Hắn là một kẻ dị ứng với phong trào. Cứ nghe thấy ở đâu phát động phong trào X, chiến dịch Y gì đó là hắn nổi mề đay. Hắn không hiểu tại sao như vậy. Đôi khi hắn tìm cách cắt nghĩa sự dị ứng của hắn, nhưng chưa bao giờ thành công. Sự dị ứng của hắn mạnh đến độ chỉ nghĩ là sẽ suy nghĩ về chữ phong trào đã làm hắn ngứa ngáy.

Có thể bắt đầu từ khi hắn học cấp hai. Khi trường mà hắn học qui định tất cả đội viên thiếu niên phải nộp 2 kg giấy vụn. Mà có ai không là đội viên trong trường đó cơ chứ. Hắn nhớ một buổi sáng khi hắn học lớp năm, cô giáo chủ nhiệm yêu cầu tất cả học sinh đeo khăn quàng đỏ. Từ tuần tới. Thế là hắn trở thành đội viên. Sau này hắn mới hình dung được sự quan trọng và thiêng liêng của cái ngày đó: hắn đã đóng góp mình vào thành tích 99.9% đôi viên thiếu niên tiền phong và mấy trăm cân giấy vụn vượt kế hoạch của trường. Đợt thu gom đó làm chị hắn đạp phải mảnh thủy tinh nghỉ học mấy ngày. Hắn thì mất mấy trong số ít ỏi những cuốn truyện cũ nát mà hắn có. Cuốn Không gia đình làm hắn tiếc nhất, những cuốn kia hắn không nhớ tên. Từ đó, trong những buổi trốn ngủ trưa, trèo lên nằm trên cái gác chuồng trâu vừa khai vừa nồng, hắn chỉ đành lục tìm đọc tạm những cuốn sách giáo khoa sinh, sử cũ của chị hắn. Cũng mãi sau này, hắn mới hình dung được sự quan trọng của phong trào kế hoạnh nhỏ: cả một đoàn tàu Bắc Nam. So như vậy thì nỗi niềm của hắn là không thể chấp nhận được.

Phong trào nộp giấy vụn làm cho hắn biết tiếc giấy. Hè năm sau, khi hắn được xuống Hà Nội chơi, hắn nhìn đống giấy trong phòng vệ sinh mỗi sáng mà cứ ngẩn ngơ. Chỉ có một khu tập thể 13 nhà mà số giấy sử dụng ở đó trong một tuần đủ làm cho hắn, cho chị hắn, cho bạn hắn trở thành dũng sĩ giấy vụn ở nhà, nơi nguồn giấy vụn duy nhất là sách, vở cũ, truyện cũ. Ở quê hắn, chỉ mấy bác cán bộ hưu trí và mấy ông cán bộ xã có báo. Hắn không có họ hàng như vậy để xin báo cũ. Lúc đó, hắn chỉ ước có bố là một cán bộ hưu trí, hắn không nói chuyện ước ao viển vông đó cho ai cả, nhưng hắn biết có đứa nói như vậy, và không chỉ một.

Thực ra thì hắn đã tiếc không đúng chỗ, bởi lúc đó, phong trào giấy vụn qua đi rồi. Lúc này, chiến dịch đã quay sang chai lọ, thủy tinh vụn.

Nếu chỉ có vậy, có lẽ hắn đã không dị ứng với phong trào đến như vậy. Hắn lờ mờ cho rằng nguyên nhân sâu xa là vì hắn ghen tị. Hắn đã từng ghen tị vì hắn đã không có nhiều giấy vụn như hắn muốn để trở thành dũng sĩ, như rất nhiều các bạn trẻ hắn đọc thấy tên. Và thực ra, chính sự khó chịu bởi nghĩ rằng mình ghen tị đã cản trở hắn khi nghĩ về hai chữ phong trào. Hắn ghen tị vì đã không bao giờ tham gia một cách vô tư và thật xuất sắc trong các phong trào mà hắn đã tham gia. Sự ghen tị sống hết mình cho phong trào! Bây giờ, ngồi trong một căn phòng máy lạnh, mỗi ngày dành ra gần nửa tiếng để đọc tin tức trên internet, hắn ghen tị vì đã không được tham gia phong trào. Và tuổi trẻ thì đã gần như là đi qua. Từ nay, hắn nhất định không còn được tham gia vào đội ngũ những đội viên tình nguyện của Đoàn thanh niên, gọi nhau í ới, hát hò rôm rả trên những địa điểm tập kết ở sân một vài ngôi trường hắn đi qua vào một sáng đầu hè. Sự tham gia mà hắn nghĩ là rất đẹp. Hắn thì đã không bao giờ đẹp như vậy.

Đó là hắn xét hắn từ góc độ cảm nhận. Còn trong tư duy, có lẽ hắn không dị ứng với phong trào, mà hắn dị ứng với thói vị phong trào. Hắn ghét cái suy nghĩ cho rằng phong trào tập thể và chiến dịch một mùa có thể giải quyết được mọi vấn đề trong khi thực ra, nó chỉ làm cho vấn đề trở nên mờ nhạt khó nhận biết hơn. Tệ hơn nữa, khi phong trào không định giải quyết một vấn đề gì cả, mà chỉ để cho có phong trào. Hắn không dị ứng với phong trào như là một phong trào mà ghét con đẻ của nó là thói chạy theo thành tích. Trong khi mơ ước sẽ hò hát cùng bạn bè đến một làng Tây Bắc dạy chữ mùa hè, hắn chịu không nổi cái ý nghĩ là cơ quan hắn trích quĩ để duy trì các hoạt động của các phong trào đoàn cơ quan với mục đích duy nhất là duy trì điểm thành tích. Liệu những cái suy nghĩ đó có phải sinh ra từ những phong trào tập thể không thì hắn không biết. Hắn chẳng bao giờ có kinh nghiệm về những phong trào tự phát không được một đoàn thể chính thống phát động.

Thế nhưng khi hắn chỉ là một tên viên chức tiểu tư sản học đòi, chẳng hề cất nhắc chân tay vào chuyện gì bao giờ thì hắn lấy đâu ra tư cách để xét đoán về phong trào hay vị phong trào nhỉ? Tốt nhất là hắn nên im miệng lại, và hãy ngưỡng mộ họ!?

© 2003 talawas

bản để in