nhận chìm và bị quăng quật nát tan bên ghềnh đá? Chẳng có giây phút nào đời không day dứt bạn, không day dứt những người thân của bạn, và dù bạn không phải là một kẻ ác đi nữa… Một cuộc dạo chơi vô tư nhất cũng đã hủy hoại cuộc sống của hàng ngàn con sâu nhỏ đáng thương! Chỉ một bước chân thôi, thế là bao công trình lao khổ của bấy kiến đã tiêu ma, cả một thế giới nhỏ bé bị vùi sâu trong nấm mồ ô nhục. A! Đâu có phải những thảm hoạ lớn lao những hiếm khi xảy ra trên thế gian, đâu có phải những trận lũ lụt cuốn phăng bao làng mạc, đâu có phải những trận động đất chôn vùi bao đô thị làm cho tôi xúc động, mà trái tim tôi đau thương vì cái sức mạnh tiềm ẩn trong thiên nhiên đang mòn mỏi. Có cái gì mà sức mạnh ấy tác thành và tạo dựng lại không hủy hoại xung quanh và hủy hoại chính bản thân mình. Và thế đấy, tôi loạng choạng lo âu; trời và đất, và những sức mạnh tiềm tàng vây quanh tôi, tôi không thấy gì hết, tôi chỉ nhìn thấy hình ảnh con quái vật đời đời nhai lại và đời đời hủy hoại mình.
Trích: Nỗi đau của chàng Vecte, Tiểu thuyết; Quang Chiến dịch; bản in lần thứ 2, NXB Văn học, Hà Nội 1999, tr. 101 – 105
|
bản để in