trang chủ talaCu ▼ 2005 – 2008 2009 – 2010 Ý kiến ngắn spectrum sách mới tòa soạn hỗ trợ talawas
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đinh Bá Anh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Minh Ngọc
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Lưu Linh
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Diễm Chi (2822)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Nguyễn Đăng Thường
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Đào Nguyên (3097)
Ý kiến ngắn
2.11.2008
Hoàng Ngọc Hiến
Triết học
2.11.2008
Kiệt Tấn
Thơ và Thơ Trẻ
2.11.2008
Hoàng Hưng
Giáo dục
2.11.2008
Nam Đan
Lịch sử
2.11.2008
Jorn Rusen
talawas chủ nhật
2.11.2008
Walter Skrobanek
Tủ sách talawas
1.11.2008
Nguyễn Mộng Giác
Tôn giáo
1.11.2008
Walter Russel Mead
14.9.2007
Phạm Toàn
Phê phán bức thư ngỏ của ông Lê Phú Khải
 

Tôi đã đọc một cách trân trọng lá thư ngỏ của ông gửi Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, trong thư bàn về sự cần thiết có cuộc hội thảo khoa học về vấn đề khiếu kiện ruộng đất, và đọc xong thì thấy cần phải có đôi lời nói lại, không chỉ “nói lại” cho ra vẻ “đối thoại dân chủ” mà thấy cần lên tiếng phê phán cách nghĩ bộc lộ trong lá thư đó.

1.

Nhìn vào tình hình nước ta bây giờ, đụng vào đâu cũng chỉ thấy một mớ bòng bong. Tôi chẳng dại khờ gì đến nỗi đi phê phán cuộc sống thực: Đời bao giờ cũng thực và bao giờ cũng là mớ bòng bong. Đứng trước mớ bòng bong, mỗi người có một cách nghĩ cùng với những đường đi nước bước thể hiện những tầm trí tuệ khác nhau. Các cụ tổ tiên “khỉ” của loài người thì tư duy và xử lý những vấn đề của cuộc sống bằng cách nhặt cái gì đó, ăn thử rồi hoặc là nhăn mặt lại (“nhăn như khỉ”!) rồi vứt, hoặc là nở nụ cười (“tươi như khỉ”!) và tìm cách tọng cho bằng thích. Ấy thế mà rồi cũng sinh ra lý lẽ, cũng biết đúc rút kinh nghiệm, cũng thành lý luận đấy! Không có cái cách “tổng kết lý luận” kiểu chủ nghĩa kinh nghiệm ấy thì bây giờ loài người vẫn sống chủ yếu trên ngọn cây. Cách giải quyết vấn đề theo lối “cờ đi nước một” thì mớ bòng bong cuộc đời chỉ càng thêm rối.

Tôi xin phép nói ngắn gọn về việc ông góp ý kiến với Thủ tướng – việc mở hội thảo về khiếu kiện ruộng đất – ý kiến đó chứng tỏ ông là người tốt bụng, nhưng cũng lại cạn nghĩ (người tốt bụng thường nông nổi và thường đánh cờ theo lối đi bước một) như thế. Chúng ta không thể sửa chữa một tình trạng tồi tệ bằng việc đề ra một sáng kiến bớt tồi tệ hơn. Sáng kiến của ông sẽ chẳng giúp ích gì cả đâu! Vì sao? Vì một cuộc hội thảo, hay nhiều cuộc hội thảo chăng nữa, sẽ chẳng giúp ích cho đời sống, cho việc giải quyết những vấn đề thực nảy sinh trong cuộc sống. Ai còn lạ gì chất lượng của những cuộc “hội thảo” của những đấng nam nữ nhi sĩ khí rụt rè thời nay! Mà cho dù hội thảo có được những kiến nghị hay ho, thì chắc gì đã có người thực hiện!

Lý ra, ông nên đề nghị như sau thì nhà cầm quyền vốn nhìn xa trông rộng sẽ dễ nghe ra hơn: hãy mau mau có ngay một ban cố vấn (ít người thôi) của những chuyên gia hàng đầu (cả nội hoá lẫn ngoại hoá) để xác định một chiến lược công nghiệp hoá nền nông nghiệp Việt Nam và nông thôn Việt Nam.

Tôi chẳng giải thích chuyện này làm gì, vì không muốn dài dòng về một điều cả ông và tôi đều đồng ý ngay được với nhau. Thật vậy, công nghiệp hoá nền nông nghiệp không phải chuyện riêng một đồng bằng sông Cửu Long yêu dấu của ông, đây là vận mệnh một dân tộc 80 phần trăm dân số là nông dân vẫn còn đang xúc động và ngơ ngác vỗ tay reo hò hoan hô “Vê kép Tê Ô”.

2.

Thưa ông Lê Phú Khải, chắc ông sẽ hỏi lại tôi: nhỡ bề trên đã và đang nghiên cứu chiến lược công nghiệp hoá nông nghiệp và nông thôn đó rồi thì sao?

Tôi xin dùng lô-gích và tư biện để chứng minh rằng việc tầy đình đó chưa được nghiên cứu. Vì “nghiên cứu” một công việc khổng lồ như vậy vào thời đại ngày này giả định là không chỉ có những cuộc hội thảo rùm beng (cái này rất dễ làm và rất dễ giải ngân) mà còn phải có những thực nghiệm – những “phòng thí nghiệm” cỡ này sẽ đập ngay vào mắt con người, đồng thời những thành tựu từng bước của phòng thí nghiệm phải được triển khai dần ra, khi đó tất yếu một chiến lược tưởng đâu như là mơ hồ, sẽ hiển hiện cụ thể trong hành động của hàng chục triệu con người. Vì nghiên cứu một chiến lược không có nghĩa là phẩy tay bảo bà con dân cầy “hãy chờ đó nghe chưa, chờ xong chiến lược thì đổi đời cái rụp, nghe chưa?”

Chưa kể là nếu đã có nghiên cứu rồi và có hẳn hoi một Uỷ ban Quốc gia thực thi chiến lược công nghiệp hoá nông nghiệp, thì cũng chưa chắc đã có thành tựu dương tính. Bằng chứng sờ sờ là cái gọi là Uỷ ban Quốc gia An toàn Giao thông. Uỷ ban đó vẫn lấy “giáo dục ý thức” giao thông là đầu vị! Xã hội nào mà chẳng muốn công dân thảy đều có ý thức? Nhưng con người bao giờ cũng thiếu ý thức. Bảo nó tự phê bình, nhưng nó không tự phê bình thì làm gì nó nào? Mà nó dại gì “lạy ông tôi ở bụi này”, tôi đang đánh bạc cược cả triệu đô ở cạnh Phủ Thủ tướng bên Vườn Bách thảo? Chỉ có những quy định khoa học và chi tiết mới dần dần làm cho con người đi vào khuôn khổ và sống trong văn minh-văn hoá.

Lại nữa, khẩu hiệu của quý Uỷ ban đó bao giờ cũng mang nặng mùi Tuyên huấn: “Đường thông hè thoáng” chẳng hạn. Sao không là “đường to hè rộng”? Một cái thành phố chật chội như hũ nút mà to mồm kêu gọi đường thông hè thoáng thì chỉ khuyến khích năng lực các nhà tổ chức xã hội theo định hướng đánh bùn sang ao. Năng lực đó còn được khuyến khích bằng vật chất nữa chứ: giữ xe và giữ mũ bảo hiểm “có tổ chức” dưới lòng đường là một nguồn thu khá bở đấy!

Lại nữa, nói đến “Uỷ ban” là nói đến phối hợp và quyền lực tạo ra nhờ sự phối hợp. Thế mà, trong lúc đường chưa thông hè chưa thoáng lại vẫn làm ngơ cho nhập cả triệu triệu xe máy Tàu rẻ tiền, thật không sao hiểu nổi! Hôm qua 13-9-2007, báo Lao động ở Hà Nội có bài ê-đi-tô “Sắp hết đường cho xe chạy!”, đó là lời gián tiếp cảnh báo sự tái diễn của vụ xe máy Tàu đang diễn ra đàng hoàng trước con mắt mở to và bao giờ cũng nhận là sáng suốt của quý Uỷ ban.

3.

Thưa ông Lê Phú Khải, xin ông cho tôi nói thêm một điều thứ ba cần được ông đưa vào kiến nghị gửi đâu thì gửi: cần có ngay một chiến lược Cải cách Giáo dục. Tôi đã chào mừng ngày khai giảng năm học 2007-2008 bằng mấy lời về “Triết học của Cải cách giáo dục”. Bài viết chưa hay lắm, viết còn vội vàng vì tính tôi hay sốt ruột, thực tình tôi chưa hài lòng, nhưng ít ra nếu ai đó có tấm lòng và có cái đầu đủ để lắng nghe những lời ru, thì phải nhận ra ngay sự phân biệt quan trọng giữa cải cách nền giáo dục phổ thông và cải cách nền giáo dục chuyên nghiệp.

Một nền giáo dục chuyên nghiệp thì chỉ cần phát triển tự do và khác biệt. Một thành phố Boston có gần một trăm trường đại học, có ông Giời cũng không “quản lý” được họ. Những trường đại học lớn của họ thường có tới ba bảy điểm trường trong một thành phố và có khi có tới hàng trăm điểm trường ở nước ngoài, có hẳn một chục ông Giời cũng không quản lý được họ. Chỉ có một cách quản lý họ là để cho thị trường nhân công bậc cao điều tiết việc làm của họ. Mươi năm đầu còn có thể bịp sinh viên mà bóp tiền của bố mẹ họ; dần dà, sinh viên sẽ chọn vào trường nào chắc chắn có công ăn việc làm, các sinh việc ở các trình độ khác nhau cũng liệu cơm gắp mắm mà biết chọn trường.

Sự thể hoàn toàn khác với hệ thống giáo dục phổ thông. Trong hệ thống này, vừa cần có sự nghiên cứu để tổ chức cách chiếm lĩnh trí tuệ con người một cách đồng loạt và dần dần mở ra hướng khu biệt hoá để đáp ứng sự phát triển không đều nhau giữa các các thể trẻ em. Công việc cải cách này đòi hỏi sự hiểu biết trẻ em và phải là sự hiểu biết thấu đáo trẻ em Việt Nam: xin đừng vung tiền đi vay tổ chức những cuộc study tour vừa đắt tiền (chi phí) vừa rẻ tiền (về chất lượng). Lấy một thí dụ nhỏ: học sinh Nhật Bản phải 14 tuổi mới thực sự đọc được sách báo, học sinh bản ngữ Anh, Pháp cần ít nhất 5 năm để đọc được sách báo – trong khi đó, cũng công việc này, ở Việt Nam làm được trong thời hạn ngắn hơn nhiều. Thế là có ngay ít nhất hai câu hỏi: vậy là nền giáo dục phổ thông có cần đến những 12 năm không? Và nếu giữ 12 năm học phổ thông, thì phân bố chương trình và cách học như thế nào cho tối ưu?

Thưa ông Lê Phú Khải,

Thật vô cùng thất lễ khi chưa một lần gặp mặt ông song lại viết ra những lời lẽ có thể bị ông hiểu lầm là “lên lớp nhau”.

Bài viết của tôi chỉ chê trách ông mặc dù tôi có thể nêu ở ông vài ba ưu điểm: song xin ông thông cảm, mấy cái vỗ tay đì đẹt làm sao ngăn cản được tiếng vỡ vụn răng rắc của cơ đồ?

Và với một người có cái Tâm trong sáng như ông, dù là tôi vô cùng kính trọng ông, song không muốn khen ông theo kiểu đưa ông vào cái vinh quang ngắn hạn mà mất đi cái danh dự dài lâu.

Chân tôi đang đau, gần như què hẳn, nên không dùng chân đi thay được cái đầu tuyệt vọng, dẫu sao, thư bất tận ngôn, mong có ngày cùng nâng với ông ly rượu buồn, để ông có dịp chê trách vỗ mặt tôi là kẻ thiếu tinh thần lạc quan cách mạng.

Hà Nội, 14-9-2007

© 2007 talawas

 
© talawas 2026