Phóng viên: Thưa anh lý do gì khiến anh chuyển từ công việc sáng tác sang việc đánh giá sáng tác? Và giữa làm thơ và làm phê bình điều nào khó hơn?



Nhà thơ: Có nhiều tiếng đồn trong chuyện này lắm. Đầu tiên, khi kẻ nói tôi làm hết nhà nọ đến nhà kia là để tránh làm… người. Rồi có kẻ lại nói tôi làm phê bình để được khen thơ mình tiện hơn. Cuối cùng, thiên hạ nghĩ làm phê bình dễ được uống rượu với nhiều ông, trong khi làm thơ chỉ được uống với ông nhạc sĩ. Nếu chỉ căn cứ vào tôi thì làm thơ cũng dễ, làm phê bình cũng dễ, vì tôi nhiều tài. Còn nếu căn cứ vào tình hình văn học nước nhà, khó nhất hiện nay là làm xuất bản.

Phóng viên: Thưa anh, ngày đầu tiên trở thành nhà phê bình, anh thấy thế nào?

Nhà thơ: Tôi tự tin hơn. Tôi gặp một nam nhà thơ trẻ và vỗ vai: “Mình đã đọc rồi, cậu có hai bài khá đấy” rồi tôi lao đi trước khi tác giả hỏi đó là hai bài nào.

Phóng viên: Nếu cậu ấy đuổi theo thì sao?



Nhà thơ: Thì tôi sẽ tiết lộ ở quán bia, sau hai chục ly, dĩ nhiên do cậu ấy trả tiền.

Phóng viên: Rồi tiếp theo…



Nhà thơ: Tiếp theo tôi đi gặp một nhà thơ nữ. Tôi bảo rằng thơ cô ấy chưa chỉnh về vần điệu, nhưng bù lại có tính đam mê.

Phóng viên: Cô ta sẽ sướng run lên chứ?



Nhà thơ: Hẳn rồi. Tôi lập tức bồi thêm là đam mê trên giấy không đủ, điều quan trọng đối với nghệ sĩ là phải biết đam mê ngoài đời.

Phóng viên: Tuyệt! Vậy với tư cách một nhà phê bình, anh đã khen chê tác phẩm nào chưa?



Nhà thơ: Chưa. Nhưng tôi sẵn sàng nhảy vào các cuộc tranh luận. Như nhà báo đã biết, tranh luận là phương pháp gây nổi nhanh nhất hiện nay. Phương pháp đó lại an toàn vì tranh luận của chúng ta làm gì có người thua cuộc.

Phóng viên: Kẻ thua là công chúng à?



Nhà thơ: Tôi không biết. Nhưng kẻ thắng là cả hai phe. Nhờ cuộc đôi co trên giấy này, tôi được gắn mác là dân “chiến đấu”. Cái này quan trọng lắm, có giá trị rất cao với các nữ sinh viên.

Phóng viên: Thế còn với văn học?



Nhà thơ: Lịch sử đã cho thấy văn học không đi lên bằng gây gổ, mà bằng những người viết cặm cụi âm thầm. Nhưng kệ chứ, tôi biết lịch sử có nhiều giai đoạn, nhưng tôi sẽ chỉ chia nó làm hai: Trước và sau mình.

Phóng viên: Hoan hô. Cách chia này sẽ làm đơn giản việc nghiên cứu rất nhiều.



Nhà thơ: Vâng. Và việc đầu tiên của một nhà phê bình đột xuất là sẽ phê bình chính sự phê bình. Chuyện này nhằm mục đích tập trung lực lượng, và dĩ nhiên có kèm theo một chút thanh toán “tư thù”, thêm vào chút đắc chí: “Nào, xem các bác có làm thơ được không, chứ em làm chuyện của các bác thì dễ như chơi”.

Phóng viên: Hay thật.



Nhà thơ: Không phải hay, mà là quá hay. Nhưng nói cho ngay, cái đó một phần là do phê bình ở ta tan tác quá. Vừa không thành một nền tảng lại vừa chia rẽ lung tung.

Phóng viên: Theo anh thì thơ có trước hay phê bình có trước?



Nhà thơ: Đúng ra là cùng một lúc. Thơ tồn tại khi tạo ra cảm xúc, cảm xúc lớn lên khi tâm lý trái ngược nhau. Nhưng tôi có thể phát minh ra một cách phê bình khác đó là phê bình theo kiểu đón đầu.

Phóng viên: Trời ơi, anh làm như bắt cá vậy.



Nhà thơ: Đúng. Ai làm phê bình kiểu gì không biết, chứ tôi làm theo lối “bắt” hoặc “tha”. Chúng tôi tụ tập nhau ở quán bia, điểm danh các tác phẩm vừa ra, căn cứ vào “thái độ” chứ không phải vào “ngòi bút” của tác giả đối với “kiểu uống” của mình mà “đánh” hay không đánh.

Phóng viên: Đơn giản thế thôi sao?



Nhà thơ: Thế thôi. Nếu như sáng tác cần cảm hứng, phê bình nhiều khi chỉ cần có thời cơ. Mà việc phát hiện ra những thời cơ này thì tôi giỏi lắm.

Phóng viên: Khi sáng tác người ta cần chủ quan, khi phê bình lại cần tỉnh táo, anh giải quyết mâu thuẫn này như thế nào?



Nhà thơ: Tôi không giải quyết, mà lợi dụng triệt để sự “nghiệp dư” của mình. Tôi luôn luôn nói rằng mình phê bình bằng cảm xúc, tôi tỏ ra căm ghét thói “hàn lâm”, thay vì phải phân chia rạch ròi ranh giới giữa làm thơ và phê bình thì tôi lại tung bay giữa hai thứ đó.

Phóng viên: Vậy là anh tạo ra một luồng phê bình giả?



Nhà thơ: Có thể. Nhưng nhìn từ bên ngoài, luồng ấy rất “hồn nhiên”. Mà công chúng thì khoái hồn nhiên lắm. Họ đã được các nhà thơ căn dặn kỹ là phải tránh xa dân “đeo kính, hói đầu”.

Phóng viên: Tóm lại, theo anh, khi nhà thơ làm phê bình thì có thể biến phê bình thành “trừu tượng” (thú thực là tôi rất muốn dùng chữ lộn xộn) phải không?



Nhà thơ: Có thể. Như tôi đã nói, cái lối làm việc tùy hứng sẽ tạo ra sự đánh giá nhập nhòe, mới nhìn qua thì tưởng rằng chân thật. Tôi cũng thông minh lắm, không quên lâu lâu lại điểm xuyết vào bài một chút danh ngôn, tốt nhất là do “tây” viết. Điều ấy có tác dụng làm cho công chúng khiếp và cho các bậc trí thức giật mình.

Phóng viên: Thưa anh, theo anh văn học có phát triển được không khi các “khâu” của nó thiếu chuyên nghiệp hóa?



Nhà thơ: Tôi đồng ý rằng phát triển rất khó khăn. Nhưng điều đó bao giờ cũng có lợi cho một số người, y như chợ trời có lợi cho dân buôn hàng xén. Khổ thay văn học là một cô gái dễ bị tổn thương nhưng vô cùng nhút nhát, trước nhiều ông tai quái, cô ta chỉ còn cách đối phó là cúi xuống cẩm tà áo mân mê.

Phóng viên: Tất nhiên, cũng có những nhà thơ viết phê bình rất hay.



Nhà thơ: Vâng. Phê bình dù là việc cao quý và khó khăn, cũng không phải là việc của thánh thần. Ngay cá nhân tôi có một số bài cũng khá.

Phóng viên: Tôi nói thực nhá, đáng ra anh sẽ thành người khá nếu anh biết vụ lợi đi.



Nhà thơ: Nhưng tôi vụ lợi cái gì to đâu?

Phóng viên: Điều buồn là đúng thế. Giá mà to, thì đã không đáng tiếc chút nào.